Δύο νέες πολιτικές πρωτοβουλίες εμφανίστηκαν σχεδόν ταυτόχρονα στο πολιτικό σκηνικό, επιχειρώντας να εκφράσουν την κοινωνική δυσαρέσκεια, την απογοήτευση από το πολιτικό σύστημα και την ανάγκη «επανεκκίνησης» της χώρας.
Από τη μία η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα και από την άλλη η «ΕΛΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» της Μαρίας Καρυστιανού.
Δύο διακηρύξεις που, παρά τις εμφανείς διαφορές τους, μοιάζουν να ξεκινούν από την ίδια διαπίστωση: ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε βαθιά κρίση θεσμών, αξιοπιστίας και κοινωνικής συνοχής.
Το ερώτημα βέβαια είναι αν πρόκειται για πραγματικά νέα πολιτικά σχέδια ή για παλιές πολιτικές συνταγές με διαφορετική συσκευασία και πιο συναισθηματικό περιτύλιγμα.
Η «νέα αρχή» του παλιού πολιτικού προσωπικού
Η διακήρυξη της ΕΛΑΣ θυμίζει σε αρκετά σημεία μια προσπάθεια επανασυσκευασίας της παραδοσιακής ριζοσπαστικής και σοσιαλδημοκρατικής ρητορικής της μεταπολίτευσης.
Ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται σχεδόν ως πολιτικός που επιστρέφει για να διορθώσει όσα ο ίδιος δεν κατάφερε — ή δεν θέλησε — να αλλάξει όταν κυβέρνησε.
Το κείμενο μιλά για ολιγαρχίες, ασυδοσία των αγορών, κοινωνικές ανισότητες, δημοκρατία της καθημερινότητας και νέα πατριωτική προοδευτική συμμαχία, σαν να μην πέρασε ποτέ από την εξουσία ο ίδιος πολιτικός χώρος που σήμερα εμφανίζεται ξανά ως τιμητής του συστήματος.
Η ειρωνεία είναι ότι μεγάλο μέρος της διακήρυξης μοιάζει να περιγράφει ακριβώς την Ελλάδα που διαμορφώθηκε και στα χρόνια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Οι αναφορές σε διαπλοκή, θεσμική απαξίωση, εξάρτηση από οικονομικά συμφέροντα και απογοήτευση των πολιτών ακούγονται σχεδόν σαν έμμεση αυτοκριτική, μόνο που αυτή η αυτοκριτική δεν γίνεται ποτέ ανοιχτά.
Αντίθετα, η ΕΛΑΣ επιχειρεί να παρουσιαστεί ως κάτι εντελώς νέο, παρότι κουβαλά εμφανώς το πολιτικό DNA του παλιού ΣΥΡΙΖΑ, του ΠΑΣΟΚ και της ευρύτερης μεταπολιτευτικής Αριστεράς που η ίδια καταγγέλλει ότι απέτυχε.
Ένα μανιφέστο που προσπαθεί να τα χωρέσει όλα
Ταυτόχρονα, το κείμενο της ΕΛΑΣ μοιάζει να προσπαθεί να χωρέσει τα πάντα: κοινωνική δικαιοσύνη, πατριωτισμό, αντιιμπεριαλισμό, πράσινη ανάπτυξη, ψηφιακή κυριαρχία, εργασιακά δικαιώματα, παραγωγική ανασυγκρότηση, συμπερίληψη και νέο εθνικό όραμα.
Σε αρκετά σημεία θυμίζει περισσότερο πολιτικό κατάλογο προθέσεων παρά συνεκτικό σχέδιο εξουσίας.
Ένα μανιφέστο που επιχειρεί να ξαναμιλήσει σε όλους όσοι απογοητεύτηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς όμως να εξηγεί πειστικά γιατί αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά.
Από το ηθικό σύμβολο στην πολιτική πλατφόρμα
Από την άλλη πλευρά, η διακήρυξη της «ΕΛΠΙΔΑΣ» της Μαρίας Καρυστιανού κινείται σε εντελώς διαφορετικό ύφος, αλλά καταλήγει σε αρκετά παρόμοια πολιτικά συμπεράσματα.
Το κείμενο στηρίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στο ηθικό φορτίο της τραγωδίας των Τεμπών και στην οργή που προκάλεσε στην ελληνική κοινωνία η αίσθηση συγκάλυψης και ατιμωρησίας.
Σε αντίθεση με την ΕΛΑΣ, εδώ δεν υπάρχει σαφής ιδεολογική ταυτότητα. Η «ΕΛΠΙΔΑ» επιχειρεί να εμφανιστεί ως υπερκομματικό και υπερ-ιδεολογικό κίνημα πολιτών που μάχεται για τη δικαιοσύνη, την αξιοκρατία και την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Ωστόσο, όσο περισσότερο διαβάζει κανείς τη διακήρυξη, τόσο πιο καθαρά φαίνεται ότι πίσω από το ηθικό και κινηματικό περίβλημα διαμορφώνεται σταδιακά ένα κανονικό πολιτικό πρόγραμμα, με θέσεις για τράπεζες, οικονομία, γεωργία, άμυνα, εξωτερική πολιτική, ΜΜΕ, ενεργειακή πολιτική και θεσμούς.
Δηλαδή, αυτό ακριβώς που αρχικά το κίνημα έδειχνε να απορρίπτει: την παραδοσιακή κομματική πολιτική.
Η Μαρία Καρυστιανού εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρό ηθικό και κοινωνικό κεφάλαιο λόγω του προσωπικού της αγώνα, όμως η μετάβαση από το σύμβολο κοινωνικής διαμαρτυρίας σε πολιτική αρχηγό αρχίζει ήδη να δημιουργεί αντιφάσεις.
Το αφήγημα του «ανεξάρτητου κινήματος πολιτών» δυσκολεύεται να συνυπάρξει με ένα ολοένα πιο δομημένο πολιτικό πρόγραμμα που θυμίζει σε αρκετά σημεία κράμα πατριωτικού λαϊκισμού, θεσμικού αντικαθεστωτισμού και κοινωνικής διαμαρτυρίας.
Δύο διαφορετικοί δρόμοι της ίδιας κοινωνικής κόπωσης
Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό: η προσπάθεια να εκφραστεί η γενικευμένη κοινωνική απογοήτευση απέναντι στο υπάρχον πολιτικό σύστημα.
Μόνο που τόσο η ΕΛΑΣ όσο και η «ΕΛΠΙΔΑ» μοιάζουν να πατούν πάνω σε δύο διαφορετικές εκδοχές της ίδιας κοινωνικής κόπωσης.
Η ΕΛΑΣ προσπαθεί να ξαναζωντανέψει την ιδέα μιας «μεγάλης προοδευτικής παράταξης», την ώρα που ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας θεωρεί τον Αλέξη Τσίπρα κομμάτι ακριβώς του πολιτικού κύκλου που έκλεισε με απογοήτευση.
Η δε «ΕΛΠΙΔΑ» επιχειρεί να μετατρέψει την αυθεντική κοινωνική αγανάκτηση των Τεμπών σε πολιτικό φορέα, ρισκάροντας όμως να χάσει σταδιακά το ηθικό πλεονέκτημα της κοινωνικής αυθορμησίας και να εγκλωβιστεί στη λογική ενός ακόμη κόμματος διαμαρτυρίας.
Τελικά, πίσω από τις διαφορετικές λέξεις, τα διαφορετικά σύμβολα και τις διαφορετικές πολιτικές αναφορές, οι δύο διακηρύξεις έχουν κάτι κοινό: υπόσχονται μια «νέα αρχή» σε μια κοινωνία που έχει ακούσει πολλές φορές την ίδια υπόσχεση.
