Μια νέα και ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα διαμορφώνεται για δέκα δήμους της Ανατολικής Αττικής που φιλοξενούν τα λεγόμενα «σπιτάκια» ή πολυκέντρα ανακύκλωσης.
Με απόφαση του Ειδικού Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ), οι δήμοι καλούνται πλέον να αναλάβουν μόνοι τους τη λειτουργία των εγκαταστάσεων, ενώ παράλληλα η υπόθεση εξακολουθεί να βρίσκεται στο μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων με τα οποία χρηματοδοτήθηκε το έργο.
Η απόφαση αυτή έρχεται να αλλάξει πλήρως το μέχρι σήμερα μοντέλο λειτουργίας των πολυκέντρων και ταυτόχρονα δημιουργεί ένα νέο, κρίσιμο ερώτημα: θα συνοδευτεί η μεταφορά των αρμοδιοτήτων από τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους ή οι δήμοι καλούνται να σηκώσουν μόνοι τους το σύνολο του κόστους;
Μέχρι σήμερα, τη λειτουργία των πολυκέντρων είχε αναλάβει, μέσω σύμβασης με τον ΕΔΣΝΑ, η ανάδοχος εταιρεία, η οποία διέθετε προσωπικό, φρόντιζε για την αποκομιδή των ανακυκλώσιμων υλικών και διαχειριζόταν το σύστημα ανταποδοτικής ανακύκλωσης.
Πλέον, όμως, ο ΕΔΣΝΑ γνωστοποίησε ότι δεν θα ανανεώσει τη συγκεκριμένη σύμβαση και ζητά από τους δήμους να αναλάβουν εξ ολοκλήρου τη λειτουργία των εγκαταστάσεων, διαθέτοντας προσωπικό, οργανώνοντας τη συλλογή των υλικών και καλύπτοντας ακόμη και το κόστος του οικονομικού κινήτρου προς τους πολίτες, εφόσον θελήσουν να συνεχίσουν να το παρέχουν.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι μέχρι στιγμής δεν προκύπτει να υπάρχει πρόβλεψη για μεταφορά αντίστοιχης χρηματοδότησης προς τους δήμους.
Με τα σημερινά δεδομένα, η απόφαση αφορά τη μεταβίβαση της ευθύνης λειτουργίας, χωρίς να έχει γίνει γνωστός κάποιος μηχανισμός οικονομικής στήριξης που θα καλύψει τις νέες υποχρεώσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Δέκα δήμοι της Αν. Αττικής στο επίκεντρο
Οι εξελίξεις αφορούν άμεσα τους δήμους Σαρωνικού, Λαυρεωτικής, Μαρκοπούλου, Κρωπίας, Παιανίας, Παλλήνης, Σπάτων – Αρτέμιδας, Ραφήνας – Πικερμίου, Μαραθώνα και Ωρωπού, στους οποίους έχουν εγκατασταθεί πολυκέντρα ανακύκλωσης στο πλαίσιο του προγράμματος του ΕΔΣΝΑ.
Οι δημοτικές αρχές καλούνται πλέον να αποφασίσουν εάν θα αναλάβουν ένα επιπλέον και ιδιαίτερα απαιτητικό λειτουργικό βάρος ή αν θα αναζητήσουν διαφορετική λύση.
Στην πράξη, η ευθύνη που μεταφέρεται δεν περιορίζεται στη διάθεση προσωπικού. Οι δήμοι ενδέχεται να χρειαστεί να καλύπτουν τη συντήρηση και τις επισκευές του εξοπλισμού, την ηλεκτροδότηση, τη φύλαξη, την καθαριότητα, την αποκομιδή των ανακυκλώσιμων υλικών, αλλά και κάθε άλλη λειτουργική δαπάνη που απαιτείται για να παραμείνουν τα πολυκέντρα σε πλήρη λειτουργία.
Παράλληλα, εφόσον επιλέξουν να διατηρήσουν το σύστημα ανταποδοτικής ανακύκλωσης, θα πρέπει να καλύπτουν και το οικονομικό κίνητρο προς τους πολίτες, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο το συνολικό κόστος λειτουργίας.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς ήδη σε άλλους δήμους της Αττικής έχουν ξεκινήσει κινήσεις απομάκρυνσης των πολυκέντρων, ενώ ο ΕΔΣΝΑ αρνείται να τα παραλάβει πίσω, επικαλούμενος τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του έργου.
Ένα σύνθετο έργο με υψηλό κόστος
Τα πολυκέντρα ανακύκλωσης δεν αποτελούν απλές κατασκευές συλλογής υλικών, αλλά εγκαταστάσεις με εξειδικευμένο τεχνολογικό εξοπλισμό, ο οποίος απαιτεί συνεχή τεχνική υποστήριξη, ανταλλακτικά και εξειδικευμένες επισκευές όταν παρουσιάζονται βλάβες.
Εφόσον δεν υπάρχει πλέον ενιαία σύμβαση συντήρησης μέσω του ΕΔΣΝΑ, κάθε δήμος ενδέχεται να χρειαστεί να προχωρήσει σε ξεχωριστές συμβάσεις ή διαγωνισμούς για τεχνική υποστήριξη, φύλαξη, καθαρισμό και αποκομιδή των υλικών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους δημοτικούς προϋπολογισμούς.
Παράλληλα, από τη στιγμή που θα αναλάβουν τη λειτουργία των εγκαταστάσεων, οι δήμοι θα έχουν και την πλήρη διοικητική ευθύνη για την ασφαλή λειτουργία τους, την αντιμετώπιση βλαβών και τη διαχείριση εξοπλισμού που αποκτήθηκε με δημόσια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η σκιά της ευρωπαϊκής έρευνας
Η νέα αυτή εξέλιξη έρχεται ενώ η υπόθεση των πολυκέντρων παραμένει ανοιχτή σε πολλαπλά επίπεδα.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία συνεχίζει να διερευνά την ορθή αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων που διατέθηκαν για την προμήθεια των εγκαταστάσεων, ενώ η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) έχει ήδη διαπιστώσει παρατυπίες και έχει ζητήσει την επιστροφή σημαντικού μέρους της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Παράλληλα, διαχειριστικός έλεγχος που πραγματοποιήθηκε για τα οικονομικά του ΕΔΣΝΑ και της Περιφέρειας Αττικής έχει αναδείξει ζητήματα που αφορούν τις διαδικασίες του διαγωνισμού, τις τεχνικές προδιαγραφές και το κόστος της προμήθειας.
Πολιτική πίεση προς την κυβέρνηση
Το θέμα απέκτησε πρόσφατα και έντονη πολιτική διάσταση, μετά τη νέα κοινοβουλευτική παρέμβαση του βουλευτή Ανατολικής Αττικής της Νέας Δημοκρατίας, Γιώργου Βλάχου, ο οποίος ζήτησε προσωπικά από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να ανοίξει πλήρως ο φάκελος της υπόθεσης και να κατατεθούν στη Βουλή όλα τα στοιχεία που αφορούν την προμήθεια, τη λειτουργία και τη διαχείριση των πολυκέντρων ανακύκλωσης.
Έτσι, για τους δέκα δήμους της Ανατολικής Αττικής, η υπόθεση δεν αποτελεί πλέον μόνο αντικείμενο ερευνών ή πολιτικής αντιπαράθεσης.
Με την απόφαση του ΕΔΣΝΑ μετατρέπεται σε ένα άμεσο ζήτημα διοικητικής και οικονομικής διαχείρισης, καθώς καλούνται να αποφασίσουν όχι μόνο αν θα διατηρήσουν σε λειτουργία τις εγκαταστάσεις, αλλά και από πού θα βρουν τους πόρους για να χρηματοδοτήσουν τη λειτουργία τους.
Το βασικό ερώτημα που εξακολουθεί να παραμένει χωρίς σαφή απάντηση είναι εάν η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων θα συνοδευτεί τελικά και από αντίστοιχη χρηματοδότηση ή αν το σύνολο του κόστους θα επιβαρύνει αποκλειστικά τους δημοτικούς προϋπολογισμούς.
Αν ισχύσει το δεύτερο σενάριο, τότε οι δέκα δήμοι της Ανατολικής Αττικής θα βρεθούν να διαχειρίζονται ένα έργο που σχεδιάστηκε, χρηματοδοτήθηκε και υλοποιήθηκε κεντρικά, αναλαμβάνοντας πλέον και το πλήρες οικονομικό βάρος της λειτουργίας του.
