Μόλις ένας μήνας ήταν αρκετός για να αλλάξει αισθητά η εικόνα του εδάφους στα Μεσόγεια και ευρύτερα στην Ανατολική Αττική.
Οι τελευταίοι χάρτες εδαφικής υγρασίας του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών καταγράφουν σημαντική υποχώρηση της υγρασίας στα ανώτερα στρώματα του εδάφους, σε μια περίοδο ιδιαίτερης σημασίας για ελιές, φιστικιές, αμπέλια και οπωροκηπευτικά.
Η μεταβολή είναι εντυπωσιακή κυρίως λόγω της ταχύτητάς της. Στις 10 Αυγούστου η εικόνα στην ανατολική Στερεά ήταν σαφώς καλύτερη, με περιοχές να εμφανίζουν φυσιολογική ή ακόμη και αυξημένη σχετική υγρασία.
Στις 10 Σεπτεμβρίου, μεγάλο μέρος της ίδιας ευρύτερης ζώνης είχε περάσει πλέον σε συνθήκες ήπιας έως μέτριας εδαφικής ξηρασίας.
Η αλλαγή μέσα σε λίγες εβδομάδες
Ο δείκτης που εξετάζει το Εθνικό Αστεροσκοπείο αφορά, μεταξύ άλλων, το στρώμα του εδάφους σε βάθος περίπου 7 έως 28 εκατοστών. Πρόκειται για το τμήμα που ανταποκρίνεται σχετικά γρήγορα στις καιρικές συνθήκες των προηγούμενων εβδομάδων και επηρεάζεται έντονα από την απουσία βροχών, τις υψηλές θερμοκρασίες και τους ισχυρούς ανέμους.
Στην Ανατολική Αττική είχε προηγηθεί σημαντική βροχόπτωση στα τέλη Ιουλίου, γεγονός που εξηγεί τη σαφώς καλύτερη εικόνα που αποτυπωνόταν στις αρχές Αυγούστου. Στη συνέχεια, όμως, οι περιορισμένες βροχές, οι υψηλές θερμοκρασίες και τα επαναλαμβανόμενα μελτέμια επιτάχυναν την απώλεια της επιφανειακής υγρασίας.
Το αποτέλεσμα ήταν το νερό που είχε αποθηκευτεί στα ανώτερα στρώματα του εδάφους να περιοριστεί αισθητά μέσα σε περίπου έναν μήνα.
Ελιές και φιστικιές σε κρίσιμη περίοδο
Η χρονική στιγμή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ελαιώνες των Μεσογείων. Η ελιά είναι μεν ιδιαίτερα ανθεκτική στην ξηρασία, ωστόσο η έλλειψη διαθέσιμου νερού στα τέλη του καλοκαιριού μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του καρπού και τη διαδικασία συσσώρευσης του ελαίου.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και για τη φιστικιά, μια επίσης ανθεκτική καλλιέργεια με σημαντική παρουσία στην περιοχή. Το υδατικό στρες κατά το στάδιο ανάπτυξης του καρπού μπορεί, όταν είναι έντονο ή παρατεταμένο, να επηρεάσει χαρακτηριστικά όπως το μέγεθος και η πλήρωση του καρπού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν ήδη καταγεγραμμένες ζημιές στην παραγωγή της Ανατολικής Αττικής. Τα στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι η μείωση της εδαφικής υγρασίας σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η διαθεσιμότητα νερού εξακολουθεί να έχει παραγωγική σημασία.
Τα αμπέλια αντέχουν περισσότερο
Πιο σύνθετη είναι η εικόνα στους αμπελώνες των Μεσογείων, από το Κορωπί και την Παιανία έως τα Σπάτα, το Μαρκόπουλο και την ευρύτερη περιοχή της Λαυρεωτικής.
Η κυρίαρχη ποικιλία Σαββατιανό είναι προσαρμοσμένη εδώ και δεκαετίες στις ξηροθερμικές συνθήκες της Αττικής και παρουσιάζει σημαντική ανθεκτικότητα στην έλλειψη νερού. Επιπλέον, η επιδείνωση του Σεπτεμβρίου συμπίπτει με περίοδο κατά την οποία ο τρύγος βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ή έχει ολοκληρωθεί σε αρκετούς αμπελώνες.
Γι' αυτό και δεν μπορεί να συνδεθεί ευθέως η σημερινή εικόνα του εδάφους με απώλειες στη φετινή παραγωγή σταφυλιών. Η επαναλαμβανόμενη ξηρότητα, πάντως, αποκτά μεγαλύτερη σημασία για τους μη αρδευόμενους αμπελώνες εφόσον εξελιχθεί σε μόνιμο μοτίβο.
Περισσότερη πίεση στην άρδευση
Διαφορετικό είναι το ζήτημα στις καλλιέργειες οπωροκηπευτικών, ιδιαίτερα στην ευρύτερη περιοχή του Μαραθώνα.
Πρόκειται για φυτά που έχουν σημαντικά μεγαλύτερες απαιτήσεις σε νερό και μεγάλο μέρος του ενεργού ριζικού τους συστήματος βρίσκεται στα ανώτερα στρώματα του εδάφους. Η μειωμένη φυσική υγρασία δεν σημαίνει απαραίτητα ζημιά, καθώς πολλές καλλιέργειες αρδεύονται, σημαίνει όμως μεγαλύτερη εξάρτηση από την άρδευση και αυξημένες ανάγκες διαχείρισης του νερού.
Οι χάρτες του Αστεροσκοπείου δεν καταγράφουν λειψυδρία ούτε αποδεικνύουν εξάντληση των υπόγειων υδάτων. Καταγράφουν, όμως, ένα σαφές προειδοποιητικό σήμα: μέσα σε περίπου 30 ημέρες το επιφανειακό έδαφος σε μεγάλο μέρος της ευρύτερης περιοχής έχασε σημαντικό τμήμα της υγρασίας του.
Και σε μια περιοχή όπου η γεωργία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό κομμάτι της οικονομικής και παραγωγικής ταυτότητας, αυτή είναι μια μεταβολή που δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
