Το ντύσιμο, ένα μπάνιο, η προετοιμασία του φαγητού ή μια επίσκεψη στα καταστήματα μπορούν να γίνουν δύσκολες καθημερινές δοκιμασίες για ανθρώπους με σοβαρή απώλεια όρασης. Και όταν συνυπάρχουν προβλήματα υγείας και κινητικότητας, η βοήθεια ενός άλλου ανθρώπου αποκτά καθοριστική σημασία.
Αυτή την πλευρά της καθημερινότητας αναδεικνύει η Πανελλήνια Ένωση Αμφιβληστροειδοπαθών (Π.Ε.Α.), σε ανακοίνωσή της με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Όρασης, στις 8 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της, εννέα στους δέκα συμμετέχοντες χρειάζονται βοήθεια για την προσωπική τους φροντίδα και τις ανάγκες του νοικοκυριού, με το μεγαλύτερο βάρος να αναλαμβάνει η οικογένεια.
Τα ευρήματα αφορούν ένα μικρό δείγμα 16 ανθρώπων, με ποσοστό αναπηρίας όρασης τουλάχιστον 80%, έως και τυφλότητα. Οι περισσότεροι είναι ηλικιωμένοι: περίπου οκτώ στους δέκα είναι 70 ετών και άνω, ενώ οι γυναίκες αποτελούν το 75% του δείγματος. Όπως επισημαίνει η ίδια η Ένωση, τα αποτελέσματα περιγράφουν τους συγκεκριμένους συμμετέχοντες και δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους ανθρώπους με αναπηρία όρασης στην Ελλάδα.
Δυσκολίες ακόμη και στις βασικές ανάγκες
Σύμφωνα με την ανάλυση της Π.Ε.Α., περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες ή αδυναμία να αυτοεξυπηρετηθούν.
Ιδιαίτερα απαιτητικά αποδεικνύονται το ντύσιμο και το μπάνιο ή το ντους. Ανάλογα με τη δραστηριότητα, το 65% έως το 80% αναφέρει μεγάλες ή ακόμη εντονότερες δυσκολίες, έως και πλήρη αδυναμία να την ολοκληρώσει.
Ανάλογα εμπόδια εμφανίζονται στις δουλειές του σπιτιού. Η προετοιμασία ενός γεύματος, οι αγορές, η διαχείριση συνηθισμένων οικονομικών υποθέσεων και οι βαριές οικιακές εργασίες προκαλούν πολύ μεγάλη δυσκολία ή είναι αδύνατες για το 62% έως και το σύνολο των συμμετεχόντων, ανάλογα με την εργασία.
Η οικογένεια σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος
Η καθημερινή υποστήριξη προέρχεται κυρίως από συγγενείς. Περίπου ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες δέχεται επίσης βοήθεια από άλλα πρόσωπα ή φροντιστές, συνήθως με αμοιβή.
Αντίθετα, περιορισμένη καταγράφεται στο συγκεκριμένο δείγμα η συμβολή οργανωμένων υπηρεσιών, όπως το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι». Η Ένωση επισημαίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση για το κατά πόσο οι διαθέσιμες υπηρεσίες καλύπτουν τις ανάγκες αυτών των ανθρώπων.
Οι δυσκολίες δεν περιορίζονται μέσα στο σπίτι. Από το 55% έως το 75% των συμμετεχόντων αναφέρει σοβαρά προβλήματα σε δραστηριότητες όπως το περπάτημα, η στήριξη και η χρήση σκάλας. Η απώλεια όρασης, μαζί με τους περιορισμούς στην κίνηση, μπορεί επομένως να δυσκολεύει σημαντικά την αυτονομία τους.
Φροντίδα και για την ψυχική υγεία
Η μελέτη εξετάζει και άλλα προβλήματα υγείας που συνυπάρχουν με την αναπηρία όρασης. Στις γυναίκες πολύ προχωρημένης ηλικίας του δείγματος καταγράφονται συχνότερα κυκλοφορικά και αγγειακά νοσήματα, ορθοπεδικές παθήσεις και προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος.
Παράλληλα, οι μισοί συμμετέχοντες δηλώνουν ότι ο πόνος επηρεάζει αρκετά έως πάρα πολύ τις καθημερινές τους δραστηριότητες.
Στους μεγαλύτερους σε ηλικία συμμετέχοντες εμφανίζονται επίσης συχνότερες και εντονότερες αναφορές σε μελαγχολία, έλλειψη ενδιαφέροντος, δυσκολία συγκέντρωσης, απογοήτευση και αισθήματα ενοχής απέναντι στον εαυτό τους ή την οικογένειά τους.
Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με την Π.Ε.Α., δείχνουν ότι η φροντίδα χρειάζεται να περιλαμβάνει, μαζί με την οφθαλμολογική παρακολούθηση, υποστήριξη για την κίνηση, τα υπόλοιπα προβλήματα υγείας και την ψυχική κατάσταση κάθε ανθρώπου.
Στοιχεία του 2019, ανάλυση του 2026
Η ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα της Έρευνας Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ/EUROSTAT του 2019, τα οποία παραχωρήθηκαν στην Ένωση για ερευνητικούς σκοπούς. Η αρχική έρευνα κάλυψε 8.125 ιδιωτικά νοικοκυριά και ισάριθμα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω σε ολόκληρη τη χώρα.
Το πρώτο μέρος της μελέτης της Π.Ε.Α. εκπονήθηκε από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Η συνολική εργασία προβλέπεται να ολοκληρωθεί σε τρία μέρη, την άνοιξη του 2027.
Με το μήνυμα «Αγαπήστε τα μάτια σας», η Ένωση υπογραμμίζει τόσο την αξία της φροντίδας της όρασης όσο και την ανάγκη ουσιαστικής στήριξης όσων ζουν ήδη με απώλειά της. Πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, αποκατάσταση, κατάλληλα βοηθήματα και καθημερινή υποστήριξη αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για περισσότερη αυτονομία και ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
