Παραμονή της έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς και το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου» αφήνει πίσω του μια εικόνα που απέχει αισθητά από εκείνη που είχε περιγραφεί στις επίσημες εξαγγελίες.

Σε τουλάχιστον έξι σχολικές μονάδες της Ανατολικής Αττικής καταγράφονται ακόμη εργασίες, εργοταξιακές εκκρεμότητες ή παρεμβάσεις που μεταφέρονται πλέον μετά το πρώτο κουδούνι.

Σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες του notioanatolika.gr, προβλήματα ή εκκρεμότητες υπάρχουν στο 1ο Δημοτικό Παιανίας, στο 4ο Δημοτικό Κορωπίου, στο 1ο Γυμνάσιο Παλλήνης, στο 1ο Γυμνάσιο Πικερμίου, στο 3ο Δημοτικό Σπάτων και στο 1ο Γυμνάσιο Αρτέμιδας.

Και υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο με ιδιαίτερη βαρύτητα: σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, κανένα από τα συγκεκριμένα έργα δεν έχει ακόμη παραληφθεί από την Κτιριακές Υποδομές Α.Ε. Η σχολική χρονιά ξεκινά, δηλαδή, ενώ η τεχνική και συμβατική διαδικασία των παρεμβάσεων παραμένει ακόμη ανοικτή.

Άλλο «ανοίγει το σχολείο», άλλο «ολοκληρώθηκε το έργο»

Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο εάν θα πραγματοποιηθεί κανονικά ο αγιασμός ή εάν μαθητές και εκπαιδευτικοί θα περάσουν την πόρτα των σχολείων. Είναι εάν οι χώροι που τους παραδίδονται είναι πλήρως λειτουργικοί και απαλλαγμένοι από τεχνικές και εργοταξιακές εκκρεμότητες.

Η λειτουργία ενός σχολείου δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την ολοκλήρωση ενός έργου ανακαίνισης. Και πολύ περισσότερο, η έναρξη των μαθημάτων δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί απόδειξη ότι όλες οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις έχουν ολοκληρωθεί και παραληφθεί.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ο βασικός στόχος του προγράμματος ήταν οι εργασίες να πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ώστε τα σχολεία να είναι έτοιμα και πλήρως λειτουργικά με την έναρξη της νέας χρονιάς. Στις συγκεκριμένες σχολικές μονάδες της Ανατολικής Αττικής, όμως, αυτό δεν φαίνεται να έχει συμβεί στο σύνολο των παρεμβάσεων.

Παιανία: Εργασίες μέχρι το βράδυ, προβλήματα στο γήπεδο

Στο 1ο Δημοτικό Παιανίας τα συνεργεία εργάζονταν μέχρι το βράδυ της Τετάρτης, λίγες μόλις ώρες πριν από την επιστροφή μαθητών και εκπαιδευτικών. Η προσπάθεια ήταν να κλείσουν όσο το δυνατόν περισσότερες από τις εκκρεμότητες που παρέμεναν ανοικτές.

Ωστόσο, προβλήματα εξακολουθούν να υπάρχουν, μεταξύ άλλων στον χώρο του γηπέδου του σχολείου. Αυτό σημαίνει ότι το πρώτο κουδούνι βρίσκει τη σχολική μονάδα χωρίς να έχει ολοκληρωθεί το σύνολο των προβλεπόμενων παρεμβάσεων.

Η περίπτωση της Παιανίας αποκτά πρόσθετη πολιτική βαρύτητα καθώς η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη είχε επισκεφθεί προσωπικά τη συγκεκριμένη σχολική μονάδα μέσα στο καλοκαίρι και είχε ενημερωθεί για την εξέλιξη των εργασιών.

Κορωπί: Οι εργασίες μεταφέρονται στα επόμενα Σαββατοκύριακα

Στο 4ο Δημοτικό Κορωπίου υπάρχει πλέον η υπόσχεση ότι οι εργασίες που εξακολουθούν να εκκρεμούν θα ολοκληρωθούν κατά τα επόμενα Σαββατοκύριακα. Με άλλα λόγια, το σχολείο ξεκινά τη λειτουργία του πριν ολοκληρωθεί το σύνολο των παρεμβάσεων.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη σημαίνει ότι τουλάχιστον μέρος των εργασιών μεταφέρεται χρονικά μέσα στη σχολική χρονιά. Και αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα τόσο για το αρχικό χρονοδιάγραμμα όσο και για τον τρόπο με τον οποίο θα συνεχιστούν οι παρεμβάσεις χωρίς να επηρεάζεται η καθημερινότητα μαθητών και εκπαιδευτικών.

Και στο συγκεκριμένο σχολείο είχε υπάρξει προσωπική παρουσία της Σοφίας Ζαχαράκη, όταν ανακοινώθηκε η ένταξή του στο πρόγραμμα. Το μήνυμα τότε αφορούσε τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου και σύγχρονου σχολικού περιβάλλοντος, ενώ τώρα το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί μέρος του έργου μεταφέρεται μετά το πρώτο κουδούνι.

Παλλήνη: Καθαρίστριες και εκπαιδευτικοί προσπαθούν να βάλουν τάξη

Ιδιαίτερα προβληματική εμφανίζεται η κατάσταση στο 1ο Γυμνάσιο Παλλήνης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του notioanatolika.gr, υπάρχει δέσμευση από τον εργολάβο ότι θα αναλάβει τον εργοταξιακό καθαρισμό του σχολείου.

Μέχρι να συμβεί αυτό, όμως, καθαρίστριες και εκπαιδευτικοί καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια ώστε να μπει μια στοιχειώδης τάξη στους χώρους που καλούνται να υποδεχθούν τους μαθητές. Η εικόνα που έχει διαμορφωθεί θεωρείται από τις πλέον δύσκολες μεταξύ των σχολείων στα οποία καταγράφονται εκκρεμότητες.

Πρόκειται μάλιστα για μία ακόμη σχολική μονάδα την οποία είχε επισκεφθεί η υπουργός Παιδείας στα τέλη Ιουλίου, προκειμένου να ενημερωθεί επιτόπου για την πορεία των εργασιών. Από τη στιγμή που σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμότητες, προκύπτει εύλογα το ερώτημα ποια ήταν η εικόνα που είχε μεταφερθεί τότε στην πολιτική ηγεσία.

Σπάτα και Αρτέμιδα: Μπάζα και εκκρεμότητες στα βαψίματα

Προβλήματα καταγράφονται τόσο στο 3ο Δημοτικό Σπάτων όσο και στο 1ο Γυμνάσιο Αρτέμιδας. Στον περιβάλλοντα χώρο των σχολικών μονάδων εξακολουθούν να υπάρχουν εργοταξιακές εκκρεμότητες, ενώ κάδοι με μπάζα βρίσκονται ακόμη μέσα στους χώρους των σχολείων.

Παράλληλα, υπάρχουν προβλήματα και εκκρεμότητες στους εσωτερικούς χρωματισμούς και των δύο σχολικών μονάδων. Σύμφωνα με τον υπάρχοντα προγραμματισμό, οι εργασίες αυτές αναμένεται να ολοκληρωθούν τις επόμενες ημέρες.

Και στις δύο περιπτώσεις, επομένως, η ολοκλήρωση του έργου μεταφέρεται χρονικά μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς. Το ζητούμενο είναι πλέον με ποιον τρόπο θα απομονωθούν οι χώροι στους οποίους υπάρχουν εκκρεμότητες και πώς θα διασφαλιστεί ότι δεν θα επηρεαστεί η ασφαλής λειτουργία των σχολείων.

Πικέρμι: Οι τουαλέτες ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί

Στο 1ο Γυμνάσιο Πικερμίου το πρόβλημα αφορά ακόμη και μία από τις βασικότερες υποδομές της σχολικής μονάδας. Μέχρι σήμερα δεν έχουν ολοκληρωθεί οι παρεμβάσεις στις τουαλέτες του σχολείου.

Η περίπτωση του Πικερμίου είναι παράλληλα η πλέον δημόσια καταγεγραμμένη. Ο ίδιος ο Δήμος Ραφήνας–Πικερμίου είχε γνωστοποιήσει ήδη από τις 7 Σεπτεμβρίου ότι συνεργεία του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου» εξακολουθούσαν να πραγματοποιούν εργασίες στο σχολείο.

Ο δήμος είχε επίσης διαχωρίσει σαφώς τις παρεμβάσεις των δικών του συνεργείων από εκείνες του προγράμματος. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν επιτρέπει να αποδοθούν οι συγκεκριμένες εκκρεμότητες σε δημοτικές εργασίες συντήρησης.

Κανένα έργο δεν έχει παραληφθεί από την ΚΤΥΠ

Πέρα όμως από τις επιμέρους εικόνες, υπάρχει ένα κοινό στοιχείο που ανεβάζει το ζήτημα σε διαφορετικό επίπεδο. Σύμφωνα με τις επιβεβαιωμένες πληροφορίες του notioanatolika.gr, κανένα από τα συγκεκριμένα έργα δεν έχει ακόμη παραληφθεί από την ΚΤΥΠ.

Η παραλαβή ενός δημόσιου έργου δεν αποτελεί μια απλή τυπική διαδικασία. Συνδέεται με τον έλεγχο των εργασιών που εκτελέστηκαν, την καταγραφή τυχόν ελλείψεων ή ελαττωμάτων και τη διαπίστωση της κατάστασης στην οποία βρίσκεται το έργο.

Μέχρι την παραλαβή, κατά τον γενικό κανόνα της νομοθεσίας περί δημοσίων έργων, ο ανάδοχος εξακολουθεί να έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για το έργο και την αποκατάσταση προβλημάτων που σχετίζονται με την κατασκευή. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε ατύχημα θα μπορούσε να αποδοθεί αυτομάτως και αποκλειστικά σε έναν συγκεκριμένο φορέα.

Ποιος έχει την ευθύνη εάν συμβεί ατύχημα;

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πλέον ευαίσθητο ζήτημα. Εάν ένα σχολείο λειτουργεί ενώ το έργο δεν έχει παραληφθεί και υπάρχουν ακόμη εργοταξιακές εκκρεμότητες, ποιος έχει πιστοποιήσει ότι οι χώροι που παραδίδονται σε χρήση είναι ασφαλείς;

Σε περίπτωση ατυχήματος, η νομική ευθύνη δεν μπορεί να προκαθοριστεί γενικά. Θα εξεταζόταν η συγκεκριμένη αιτία του περιστατικού, ο χώρος στον οποίο συνέβη, εάν συνδεόταν με ανολοκλήρωτη ή πλημμελή εργασία, ποιος είχε τον έλεγχο του σημείου και ποια μέτρα είχαν ληφθεί για να αποτραπεί η πρόσβαση σε ενδεχομένως επικίνδυνους χώρους.

Θα εξεταζόταν επίσης εάν υπήρχε γνωστός κίνδυνος, εάν είχε επισημανθεί και ποιος είχε υποχρέωση να τον αντιμετωπίσει ή να αποκλείσει την πρόσβαση. Γι' αυτό και η μη παραλαβή των έργων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, χωρίς όμως από μόνη της να προδικάζει ποιος θα έφερε την ευθύνη σε ένα ενδεχόμενο περιστατικό.

Το ουσιαστικό ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν ΚΤΥΠ και αρμόδιοι φορείς είναι σαφές: εφόσον τα έργα δεν έχουν ακόμη παραληφθεί, έχει υπάρξει κάποια ενδιάμεση διαδικασία παράδοσης των χώρων προς χρήση και με ποια τεχνική διαδικασία έχει διασφαλιστεί ότι μαθητές και εκπαιδευτικοί μπορούν να κινούνται σε αυτούς χωρίς κίνδυνο;

Οι δήμοι δεν εκτελούν τις συγκεκριμένες εργολαβίες

Στην υπόθεση αυτή απαιτείται μία κρίσιμη διάκριση ως προς τον ρόλο των δήμων. Οι δημοτικές αρχές δεν είναι οι ανάδοχοι των έργων του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου» ούτε έχουν την τεχνική ευθύνη εκτέλεσης των συγκεκριμένων εργολαβιών.

Η υλοποίηση των παρεμβάσεων πραγματοποιείται μέσω της ΚΤΥΠ και των αναδόχων που έχουν επιλεγεί. Συνεπώς, οι καθυστερήσεις στην εκτέλεση των συγκεκριμένων εργασιών δεν μπορούν να χρεωθούν στους δήμους σαν να ήταν εκείνοι οι κατασκευαστές του έργου.

Αυτό που μπορούν και οφείλουν να κάνουν οι δημοτικές αρχές είναι να παρακολουθούν την κατάσταση των σχολικών μονάδων, να επισημαίνουν προβλήματα και να πιέζουν προς τους αρμόδιους φορείς για την άμεση ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν ούτε την ΚΤΥΠ ούτε τον ανάδοχο στην εκτέλεση του έργου.

Από τη στιγμή βεβαίως που ένα σχολείο τίθεται σε λειτουργία, το ζήτημα της ασφάλειας των χώρων πρέπει να εξετάζεται αυτοτελώς. Κανένας εμπλεκόμενος φορέας δεν μπορεί εκ των προτέρων να θεωρείται απαλλαγμένος από κάθε ευθύνη εάν υπάρχει γνωστό και μη αντιμετωπισμένο ζήτημα ασφάλειας.

Η ΚΤΥΠ στο επίκεντρο των τεχνικών απαντήσεων

Ως φορέας υλοποίησης των έργων, η ΚΤΥΠ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των τεχνικών ερωτημάτων. Από αυτήν αναμένονται συγκεκριμένες απαντήσεις για την πορεία των εργολαβιών, τα συμβατικά χρονοδιαγράμματα, την επίβλεψη των αναδόχων και τις διαδικασίες παραλαβής.

Πότε ακριβώς έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί κάθε σχολική μονάδα; Ποιες εργασίες θεωρούνται ακόμη εκκρεμείς και έχουν δοθεί παρατάσεις στους αναδόχους;

Έχουν πραγματοποιηθεί αυτοψίες πριν από την είσοδο των μαθητών; Και κυρίως, εφόσον κανένα από τα συγκεκριμένα έργα δεν έχει ακόμη παραληφθεί, ποιος έχει ελέγξει ότι οι χώροι που χρησιμοποιούνται από μαθητές και εκπαιδευτικούς μπορούν πράγματι να λειτουργήσουν με ασφάλεια;

Η Σοφία Ζαχαράκη και η πολιτική λογοδοσία

Η τεχνική ευθύνη της εργολαβίας δεν ανήκει στην υπουργό Παιδείας. Η Σοφία Ζαχαράκη, ωστόσο, έχει συνδέσει πολιτικά την παρουσία της με το πρόγραμμα, πραγματοποιώντας επισκέψεις σε σχολικές μονάδες και προβάλλοντας τις παρεμβάσεις ως σημαντική αναβάθμιση της καθημερινότητας μαθητών και εκπαιδευτικών.

Η πολιτική λογοδοσία είναι διαφορετική από την τεχνική ή τη νομική ευθύνη. Όταν όμως ένα κυβερνητικό πρόγραμμα παρουσιάζεται με σαφή στόχο τα σχολεία να είναι πλήρως λειτουργικά πριν από την έναρξη της χρονιάς, είναι θεμιτό να ζητούνται απαντήσεις όταν ο στόχος αυτός δεν έχει επιτευχθεί παντού.

Υπάρχει όμως και μία ακόμη παράμετρος με ιδιαίτερη βαρύτητα: η Σοφία Ζαχαράκη εκλέγεται βουλευτής στην εκλογική περιφέρεια της Ανατολικής Αττικής. Τα σχολεία στα οποία σήμερα καταγράφονται εκκρεμότητες βρίσκονται, δηλαδή, και στην περιφέρεια την οποία εκπροσωπεί κοινοβουλευτικά.

Η διπλή αυτή ιδιότητα — υπουργού Παιδείας και εκλεγμένης βουλευτού Ανατολικής Αττικής — καθιστά ακόμη πιο εύλογη την απαίτηση για σαφείς δημόσιες απαντήσεις σχετικά με το γιατί έργα που προβλεπόταν να έχουν ολοκληρωθεί πριν από το πρώτο κουδούνι εξακολουθούν να παρουσιάζουν προβλήματα.

Δεν μπορεί ένα πρόγραμμα να συνοδεύεται επί μήνες από εξαγγελίες, επισκέψεις και αυτοψίες και την ημέρα που επιστρέφουν οι μαθητές να μην υπάρχει πλήρης εικόνα για το τι ακριβώς έχει ολοκληρωθεί και τι όχι. Η τεχνική και η πολιτική ευθύνη είναι διαφορετικές έννοιες, αλλά η λογοδοσία αφορά και τις δύο.

Από τις εξαγγελίες στα ανοιχτά εργοτάξια

Το ζήτημα δεν είναι να αμφισβητηθεί η χρησιμότητα ενός προγράμματος ανακαίνισης σχολικών κτιρίων. Είναι να διαπιστωθεί εάν όσα εξαγγέλθηκαν υλοποιήθηκαν στον χρόνο και με τους όρους που είχαν παρουσιαστεί.

Στην Παιανία υπάρχουν ακόμη προβλήματα στον χώρο του γηπέδου. Στο Κορωπί οι εργασίες μεταφέρονται στα επόμενα Σαββατοκύριακα, ενώ στην Παλλήνη εκπαιδευτικοί και καθαρίστριες πασχίζουν να αντιμετωπίσουν την εικόνα που έχει αφήσει πίσω του το εργοτάξιο.

Στα Σπάτα και στην Αρτέμιδα υπάρχουν ακόμη κάδοι με μπάζα μέσα στους σχολικούς χώρους και εκκρεμότητες στους εσωτερικούς χρωματισμούς. Στο Πικέρμι δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη οι τουαλέτες.

Και πάνω από όλα αυτά υπάρχει μία κοινή εκκρεμότητα: κανένα από τα συγκεκριμένα έργα δεν έχει ακόμη παραληφθεί από την ΚΤΥΠ.

Από τη στιγμή που οι μαθητές επιστρέφουν στα θρανία, οι απαντήσεις δεν μπορούν πλέον να περιοριστούν στο «οι εργασίες θα ολοκληρωθούν». Χρειάζονται συγκεκριμένες ημερομηνίες, σαφή χρονοδιαγράμματα και, πρωτίστως, επίσημη απάντηση για το ποιος έχει ελέγξει και πιστοποιήσει ότι κάθε χώρος που παραδίδεται προς χρήση είναι ασφαλής.