Μετά τη μεγάλη αλλαγή που φέρνουν τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια σε 38 Δημοτικές Ενότητες της Ανατολικής Αττικής, μια δεύτερη εξέλιξη έρχεται να συμπληρώσει το νέο πολεοδομικό τοπίο.

Πρόκειται για τον ψηφιακό εντοπισμό των νέων αυθαιρέτων και το ενδεχόμενο αντιμετώπισης παλαιών εκκρεμοτήτων, με επίκεντρο και τα αυθαίρετα Κατηγορίας 5.

Η αρμόδια υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Μαριλένα Σούκουλη άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης για παλιές αυθαιρεσίες, χωρίς όμως να δεσμευτεί ότι θα επαναλειτουργήσει ειδικά η πλατφόρμα για την Κατηγορία 5. Η διατύπωσή της ήταν προσεκτική, αλλά σαφής ως προς τη νέα φιλοσοφία του υπουργείου.

Όπως εξήγησε, το κράτος θεωρεί πλέον ότι διαθέτει τα εργαλεία για να ξεχωρίζει με αντικειμενικό τρόπο τα παλιά αυθαίρετα από τη νέα αυθαίρετη δόμηση.

Αυτό επιτρέπει, σύμφωνα με την ίδια, από τη μία να αντιμετωπιστούν «οι εκκρεμότητες του παρελθόντος» και από την άλλη να αποκλειστεί η δημιουργία μιας νέας γενιάς αυθαιρέτων.

Η Ανατολική Αττική στο επίκεντρο

Για την Ανατολική Αττική η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για μία από τις περιοχές όπου η εκτός σχεδίου και αυθαίρετη δόμηση έχει ιστορικά αφήσει έντονο αποτύπωμα.

Από τη Λαυρεωτική και τον Σαρωνικό μέχρι την Αρτέμιδα, το Πόρτο Ράφτη, το Κορωπί, τη Νέα Μάκρη και το Μάτι, οι πολεοδομικές εκκρεμότητες παραμένουν σε πολλές περιπτώσεις ανοιχτές.

Σε αρκετές από αυτές τις περιοχές η πραγματική οικιστική ανάπτυξη προηγήθηκε επί δεκαετίες του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Αυτό ακριβώς επιχειρούν τώρα να αντιμετωπίσουν, από διαφορετικές πλευρές, τα δύο μεγάλα εργαλεία του ΥΠΕΝ: τα νέα ΤΠΣ από τη μία και το νέο ψηφιακό σύστημα εντοπισμού αυθαιρέτων από την άλλη.

Τι σημαίνει «αυθαίρετο Κατηγορίας 5»

Η Κατηγορία 5 αφορά τις σοβαρότερες αυθαίρετες κατασκευές και πολεοδομικές παραβάσεις. Σε αυτήν εντάσσονται, μεταξύ άλλων, κτίρια χωρίς οικοδομική άδεια ή περιπτώσεις με πολύ μεγάλες υπερβάσεις δόμησης, κάλυψης ή ύψους σε σχέση με όσα είχαν νόμιμα εγκριθεί.

Η πλατφόρμα για τη γενική υπαγωγή αυθαιρέτων αυτής της κατηγορίας έχει κλείσει εδώ και χρόνια, με εξαιρέσεις μόνο για ειδικές περιπτώσεις.

Η νέα δήλωση της υφυπουργού δεν αποτελεί ανακοίνωση επαναλειτουργίας της πλατφόρμας, αλλά η αναφορά της σε «αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων του παρελθόντος» αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο κάποιου νέου πλαισίου για παλιές αυθαιρεσίες.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι, αυτή τη φορά, μια ενδεχόμενη νέα ρύθμιση φαίνεται να συνδέεται άμεσα με την τεχνολογική δυνατότητα να αποδεικνύεται πότε ακριβώς δημιουργήθηκε μια αυθαίρετη κατασκευή. Και αυτό αλλάζει ουσιαστικά τους όρους του παιχνιδιού.

Δορυφόροι και αεροφωτογραφίες αλλάζουν το παιχνίδι

Στο νέο σύστημα ελέγχου θα αξιοποιούνται δορυφορικές εικόνες, αεροφωτογραφίες και ψηφιακά γεωχωρικά δεδομένα. Με τη σύγκριση παλαιότερων και νεότερων εικόνων θα μπορεί να διαπιστώνεται εάν ένα κτίσμα υπήρχε ήδη σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή ή εάν εμφανίστηκε μεταγενέστερα.

Αυτό είναι κομβικό για την πολιτική που περιγράφει το υπουργείο, καθώς μέχρι σήμερα το μεγάλο απόθεμα παλαιών αυθαιρέτων αποτελούσε σταθερό λόγο επανεξέτασης του θεσμικού πλαισίου.

Το νέο σύστημα επιχειρεί να βάλει σαφή γραμμή ανάμεσα στο «παλιό» και στο «νέο», περιορίζοντας τη δυνατότητα μιας νεότερης παράβασης να παρουσιαστεί αργότερα ως παλαιά.

Λαυρεωτική, Αρτέμιδα, Πόρτο Ράφτη

Στη Λαυρεωτική, το ζήτημα αφορά δεκάδες παραλιακούς και ενδοχώριους οικισμούς, όπου η εκτός σχεδίου δόμηση και οι παλιές πολεοδομικές εκκρεμότητες συνυπάρχουν με προστατευόμενες ζώνες και αυστηρούς περιβαλλοντικούς περιορισμούς. Η εφαρμογή ενός συστήματος που θα μπορεί να χρονολογεί με σαφήνεια τις νέες κατασκευές αποκτά εκεί ιδιαίτερη σημασία.

Στην Αρτέμιδα, η οικιστική ανάπτυξη υπήρξε ιδιαίτερα έντονη τις προηγούμενες δεκαετίες και σε αρκετές περιπτώσεις ξεπέρασε τον ρυθμό με τον οποίο προχωρούσε ο επίσημος πολεοδομικός σχεδιασμός.

Ανάλογη εικόνα συναντάται και στο Πόρτο Ράφτη και το Μαρκόπουλο, όπου εκτεταμένες εκτός σχεδίου ζώνες και παλαιοί οικιστικοί πυρήνες επιχειρείται τώρα να ενταχθούν σε πιο σαφές πλαίσιο μέσω των νέων ΤΠΣ.

Κορωπί και παραλιακό μέτωπο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο Δήμος Κρωπίας, με περιοχές όπως το Κίτσι, ο Καρελλάς, η Αγία Μαρίνα και ο Άγιος Δημήτριος.

Εδώ οι νέες ρυθμίσεις για τον χωρικό σχεδιασμό συμπίπτουν με πολεοδομικές εκκρεμότητες πολλών ετών και έντονη παρουσία εκτός σχεδίου δόμησης.

Η δυνατότητα να αποδεικνύεται ψηφιακά η ηλικία μιας κατασκευής μπορεί να γίνει ιδιαίτερα σημαντική σε τέτοιες περιοχές, όπου συνυπάρχουν παλιά κτίσματα, εκτός σχεδίου ιδιοκτησίες και σημερινές πιέσεις για περαιτέρω ανάπτυξη.

Το νέο σύστημα θα επιχειρεί ουσιαστικά να διαχωρίσει το παλιό πολεοδομικό πρόβλημα από μια νέα αυθαίρετη επέκταση.

Μάτι και Νέα Μάκρη

Στον βορειοανατολικό παραλιακό άξονα το ζήτημα έχει ακόμη μεγαλύτερο βάρος, κυρίως λόγω του Ματιού.

Η περιοχή αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός τόπου όπου οι πολεοδομικές στρεβλώσεις και οι αυθαίρετες κατασκευές είχαν συσσωρευτεί επί δεκαετίες.

Η νέα φιλοσοφία του ΥΠΕΝ επιχειρεί πλέον να διαχωρίζει απολύτως τις παλιές εκκρεμότητες από οποιαδήποτε νέα παράβαση.

Αυτό σημαίνει ότι μια κατασκευή που θα εμφανιστεί σήμερα σε σχέση με παλαιότερη δορυφορική ή αεροφωτογραφική αποτύπωση δύσκολα θα μπορεί να αντιμετωπιστεί στο μέλλον ως «παλιά περίπτωση».

Σαρωνικός και παραλιακή δόμηση

Ανάβυσσος, Λαγονήσι, Σαρωνίδα και οι γύρω περιοχές αποτελούν επίσης χαρακτηριστικό πεδίο εφαρμογής της νέας πολιτικής.

Η ευρύτερη παραλιακή ζώνη έχει αναπτυχθεί έντονα τις τελευταίες δεκαετίες, συχνά μέσα σε περιβάλλον εκτός σχεδίου δόμησης και σύνθετων περιορισμών.

Εδώ το «ψηφιακό μάτι» μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματική κόκκινη γραμμή. Η παλιά κατάσταση θα μπορεί να αποτυπωθεί σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο και κάθε μεταγενέστερη αλλαγή θα είναι ευκολότερο να εντοπιστεί και να ελεγχθεί.

Η λογική της «τελευταίας ευκαιρίας»

Η πολιτική κατεύθυνση που περιέγραψε η υφυπουργός συνοψίζεται ουσιαστικά σε μία λογική: αν υπάρξει ένα τελευταίο άνοιγμα προς τη νομιμότητα για παλιές περιπτώσεις, αυτό θα πρέπει να συνοδεύεται από το οριστικό κλείσιμο της πόρτας σε νέες αυθαίρετες κατασκευές.

Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί ο κύκλος «χτίζω αυθαίρετα σήμερα και περιμένω μια ρύθμιση αύριο».

Για την Ανατολική Αττική, όπου η αυθαίρετη δόμηση και η έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδιασμού σημάδεψαν ολόκληρες περιοχές, η αλλαγή αυτή μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια.

Τα ΤΠΣ επιχειρούν να καθορίσουν τι θα επιτρέπεται να γίνει στο εξής, ενώ το νέο ψηφιακό σύστημα ελέγχου επιχειρεί να διασφαλίσει ότι οι νέοι κανόνες δεν θα μείνουν απλώς πάνω στους χάρτες.

Η Κατηγορία 5 παραμένει έτσι το μεγάλο ανοιχτό μέτωπο της επόμενης περιόδου. Η κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει ακόμη επαναλειτουργία της πλατφόρμας, έχει όμως περιγράψει πλέον το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να εξεταστεί μια τελευταία παρέμβαση για παλιές αυθαιρεσίες: σαφής διαχωρισμός του παλιού από το νέο και ταυτόχρονα μηδενική ανοχή στη δημιουργία νέων αυθαιρέτων.

Για την Ανατολική Αττική, αυτό σημαίνει ότι δύο μεγάλες πολεοδομικές αλλαγές εξελίσσονται πλέον παράλληλα: νέοι κανόνες για τη χρήση και τη δόμηση της γης μέσω των ΤΠΣ και ένα νέο ψηφιακό σύστημα που θα επιτηρεί την εφαρμογή τους στην πράξη.

Διαβάστε επίσης: Αν. Αττική: Αλλάζει ο χάρτης γης και δόμησης σε 38 περιοχές