Μετά τις αποκαλύψεις για την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας γύρω από τα πολυκέντρα ανακύκλωσης και το νέο βάρος που καλούνται να αναλάβουν οι δέκα δήμοι της Ανατολικής Αττικής, το notioanatolika.gr εξετάζει ακόμη μία πτυχή της υπόθεσης: τι απέγινε η επένδυση που παρουσιάστηκε το 2019 ως το πρώτο εργοστάσιο παραγωγής μηχανημάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης εκτός των συνόρων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Επρόκειτο για μία επένδυση που προβλήθηκε ως σημείο αναφοράς για την κυκλική οικονομία, εγκαινιάστηκε παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, του τότε πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών Τζέφρι Ρ. Πάιατ και κορυφαίων υπουργών της κυβέρνησης, ενώ συνδέθηκε άμεσα με το σχέδιο ανάπτυξης της ανταποδοτικής ανακύκλωσης στη χώρα.

Σήμερα, όμως, η ίδια η ENVIPCO παρουσιάζει διαφορετικά τις ελληνικές εγκαταστάσεις της. Εκεί όπου το 2019 γινόταν λόγος για εργοστάσιο παραγωγής, πλέον γίνεται λόγος για μονάδα συναρμολόγησης (assembly plant).

Η διαφοροποίηση αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της κάποια παρατυπία. Δημιουργεί, όμως, εύλογα ερωτήματα για την πορεία μιας επένδυσης που παρουσιάστηκε ως εμβληματική για την ελληνική ανακύκλωση και η οποία εξετάζεται πλέον μέσα στο ευρύτερο περιβάλλον μιας υπόθεσης που βρίσκεται υπό διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ως προς τη διαχείριση κοινοτικών πόρων.

Η επένδυση που παρουσιάστηκε ως στρατηγική

Στις 5 Δεκεμβρίου 2019 (πέντε μήνες μετά την εκλογική νίκη της ΝΔ που την έφερε στην κυβέρνηση) πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια των εγκαταστάσεων της συνεργασίας ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ στην Παλλήνη.

Η επίσημη ανακοίνωση έκανε λόγο για το πρώτο εργοστάσιο παραγωγής μηχανημάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης εκτός των συνόρων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν τότε, η Ελλάδα θα αποκτούσε παραγωγική μονάδα που θα εξυπηρετούσε όχι μόνο την εγχώρια αγορά αλλά και τις χώρες της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την επένδυση σημαντική υποδομή για την ανάπτυξη της πράσινης οικονομίας και της ανακύκλωσης, ανακοινώνοντας ότι τα πρώτα 100 μηχανήματα που θα κατασκευάζονταν εκεί θα τοποθετούνταν σε πέντε δήμους στο πλαίσιο του προγράμματος «Νέα Γενιά Ανακύκλωσης».

Στην ίδια εκδήλωση παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο τότε υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος και ο τότε υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κωστής Χατζηδάκης, οι οποίοι με την παρουσία τους υπογράμμισαν τη στήριξη της κυβέρνησης στο εγχείρημα.

Η δημόσια στήριξη του Τζέφρι Πάιατ

Σημαντικό ρόλο στην προβολή της επένδυσης είχε και ο τότε πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, Τζέφρι Ρ. Πάιατ.

Ο ίδιος συμμετείχε στα εγκαίνια του εργοστασίου, ενώ και τα επόμενα χρόνια εμφανίστηκε σε παρουσιάσεις των συστημάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης της ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ, χαρακτηρίζοντας την επένδυση παράδειγμα ελληνοαμερικανικής συνεργασίας και εκφράζοντας την άποψη ότι η Ελλάδα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακό κέντρο ανάπτυξης και εξαγωγής της συγκεκριμένης τεχνολογίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δημόσια δήλωση του διευθύνοντος συμβούλου της ΤΕΧΑΝ, Δρ. Παναγιώτη Μούργου, κατά τα εγκαίνια του εργοστασίου.

Ο ίδιος ευχαρίστησε δημόσια τον Τζέφρι Πάιατ, δηλώνοντας ότι «συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό ώστε η Ελλάδα να επιλεγεί ως η χώρα όπου θα υλοποιηθεί το πρώτο εργοστάσιο παραγωγής μηχανημάτων ανταποδοτικής ανακύκλωσης εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών».

Η συγκεκριμένη διατύπωση αποτελεί δημόσια δήλωση της διοίκησης της εταιρείας και δεν συνοδεύτηκε από περαιτέρω διευκρινίσεις για το περιεχόμενο αυτής της συμβολής.

Από τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι ο Τζέφρι Πάιατ είχε μετοχική, διοικητική ή οικονομική σχέση με την ENVIPCO ή την ΤΕΧΑΝ, ούτε ότι συμμετείχε στις διαδικασίες ανάθεσης των έργων που σήμερα αποτελούν αντικείμενο έρευνας.

Τα μηχανήματα που αποτέλεσαν τη βάση του σχεδίου

Η σημερινή παρουσίαση της ENVIPCO αναφέρει ότι στις ελληνικές εγκαταστάσεις συναρμολογούνται τα μοντέλα Quantum και Compact.

Πρόκειται για αυτόματα μηχανήματα ανταποδοτικής ανακύκλωσης (Reverse Vending Machines – RVM), τα οποία δέχονται πλαστικές, μεταλλικές και, ανάλογα με το μοντέλο, γυάλινες συσκευασίες, επιστρέφοντας στον πολίτη το προβλεπόμενο οικονομικό ή ανταποδοτικό κίνητρο.

Τα συγκεκριμένα μηχανήματα αποτελούν τον βασικό τεχνολογικό εξοπλισμό που χρησιμοποιήθηκε στα συστήματα ανταποδοτικής ανακύκλωσης και στα πολυκέντρα που εγκαταστάθηκαν σε πολλές περιοχές της χώρας.

Από την Παλλήνη στο Κορωπί

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η σημαντικότερη μεταβολή. Στα εγκαίνια του 2019 η επένδυση παρουσιάστηκε ως εργοστάσιο παραγωγής στην Παλλήνη.

Σήμερα, όμως, η ίδια η ENVIPCO περιγράφει τις ελληνικές εγκαταστάσεις της ως assembly plant στην περιοχή του Κορωπίου.

Σύμφωνα με την επίσημη περιγραφή της, τα βασικά μέρη των μηχανημάτων προετοιμάζονται στη Γερμανία και στην Ελλάδα πραγματοποιείται η τελική συναρμολόγηση πριν από την εγκατάστασή τους.

Η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι απλώς γλωσσική. Στη βιομηχανική πρακτική, ένα εργοστάσιο παραγωγής κατασκευάζει προϊόντα ή κρίσιμα τμήματά τους, ενώ μια μονάδα συναρμολόγησης ολοκληρώνει την τελική διαμόρφωση προϊόντων που έχουν ήδη παραχθεί εν μέρει σε άλλες εγκαταστάσεις.

Μέχρι σήμερα ούτε η ENVIPCO ούτε η ΤΕΧΑΝ έχουν εξηγήσει δημόσια αν πρόκειται για αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου, για εξέλιξη του αρχικού σχεδιασμού ή απλώς για διαφορετική περιγραφή της ίδιας δραστηριότητας.

Η συνεργασία παραμένει

Παρά την αλλαγή στον τρόπο παρουσίασης της επένδυσης, η συνεργασία των δύο εταιρειών εξακολουθεί να εμφανίζεται ενεργή.

Η ΤΕΧΑΝ συνεχίζει να παρουσιάζεται ως αποκλειστικός συνεργάτης της ENVIPCO στην Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ γίνεται αναφορά και στην ENVIPCO Hellas, η οποία συμμετέχει στη συναρμολόγηση των μηχανημάτων στην Ελλάδα.

Ωστόσο, παραμένει ασαφές ποια είναι σήμερα η ακριβής κατανομή των ρόλων μεταξύ των δύο εταιρειών και πώς έχει εξελιχθεί η συνεργασία τους μετά τα εγκαίνια του 2019.

Η τρίτη πλευρά της υπόθεσης

Αν τα δύο προηγούμενα δημοσιεύματα του notioanatolika.gr ανέδειξαν αφενός την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και αφετέρου τις επιπτώσεις που προκαλεί στους δήμους η υπόθεση των πολυκέντρων ανακύκλωσης, η εξέλιξη της επένδυσης ENVIPCO–ΤΕΧΑΝ φωτίζει την επιχειρηματική διάσταση ενός έργου που παρουσιάστηκε ως πρότυπο πράσινης ανάπτυξης.

Η μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο περιγράφεται σήμερα η ίδια η επένδυση δημιουργεί εύλογα δημοσιογραφικά ερωτήματα.

Εξελίχθηκε το έργο όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί; Γιατί το «πρώτο εργοστάσιο παραγωγής εκτός ΗΠΑ» παρουσιάζεται σήμερα ως μονάδα συναρμολόγησης; Ποιο ποσοστό της παραγωγικής διαδικασίας πραγματοποιείται πλέον στην Ελλάδα και ποιο στο εξωτερικό; Πρόκειται για αλλαγή στρατηγικής ή για διαφορετική περιγραφή της ίδιας παραγωγικής δραστηριότητας;

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν δημόσιες απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα από την ENVIPCO ή την ΤΕΧΑΝ.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η εικόνα που προβάλλεται σήμερα από την ίδια την εταιρεία διαφέρει από εκείνη που παρουσιάστηκε πανηγυρικά το 2019.

Και αυτή η διαφοροποίηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς εξετάζεται πλέον μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο μιας υπόθεσης που εξακολουθεί να βρίσκεται υπό διερεύνηση από τις ευρωπαϊκές αρχές.

Διαβάστε επίσης: Νέα κρίση για τα «σπιτάκια» ανακύκλωσης: Το μεγάλο βάρος για 10 δήμους της Αν. Αττικής

Σπιτάκια ανακύκλωσης: Από το Ζάππειο και τα μεγάλα σχέδια στο σημερινό αδιέξοδο (Το ιστορικό)