Από 15 σε 66 κρούσματα μέσα σε μόλις 18 ημέρες. Ο υπερτετραπλασιασμός των περιστατικών του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ανατολική Αττική είναι ίσως το στοιχείο που αποτυπώνει πιο καθαρά από οποιοδήποτε άλλο την ένταση της φετινής έξαρσης.

Μια έξαρση χωρίς προηγούμενο, τουλάχιστον με βάση τα συγκρίσιμα δεδομένα των τελευταίων μεγάλων περιόδων κυκλοφορίας του ιού στην περιοχή, η οποία μάλιστα εκδηλώνεται ακριβώς την ώρα που βρισκόμαστε μέσα στο χρονικό διάστημα της συνήθους εποχικής κορύφωσης.

Τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ, τα οποία είχε παρουσιάσει το notioanatolika.gr την 1η Αυγούστου, έδειχναν τότε τουλάχιστον 15 επιβεβαιωμένα περιστατικά σε οκτώ δήμους της Ανατολικής Αττικής.

Έντεκα ημέρες αργότερα, στις 12 Αυγούστου, ο αριθμός είχε ήδη φθάσει τα 50, ενώ η νέα εβδομαδιαία έκθεση του ΕΟΔΥ, με στοιχεία έως τις 19 Αυγούστου, ανεβάζει πλέον τον αριθμό στα 66 κρούσματα.

Μέσα σε μόλις 18 ημέρες προστέθηκαν δηλαδή 51 καταγεγραμμένα περιστατικά. Η αύξηση φθάνει περίπου στο 340%, γεγονός που σημαίνει ότι τα κρούσματα είναι πλέον 4,4 φορές περισσότερα από όσα καταγράφονταν στην περιοχή στην αρχή του μήνα.

Ακόμη και αν εξεταστεί μόνο η τελευταία εβδομάδα, η τάση παραμένει ισχυρά ανοδική: από τα 50 περιστατικά της 12ης Αυγούστου φθάσαμε στα 66 στις 19 Αυγούστου, μια αύξηση 32% σε επτά ημέρες.

Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ, σε έκτακτη ενημέρωσή του στις 21 Αυγούστου, έκανε πλέον λόγο για «πάρα πολύ έντονη κυκλοφορία» του ιού κατά την τρέχουσα περίοδο και υπογράμμισε ότι ο αριθμός των κρουσμάτων έχει υπερβεί κατά πολύ τους αντίστοιχους αριθμούς προηγούμενων ετών για το ίδιο χρονικό σημείο. Ήδη από τις 30 Ιουλίου ο Οργανισμός είχε προειδοποιήσει ειδικά για ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία στην Αττική.

Ο ιός έχει φτάσει σχεδόν σε ολόκληρη την Ανατολική Αττική

Δεν αυξάνονται όμως μόνο οι απόλυτοι αριθμοί. Παράλληλα διευρύνεται εντυπωσιακά και η γεωγραφική διασπορά. Στις αρχές Αυγούστου περιστατικά είχαν εντοπιστεί σε οκτώ δήμους, ενώ στον πίνακα της 19ης Αυγούστου εμφανίζονται πλέον κρούσματα σε 12 από τους 13 δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Ανατολικής Αττικής.

Συνολικά καταγράφονται 16 περιστατικά στον Δήμο Σπάτων – Αρτέμιδος, 13 στον Δήμο Μαρκοπούλου Μεσογαίας, 9 στη Βάρη – Βούλα – Βουλιαγμένη, από 5 σε Κρωπία και Παλλήνη, από 4 σε Αχαρνές και Μαραθώνα, από 3 σε Λαυρεωτική και Παιανία, 2 στη Ραφήνα – Πικέρμι και από ένα σε Διόνυσο και Σαρωνικό. Μοναδικός δήμος της Περιφερειακής Ενότητας που δεν εμφανίζεται έως τώρα στον πίνακα με ανθρώπινο κρούσμα είναι ο Ωρωπός.

Από τα 66 περιστατικά, τα 54 αφορούν ασθενείς με εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, ενώ 12 δεν είχαν τέτοιες εκδηλώσεις. Ιδιαίτερα επιβαρυμένο εμφανίζεται αναλογικά το Μαρκόπουλο, όπου ο ΕΟΔΥ υπολογίζει 50,6 ασθενείς με εκδηλώσεις από το ΚΝΣ ανά 100.000 κατοίκους, ενώ στα Σπάτα – Αρτέμιδα ο αντίστοιχος δείκτης είναι 40,1.

Γιατί χτυπά τόσο έντονα φέτος την Ανατολική Αττική;

Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί η φετινή κυκλοφορία του ιού έχει αποκτήσει τέτοια ένταση ειδικά στην Ανατολική Αττική. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη και επιστημονικά αποδεδειγμένη αιτία που να μπορεί από μόνη της να εξηγήσει το φαινόμενο. Ούτε υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι ο ιός ξαφνικά έγινε περισσότερο μεταδοτικός.

Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι κάθε μεγάλη έξαρση είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων. Το ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων) αναφέρει ότι η ένταση της κυκλοφορίας επηρεάζεται από τη θερμοκρασία, τις βροχοπτώσεις, την αφθονία των κουνουπιών αλλά και τον αριθμό των μολυσμένων και ευπαθών πτηνών.

Οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τόσο την αναπαραγωγή των κουνουπιών όσο και την ταχύτητα με την οποία πολλαπλασιάζεται ο ιός μέσα στον διαβιβαστή, ενώ νερά, υγρότοποι και κατάλληλες εστίες αναπαραγωγής μπορούν να αυξήσουν τους πληθυσμούς των κουνουπιών.

Η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων) επισημαίνει επίσης ότι υγρότοποι, γεωργικές εκτάσεις και άλλες οικολογικές «θερμές εστίες» μπορούν να ευνοήσουν ταυτόχρονα τα κουνούπια και τους ζωικούς ξενιστές του ιού.

Πρόκειται για παράγοντες που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ανατολική Αττική, όπου συνυπάρχουν εκτεταμένες περιαστικές και αγροτικές περιοχές, ρέματα και υγροτοπικά οικοσυστήματα, κατοικίες με κήπους και αρδευόμενες εκτάσεις, αλλά και σημαντική παρουσία πτηνών. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του γιατί η φετινή έξαρση επικεντρώνεται εδώ, δείχνει όμως πόσο σύνθετο είναι το οικολογικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο μπορεί να αναπτυχθεί η μετάδοση.

Από τα πτηνά στα κουνούπια και από εκεί στον άνθρωπο

Ο κύκλος του ιού εξηγεί και γιατί οι τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες έχουν τόσο μεγάλη σημασία. Ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί φυσικά κυρίως μεταξύ πτηνών και κουνουπιών. Τα κουνούπια μολύνονται τσιμπώντας ένα μολυσμένο πτηνό και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε άνθρωπο ή άλογο.

Οι άνθρωποι και τα άλλα θηλαστικά θεωρούνται κατά κανόνα «τελικοί ξενιστές», καθώς δεν αναπτύσσουν επίπεδα ιαιμίας ικανά να συνεχίσουν τον συνηθισμένο κύκλο μετάδοσης μέσω κουνουπιών.

Στη φετινή περίπτωση υπάρχει και μία ενδιαφέρουσα επιστημονική υπόθεση που έχει διατυπωθεί δημόσια, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί. Ο καθηγητής Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης έχει αναφερθεί στο ενδεχόμενο να διερευνηθεί εάν μεγάλες περιβαλλοντικές ανατροπές των προηγούμενων ετών, μεταξύ αυτών και η κακοκαιρία Daniel του 2023, επηρέασαν μετακινήσεις πληθυσμών πτηνών και, σε βάθος χρόνου, τη γεωγραφία της κυκλοφορίας του ιού. Πρόκειται για υπόθεση προς διερεύνηση και όχι για διαπιστωμένη αιτία, επομένως θα ήταν λανθασμένο να αποδοθεί σε αυτήν η σημερινή εικόνα χωρίς πρόσθετα επιστημονικά δεδομένα.

Το 2026 απέναντι στις μεγάλες εξάρσεις του παρελθόντος

Η Ελλάδα έχει ζήσει πολύ δύσκολες χρονιές με τον ιό του Δυτικού Νείλου. Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία του ΕΟΔΥ, το 2018 καταγράφηκαν συνολικά 317 εγχώρια κρούσματα, το 2022 έφθασαν τα 286, το 2010 –όταν σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη ελληνική επιδημία– τα 262 και το 2024 τα 220. Το 2018 παραμένει η χρονιά με τον μεγαλύτερο συνολικό αριθμό κρουσμάτων που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα στη χώρα.

Η σύγκριση όμως γίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα όταν απομονωθεί η Ανατολική Αττική. Στις 11 Οκτωβρίου 2018, δηλαδή σχεδόν στο τέλος εκείνης της εξαιρετικά βαριάς πανελλαδικά περιόδου, η τότε έκθεση του ΚΕΕΛΠΝΟ κατέγραφε στην Ανατολική Αττική συνολικά 14 περιστατικά: έξι στον Ωρωπό, τρία στον Μαραθώνα, δύο στον Σαρωνικό και από ένα σε Διόνυσο, Μαρκόπουλο και Ραφήνα – Πικέρμι.

Το 2026, αντίθετα, τα κρούσματα στην Ανατολική Αττική έχουν ήδη φθάσει τα 66 στις 19 Αυγούστου. Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι το 2026 θα αποδειχθεί συνολικά χειρότερη χρονιά για ολόκληρη τη χώρα από το 2018. Δείχνει όμως ότι η συγκέντρωση περιστατικών ειδικά στην Ανατολική Αττική βρίσκεται φέτος σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από εκείνα που είχαν παρατηρηθεί στην περιοχή ακόμη και κατά μία από τις δυσκολότερες εθνικές περιόδους.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ήδη με δεδομένα έως τις 5 Αυγούστου η EFSA κατέγραφε την Ανατολική Αττική ως τη σαφώς περισσότερο επιβαρυμένη περιοχή της Ελλάδας, με 34 ανθρώπινα περιστατικά, την ώρα που συνολικά η χώρα είχε αναφέρει 65 με γνωστό ή υπό διερεύνηση τόπο έκθεσης.

Τι θα σήμαινε η συνέχιση του σημερινού ρυθμού

Η εξέλιξη των 15 κρουσμάτων σε 66 μέσα σε 18 ημέρες δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μηχανικά για να προβλέψει πόσα περιστατικά θα υπάρξουν τον Σεπτέμβριο. Η επιδημιολογική καμπύλη δεν αυξάνεται με σταθερό μαθηματικό ρυθμό και μπορεί να επηρεαστεί από τις καιρικές συνθήκες, την πυκνότητα των κουνουπιών, τα μέτρα καταπολέμησης αλλά και τη χρονική υστέρηση στη διάγνωση και δήλωση των περιστατικών.

Ενδεικτικά μόνο, εάν διατηρούνταν ο πιο πρόσφατος εβδομαδιαίος ρυθμός αύξησης του 32%, δηλαδή αυτός που καταγράφηκε από τις 12 έως τις 19 Αυγούστου, μια απλή μαθηματική προβολή θα έφερνε τον αριθμό κοντά στα 190 περιστατικά γύρω στις 15 Σεπτεμβρίου και περίπου στα 230-235 έως τις 20 Σεπτεμβρίου.

Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν πρόβλεψη του ΕΟΔΥ ούτε επιδημιολογική εκτίμηση, αλλά δείχνουν πόσο γρήγορα μπορεί να μεταβληθεί η εικόνα εάν δεν αρχίσει να υποχωρεί ο σημερινός ρυθμός.

Και αυτό έχει σημασία διότι βρισκόμαστε ακόμη μέσα στην περίοδο υψηλής μετάδοσης. Το ECDC σημειώνει ότι στην Ευρώπη τα περισσότερα ανθρώπινα κρούσματα εμφανίζονται μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, ενώ στην ενημέρωσή του της 20ής Αυγούστου 2026 υπογράμμισε ότι η μετάδοση συνήθως κορυφώνεται τον Αύγουστο και στις αρχές Σεπτεμβρίου και ότι επομένως αναμένονται περαιτέρω περιστατικά.

Πανικός όχι – εγρήγορση και προστασία ναι

Παρά την εντυπωσιακή αύξηση, η εικόνα δεν δικαιολογεί πανικό. Χρειάζεται όμως αυξημένη εγρήγορση, ιδιαίτερα στην Ανατολική Αττική όπου η κυκλοφορία του ιού είναι αποδεδειγμένα έντονη.

Περίπου οκτώ στους δέκα ανθρώπους που μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα, ενώ περίπου ένας στους πέντε μπορεί να εμφανίσει ήπια νόσο με πυρετό, κεφαλαλγία, κόπωση ή μυαλγίες. Σε λιγότερο από 1% των μολυνθέντων μπορεί να εμφανιστεί σοβαρή νευρολογική νόσος, με μεγαλύτερο κίνδυνο κυρίως για ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι αριθμοί των καταγεγραμμένων περιστατικών δεν αποτυπώνουν το σύνολο των λοιμώξεων. Ο ΕΟΔΥ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με οροεπιδημιολογική μελέτη, για κάθε ένα καταγεγραμμένο περιστατικό με προσβολή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος εκτιμάται ότι αντιστοιχούν περίπου 140 μολυνθέντες, οι περισσότεροι ασυμπτωματικοί ή με ήπια νόσηση.

Η προστασία επομένως παραμένει ουσιαστική: χρήση εντομοαπωθητικών, σίτες στα παράθυρα, κατάλληλα ρούχα κυρίως τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών και, κυρίως, απομάκρυνση κάθε μικρής ή μεγάλης εστίας στάσιμου νερού γύρω από κατοικίες και επαγγελματικούς χώρους.

Παράλληλα, κρίσιμη είναι η εντατικοποίηση της διαχείρισης των κουνουπιών από τις αρμόδιες αρχές. Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ σημειώνει ότι τα προγράμματα διαχείρισης κουνουπιών αποτελούν αρμοδιότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και συστήνει ενίσχυση των παρεμβάσεων στις περιοχές όπου εμφανίζονται κρούσματα.

Οι επόμενες εβδομάδες θα δώσουν την απάντηση

Τα 66 κρούσματα της 19ης Αυγούστου δεν μπορούν ακόμη να θεωρηθούν η κορύφωση της φετινής περιόδου. Ο υπερτετραπλασιασμός μέσα σε 18 ημέρες, η εμφάνιση περιστατικών σε 12 από τους 13 δήμους και η πολύ μεγάλη συγκέντρωσή τους κυρίως σε Σπάτα – Αρτέμιδα και Μαρκόπουλο δείχνουν ότι η Ανατολική Αττική αντιμετωπίζει μια εξαιρετικά έντονη και, με βάση τα διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία, ασυνήθιστη για την περιοχή έξαρση.

Χωρίς κινδυνολογία, αλλά και χωρίς κανένα περιθώριο εφησυχασμού, οι επόμενες τρεις έως τέσσερις εβδομάδες θα είναι καθοριστικές. Θα δείξουν εάν η καμπύλη θα αρχίσει να σταθεροποιείται και στη συνέχεια να υποχωρεί ή εάν η φετινή περίοδος θα καταγραφεί τελικά ως η δυσκολότερη που έχει γνωρίσει η Ανατολική Αττική από τότε που ο ιός του Δυτικού Νείλου εγκαταστάθηκε και άρχισε να κυκλοφορεί συστηματικά στη χώρα.