Το Έπος του ’40, η Κατοχή και η Αντίσταση ζωντάνεψαν στη μεγάλη οθόνη και μέσα από τοπία της Ανατολικής Αττικής.

Ένα μπακάλικο στην Κερατέα έγινε κατάστημα μαυραγορίτη. Ένας πύργος στο Λαγονήσι μετατράπηκε σε ιταλικό νοσοκομείο. Οι δρόμοι των Σπάτων φιλοξένησαν μια καταδίωξη από Γερμανούς στρατιώτες και ένας λόφος έξω από το Λαύριο χρησιμοποιήθηκε για την αναπαράσταση της σφαγής των Καλαβρύτων.

Ακτές, παλιά σπίτια, εκκλησίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις πρόσφεραν στους κινηματογραφιστές χώρους που μπορούσαν να μεταμορφωθούν σε τόπους της πολεμικής περιπέτειας της Ελλάδας: από τον αγώνα του 1940 μέχρι τα χρόνια της ναζιστικής θηριωδίας και της αντίστασης στους κατακτητές.

Από τον «Διωγμό» του 1964 έως τα «Καλάβρυτα 1943» του 2021, έξι χαρακτηριστικές παραγωγές συνδέθηκαν με περιοχές της Ανατολικής Αττικής.

«Διωγμός»: Η Κερατέα έγινε κατοχικό σκηνικό

Το 1964, ο Γρηγόρης Γρηγορίου γύρισε στην Κερατέα και στην Κακή Θάλασσα σκηνές του «Διωγμού», με πρωταγωνιστές τη Βούλα Ζουμπουλάκη, τον Πέτρο Φυσσούν, τον Φαίδωνα Γεωργίτση, τον Μάνο Κατράκη και τον Ανέστη Βλάχο.

Η ταινία συνδέει τη Μικρασιατική Καταστροφή με την Κατοχή. Σύμφωνα με την τοπική καταγραφή που παρουσιάστηκε από τη «Χρυσή Τομή», με στοιχεία από το βιβλίο «Το κινηματογραφικό πλατό της Λαυρεωτικής» του Γιώργου Π. Ιατρού, η Κακή Θάλασσα αναπαριστά την ακτή ελληνικού νησιού όπου καταφεύγει η πρόσφυγας Κατερίνα. Εκεί, στην κατοχική συνέχεια της ιστορίας, κρύβει και περιθάλπει έναν τραυματισμένο αντιστασιακό.

Στην οδό Κόδρου, στην Πάνω Πλατεία Κερατέας, παλιό κατάστημα του Προκόβα χρησιμοποιήθηκε ως μπακάλικο μαυραγορίτη. Στην οδό Φειδίου, ένα σπίτι μετατράπηκε σε γερμανική Κομαντατούρ. Κάτοικοι συμμετείχαν ως κομπάρσοι, αφήνοντας στην ταινία εικόνες της πόλης και των ανθρώπων της πριν από έξι και πλέον δεκαετίες.

«Η δασκάλα με τα ξανθά μαλλιά»: Ιταλικό νοσοκομείο στο Λαγονήσι

Η ταινία του Ντίνου Δημόπουλου, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, συνδέθηκε κυρίως με το Πήλιο. Ωστόσο, μέρος των γυρισμάτων της πραγματοποιήθηκε στην Ανατολική Αττική.

Ο Πύργος Μελισσουργού στο Λαγονήσι χρησιμοποιήθηκε για τις σκηνές του ιταλικού νοσοκομείου όπου μεταφέρεται ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Παπαμιχαήλ. Για τις ανάγκες της ταινίας του 1969, στο κτίριο εμφανίζεται και η ιταλική σημαία.

Η πληροφορία καταγράφεται σε ρεπορτάζ του «Έθνους» για την ιστορία του πύργου και τη χρήση του από κινηματογραφικές παραγωγές. Το επιβλητικό οίκημα πρόσφερε ένα έτοιμο σκηνικό εποχής, κατάλληλο για την πολεμική αφήγηση.

«Υπολοχαγός Νατάσσα»: Από τα Σπάτα στο φράγμα Μαραθώνα

Η «Υπολοχαγός Νατάσσα» του Νίκου Φώσκολου, το 1970, αξιοποίησε περισσότερες από μία τοποθεσίες της Ανατολικής Αττικής.

Στα Σπάτα γυρίστηκε η καταδίωξη της άμαξας που μεταφέρει τη Νατάσσα και τον Ορέστη προς την εκκλησία. Τοπική έρευνα, με αντιπαραβολή κινηματογραφικών καρέ και φωτογραφιών, ταυτοποιεί την οδό Βύρωνος, κοντά στο 1ο Δημοτικό Σχολείο, καθώς και τη Μυκηναϊκών Τάφων, από την οποία εμφανίζονται οι διώκτες τους.

Στον ναό των Αγίων Αναργύρων Σπάτων πραγματοποιήθηκαν τα εσωτερικά γυρίσματα του γάμου. Τα εξωτερικά πλάνα της κινηματογραφικής εκκλησίας, όμως, γυρίστηκαν στον Άγιο Βασίλειο, στο κοιμητήριο Βουλιαγμένης. Το μοντάζ ένωσε δύο διαφορετικούς ναούς σε έναν ενιαίο χώρο.

Στο φράγμα Μαραθώνα, στα χαρακτηριστικά σκαλοπάτια του, γυρίστηκε η δραματική σκηνή του θανάτου του Ορέστη, τον οποίο υποδύεται ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ.

«Μια γυναίκα στην Αντίσταση»: Η Καρέζη στον Πύργο Μελισσουργού

Ο Πύργος Μελισσουργού επέστρεψε στη μεγάλη οθόνη και μέσα από το «Μια γυναίκα στην Αντίσταση», την ταινία του Ντίνου Δημόπουλου με την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο, που προβλήθηκε το 1970. Η χρήση του κτιρίου καταγράφεται επίσης στο σχετικό ρεπορτάζ του «Έθνους».

Σε καταγραφή κινηματογραφικών τοποθεσιών στο Retromaniax, ο πύργος αναγνωρίζεται ειδικότερα ως το σπίτι της ηρωίδας της Καρέζη, όπου γιορτάζεται ο αρραβώνας της με τον χαρακτήρα του Καζάκου στην αρχή της ταινίας. Η συγκεκριμένη ταυτοποίηση προέρχεται από την έρευνα χρηστών του κινηματογραφικού φόρουμ.

Η ιστορία ξεκινά λίγο πριν από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Η κήρυξή του ανατρέπει τη ζωή της Άννας Κωλέτη, η οποία αργότερα αναλαμβάνει δράση στην Αντίσταση. Το Λαγονήσι χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει κινηματογραφικά έναν τόπο που, σύμφωνα με την υπόθεση, βρίσκεται κοντά στην Καστοριά.

«Ουζερί Τσιτσάνης»: Η κατοχική Θεσσαλονίκη στο Λαύριο

Το 2015, ο Μανούσος Μανουσάκης αξιοποίησε τις παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου, στην πρώην Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων, για το «Ουζερί Τσιτσάνης».

Η σκηνογραφική ομάδα με επικεφαλής τον Αντώνη Χαλκιά μετέτρεψε χώρους του συγκροτήματος σε ξυλουργείο του πατέρα του Γιώργου, άντρο παρακρατικών και αποθήκη μαύρης αγοράς και όπλων, ενώ εκεί στήθηκε και το παγοποιείο της ταινίας.

Τα βιομηχανικά κτίρια του Λαυρίου εντάχθηκαν έτσι στην αναπαράσταση της Θεσσαλονίκης της Κατοχής. Το ίδιο το ουζερί δημιουργήθηκε σε διαφορετική τοποθεσία, στο «Σχολείον» της Ειρήνης Παπά, στην οδό Πειραιώς.

«Καλάβρυτα 1943»: Η αναπαράσταση της εκτέλεσης στη Λαυρεωτική

Μία από τις βαρύτερες σκηνές της ταινίας «Καλάβρυτα 1943», του Νικόλα Δημητρόπουλου, γυρίστηκε επίσης στην Ανατολική Αττική: η αναπαράσταση της μαζικής εκτέλεσης των Καλαβρυτινών πραγματοποιήθηκε σε λόφο έξω από το Λαύριο.

Σε επιτόπιο ρεπορτάζ από τα γυρίσματα, το «Βήμα» κατέγραψε την εξήγηση του παραγωγού Στέλιου Κοτιώνη: ο πραγματικός λόφος του Καπή έχει διαμορφωθεί ως μνημείο και η σημερινή εικόνα του διαφέρει από εκείνη του 1943. Η τοποθεσία στο Λαύριο επιλέχθηκε επειδή προσέγγιζε την αρχική μορφή του χώρου, ενώ το φόντο θα συμπληρωνόταν με ψηφιακά εφέ.

Η ταινία κυκλοφόρησε το 2021, όμως τα γυρίσματα είχαν ξεκινήσει το 2018. Ανάμεσα στις τοποθεσίες που χρησιμοποιήθηκαν, το Λαύριο ανέλαβε να αναπαραστήσει τον τόπο ενός από τα μεγαλύτερα ναζιστικά εγκλήματα στην Ελλάδα.

Διαβάστε επίσης: Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940: Το πρωινό που άλλαξε τα Μεσόγεια