Η υπόθεση των πολυκέντρων ή «σπιτιών» ανακύκλωσης εξακολουθεί να απασχολεί τις ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές, καθώς η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) διερευνά τη διαχείριση των κοινοτικών πόρων που διατέθηκαν για την υλοποίηση του έργου σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο δημόσιος ρόλος που είχε διαδραματίσει τα προηγούμενα χρόνια ο πρώην πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα, Τζέφρι Πάιατ (διετέλεσε πρέσβης από τον Σεπτέμβριο του 2016 έως, περίπου, τον Σεπτέμβριο του 2022), στην προώθηση της επένδυσης της ENVIPCO και της ελληνικής συνεργάτιδάς της, ΤΕΧΑΝ ΑΒΕΕ.

Από τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι ο Τζέφρι Πάιατ είχε μετοχική, διοικητική ή οικονομική σχέση με κάποια από τις δύο εταιρείες, ούτε ότι συμμετείχε στις διαδικασίες ανάθεσης των έργων που σήμερα ελέγχονται.

Προκύπτει, όμως, ότι υποστήριξε δημόσια την επένδυση, συμμετείχε σε εκδηλώσεις παρουσίασής της και την ανέδειξε ως παράδειγμα ελληνοαμερικανικής συνεργασίας στον τομέα της κυκλικής οικονομίας.

Η επένδυση που προβλήθηκε ως στρατηγικής σημασίας

Η συνεργασία της αμερικανικής ENVIPCO με την ΤΕΧΑΝ παρουσιάστηκε το 2018 ως μία από τις σημαντικότερες επενδύσεις στον τομέα της ανταποδοτικής ανακύκλωσης στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της ENVIPCO, η ΤΕΧΑΝ είχε προχωρήσει σε αρχική παραγγελία εξοπλισμού ύψους 1,3 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό επιχειρηματικό σχέδιο προέβλεπε την ανάπτυξη εκατοντάδων σημείων ανακύκλωσης και σημαντική επέκταση της παρουσίας της εταιρείας στην ελληνική αγορά.

Στην ίδια ανακοίνωση γινόταν λόγος για μια αγορά που θα μπορούσε μελλοντικά να φτάσει περίπου τα 4.000 μηχανήματα, στοιχείο που αποτυπώνει το μέγεθος των προσδοκιών που υπήρχαν εκείνη την περίοδο.

Η παρουσία στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης

Τον Σεπτέμβριο του 2018, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ο τότε υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ Γουίλμπουρ Ρος και ο Τζέφρι Πάιατ επισκέφθηκαν το περίπτερο της ENVIPCO και της ΤΕΧΑΝ.

Κατά την επίσκεψη παρουσιάστηκε το εργοστάσιο παραγωγής μηχανημάτων στην Ανατολική Αττική, το οποίο οι εταιρείες χαρακτήριζαν ως την πρώτη μονάδα παραγωγής της συγκεκριμένης τεχνολογίας εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.

Η παρουσία του Αμερικανού πρέσβη σε μια τέτοια εκδήλωση εντάσσεται στον θεσμικό ρόλο που διαδραματίζουν οι διπλωματικές αποστολές στην προώθηση επενδύσεων επιχειρήσεων της χώρας τους στο εξωτερικό. Ωστόσο, η συγκεκριμένη δεν ήταν η μοναδική δημόσια παρέμβασή του υπέρ της συνεργασίας ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ.

Οι επανειλημμένες δημόσιες εμφανίσεις

Τον Ιούλιο του 2020 ο Τζέφρι Πάιατ συμμετείχε στην παρουσίαση κινητού φωτοβολταϊκού πολυκέντρου ανταποδοτικής ανακύκλωσης στον Άλιμο.

Στις δηλώσεις του τόνισε ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας και υποστήριξε ότι η Ελλάδα είχε τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο για την ανάπτυξη και εξαγωγή αυτών των συστημάτων.

Οι εμφανίσεις αυτές συνοδεύτηκαν από εκτενή δημοσιότητα, ενώ η επένδυση παρουσιαζόταν σταθερά ως παράδειγμα αμερικανικής τεχνολογίας που αναπτύσσεται και παράγεται στην Ελλάδα.

Η δήλωση του Απόστολου Μούργου

Η πλέον χαρακτηριστική δημόσια αναφορά στη συμβολή του πρώην πρέσβη έγινε το 2021, κατά τη διάρκεια του Thessaloniki Metropolitan Summit του Economist.

Ο πρόεδρος της ΤΕΧΑΝ, Απόστολος Μούργος, ευχαρίστησε δημόσια τον Τζέφρι Πάιατ για την, όπως ανέφερε, «αποφασιστική και σημαντική συμβολή» του στην υλοποίηση της επένδυσης της ENVIPCO στην Ελλάδα.

Η συγκεκριμένη διατύπωση αποτελεί δημόσια δήλωση του προέδρου της εταιρείας. Δεν συνοδεύτηκε από περαιτέρω διευκρινίσεις ως προς το περιεχόμενο της αναφερόμενης συμβολής και δεν προκύπτει από τα δημόσια στοιχεία σε ποιες συγκεκριμένες ενέργειες αναφερόταν.

Η αλλαγή του σκηνικού

Τα επόμενα χρόνια το έργο των πολυκέντρων ανακύκλωσης απέκτησε διαφορετική διάσταση.

Μετά από ελέγχους της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ξεκίνησε έρευνα σχετικά με τη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων που χρηματοδότησαν το πρόγραμμα.

Η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί τελεσίδικη δικαστική απόφαση που να αποδίδει ευθύνες στις εμπλεκόμενες εταιρείες ή σε φυσικά πρόσωπα.

Οι αναφορές στη Βουλή

Η υπόθεση έφτασε και στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Σε ερώτηση που κατέθεσε το 2025 προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο βουλευτής Ανατολικής Αττικής της Νέας Δημοκρατίας, Γιώργος Βλάχος, επικαλέστηκε στοιχεία από το πόρισμα της ΕΔΕΛ και διατύπωσε ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο υλοποίησης του έργου.

Στην ίδια κοινοβουλευτική παρέμβαση ανέφερε ότι «ακούγονται ονόματα Πρεσβειών» σε σχέση με τον διαγωνισμό και ζήτησε από την κυβέρνηση να διευκρινίσει αν υπήρξαν σχετικές παρεμβάσεις.

Η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί περιεχόμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου και όχι διαπίστωση δικαστικής ή άλλης αρμόδιας αρχής. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί στοιχείο που να συνδέει προσωπικά τον Τζέφρι Πάιατ με παράνομη ενέργεια ή με παρέμβαση στις διαδικασίες ανάθεσης των έργων.

Τι τεκμηριώνεται από τα δημόσια στοιχεία

Από τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία τεκμηριώνεται ότι ο πρώην Αμερικανός πρέσβης υποστήριξε δημόσια την επένδυση ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ, συμμετείχε σε παρουσιάσεις της, προέβαλε τη σημασία της για την κυκλική οικονομία και τη χαρακτήρισε σημαντική αμερικανική επένδυση στην Ελλάδα.

Τεκμηριώνεται επίσης ότι η διοίκηση της ΤΕΧΑΝ αναγνώρισε δημόσια τη συμβολή του στην πραγματοποίηση της επένδυσης.

Αντίθετα, από τα ίδια δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει ότι ο Τζέφρι Πάιατ υπήρξε μέτοχος, διοικητικό στέλεχος ή σύμβουλος των εταιρειών, ούτε ότι συμμετείχε ή επηρέασε τις διαδικασίες ανάθεσης των έργων που αποτελούν σήμερα αντικείμενο της έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

Τα ερωτήματα που παραμένουν

Η εξέλιξη της έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ενδέχεται να φωτίσει περαιτέρω πτυχές της υπόθεσης των πολυκέντρων ανακύκλωσης. Παράλληλα, εξακολουθεί να παρουσιάζει δημοσιογραφικό ενδιαφέρον το εύρος της θεσμικής υποστήριξης που παρείχε η αμερικανική διπλωματική αποστολή στη συγκεκριμένη επένδυση.

Εξίσου ενδιαφέρον παραμένει το τι ακριβώς εννοούσε η διοίκηση της ΤΕΧΑΝ όταν έκανε λόγο για «αποφασιστική και σημαντική συμβολή» του Τζέφρι Πάιατ, καθώς η συγκεκριμένη διατύπωση δεν έχει μέχρι σήμερα εξειδικευθεί δημόσια.

Με βάση τα σημερινά δεδομένα, πάντως, το μόνο που μπορεί να διαπιστωθεί με ασφάλεια είναι ότι ο πρώην Αμερικανός πρέσβης υπήρξε δημόσιος υποστηρικτής της επένδυσης ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ στο πλαίσιο της οικονομικής διπλωματίας των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς να προκύπτουν από τα διαθέσιμα στοιχεία αποδείξεις για συμμετοχή του στις δημόσιες συμβάσεις ή στις διαδικασίες που βρίσκονται σήμερα υπό εισαγγελική διερεύνηση.

Διαβάστε σχετικά: Παλλήνη ή Κορωπί; Τα ερωτήματα για το εργοστάσιο της ENVIPCO

Σπιτάκια ανακύκλωσης: Από το Ζάππειο και τα μεγάλα σχέδια στο σημερινό αδιέξοδο (Το ιστορικό)