Νέους κανόνες, αυστηρότερες προϋποθέσεις και μεγαλύτερη ευθύνη για το πώς θα χρησιμοποιούνται από εδώ και πέρα φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς των δήμων.
Στην Ανατολική Αττική, η αλλαγή αφορά άμεσα δύο σχήματα που συνδέουν συνολικά επτά δήμους: την «Αναπτυξιακή Αττικής Α.Ε.–ΑΟΤΑ», στην οποία συμμετέχουν οι Δήμοι Κρωπίας, Παιανίας, Μαρκοπούλου και Σπάτων–Αρτέμιδας, και τον «ΕΥΔΗΜΟ Α.Ε.Ο.Τ.Α.», στον οποίο μετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Δήμοι Λαυρεωτικής, Μαραθώνα και Ραφήνας–Πικερμίου.
Το βασικό είναι ότι οι δύο αυτοί οργανισμοί δεν οδηγούνται σε κατάργηση. Αντίθετα, ο Ν. 5314/2026 αναγνωρίζει και διατηρεί τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς ως βασικά εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος λειτουργίας τους και, κυρίως, οι όροι με τους οποίους οι δήμοι θα μπορούν να τους αξιοποιούν για έργα, μελέτες, χρηματοδοτήσεις και τεχνική υποστήριξη.
Δεν κινδυνεύουν με διάλυση
Η πρώτη και βασικότερη διευκρίνιση είναι ότι η «Αναπτυξιακή Αττικής» και ο «ΕΥΔΗΜΟΣ» δεν ανήκουν στις παλιές δημοτικές εταιρείες που πρέπει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 να μετατραπούν ή να κλείσουν. Είναι ήδη Αναπτυξιακοί Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δηλαδή ανήκουν στις μορφές νομικών προσώπων που ο νέος Κώδικας διατηρεί.
Άρα, για τους επτά συγκεκριμένους δήμους, το ερώτημα δεν είναι αν οι δύο οργανισμοί θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν. Το ερώτημα είναι με ποιους κανόνες θα λειτουργούν από εδώ και πέρα και κυρίως τι πραγματικό όφελος θα αποκομίζουν οι δήμοι από τη λειτουργία τους.
Τι είναι στην πράξη ένας Αναπτυξιακός Οργανισμός
Με απλά λόγια, ένας Αναπτυξιακός Οργανισμός λειτουργεί ως ένας πρόσθετος μηχανισμός δίπλα στον δήμο. Μπορεί να προσφέρει τεχνική και επιστημονική υποστήριξη, να βοηθά στην προετοιμασία και ωρίμανση έργων, να συμμετέχει σε χρηματοδοτικά προγράμματα και να ενισχύει υπηρεσίες που δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι Δήμοι Κρωπίας, Παιανίας, Μαρκοπούλου και Σπάτων–Αρτέμιδας δημιούργησαν από κοινού την «Αναπτυξιακή Αττικής», ενώ Λαυρεωτική, Μαραθώνας και Ραφήνα–Πικέρμι συμμετέχουν στον «ΕΥΔΗΜΟ».
Σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές δημοτικές υπηρεσίες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υποστελέχωσης, κυρίως σε τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό, τέτοιοι οργανισμοί μπορούν να καλύψουν κενά που διαφορετικά θα καθυστερούσαν μελέτες, έργα και χρηματοδοτήσεις.
Πιο αυστηροί κανόνες στις αναθέσεις των δήμων
Ο νέος Κώδικας βάζει σαφέστερα όρια στη σχέση των δήμων με τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς. Ένας δήμος δεν μπορεί απλώς να μεταφέρει άτυπα ένα αντικείμενο στον οργανισμό χωρίς συγκεκριμένο θεσμικό και συμβατικό πλαίσιο.
Οι συνεργασίες πρέπει να βασίζονται σε προγραμματικές συμβάσεις, στις οποίες θα περιγράφεται τι ακριβώς αναλαμβάνει ο Αναπτυξιακός Οργανισμός, με ποιο κόστος, σε ποιο χρονικό διάστημα και με ποιες υποχρεώσεις.
Με αυτόν τον τρόπο, οι σχέσεις των δήμων με την «Αναπτυξιακή Αττικής» και τον «ΕΥΔΗΜΟ» γίνονται πιο ξεκάθαρες αλλά ταυτόχρονα περισσότερο ελεγχόμενες.
Η «Αναπτυξιακή Αττικής» και οι τέσσερις δήμοι των Μεσογείων
Για Κρωπία, Παιανία, Μαρκόπουλο και Σπάτα–Αρτέμιδα, η ύπαρξη ενός κοινού Αναπτυξιακού Οργανισμού σημαίνει ότι οι τέσσερις δήμοι έχουν ήδη δημιουργήσει έναν μηχανισμό που μπορούν να αξιοποιούν από κοινού. Αντί να έχει κάθε δήμος τη δική του ξεχωριστή εταιρεία, συμμετέχουν όλοι στον ίδιο οργανισμό.
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο όταν χρειάζονται εξειδικευμένοι μηχανικοί, μελέτες, προετοιμασία φακέλων για χρηματοδοτικά προγράμματα ή υποστήριξη σε έργα που οι δημοτικές υπηρεσίες δυσκολεύονται να «τρέξουν» μόνες τους. Ο νέος Κώδικας ουσιαστικά επιβεβαιώνει ότι αυτή η μορφή συνεργασίας μπορεί να συνεχιστεί.
Από εδώ και πέρα όμως η πραγματική δοκιμασία θα είναι διαφορετική: αν η «Αναπτυξιακή Αττικής» μπορεί να αποδεικνύει στην πράξη ότι προσφέρει ουσιαστικό έργο και στους τέσσερις δήμους που συμμετέχουν σε αυτήν.
Ο «ΕΥΔΗΜΟΣ» για Λαυρεωτική, Μαραθώνα και Ραφήνα–Πικέρμι
Ανάλογη εικόνα υπάρχει σε Λαυρεωτική, Μαραθώνα και Ραφήνα–Πικέρμι. Οι τρεις δήμοι της Ανατολικής Αττικής συμμετέχουν στον «ΕΥΔΗΜΟ», (μαζί με τον Δήμο Καρύστου), και έχουν ήδη τη δυνατότητα να αξιοποιούν τον οργανισμό μέσω προγραμματικών συμβάσεων και τεχνικής υποστήριξης.
Σε δήμους με μεγάλη γεωγραφική έκταση, πολλές υποδομές και αυξημένες ανάγκες σε τεχνικό προσωπικό, ένας Αναπτυξιακός Οργανισμός μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετος επιστημονικός βραχίονας. Ο νέος Κώδικας δεν αφαιρεί αυτή τη δυνατότητα, αλλά την εντάσσει σε πιο σαφές και αυστηρό πλαίσιο.
Το δύσκολο σημείο: τα οικονομικά
Υπάρχει όμως και μια παράμετρος που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί δεν μπορούν να λειτουργούν επ’ αόριστον βασιζόμενοι απλώς στην οικονομική στήριξη των δήμων τους.
Πρέπει να διαθέτουν πραγματικό αντικείμενο, έργα, συμβάσεις και έσοδα. Με άλλα λόγια, πρέπει να αποδεικνύουν στην πράξη ότι μπορούν να είναι λειτουργικοί και χρήσιμοι και όχι απλώς ακόμη μία εταιρική δομή της Αυτοδιοίκησης.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο στοίχημα τόσο για την «Αναπτυξιακή Αττικής» όσο και για τον «ΕΥΔΗΜΟ». Όσο αυξάνεται ο ρόλος τους, τόσο αυξάνεται και η απαίτηση να αποδεικνύουν ότι τα χρήματα που δαπανώνται μέσω αυτών επιστρέφουν στους δήμους με τη μορφή ώριμων έργων, χρηματοδοτήσεων, μελετών και υπηρεσιών.
Νέοι κανόνες και στο προσωπικό
Πιο αυστηρό γίνεται και το πλαίσιο στελέχωσης. Οι προσλήψεις τακτικού προσωπικού στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς περνούν πλέον από τις προβλεπόμενες διαδικασίες ΑΣΕΠ, ενώ οι οργανισμοί πρέπει να διαθέτουν σαφή εσωτερική δομή, με Διευθύνσεις, Τμήματα και συγκεκριμένες θέσεις εργασίας.
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί έτσι να περιορίσει περισσότερο «χαλαρά» εταιρικά σχήματα και να μετατρέψει τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς σε πιο οργανωμένους, ελεγχόμενους και αποτελεσματικούς μηχανισμούς της Αυτοδιοίκησης.
Το πραγματικό στοίχημα για τους επτά δήμους
Για Κρωπία, Παιανία, Μαρκόπουλο, Σπάτα–Αρτέμιδα, Λαυρεωτική, Μαραθώνα και Ραφήνα–Πικέρμι το συμπέρασμα είναι σαφές. Οι δύο Αναπτυξιακοί Οργανισμοί στους οποίους συμμετέχουν δεν κινδυνεύουν με κατάργηση λόγω του νέου Κώδικα.
Αντίθετα, αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, αλλά μαζί και περισσότερες υποχρεώσεις: σαφείς συμβάσεις, οικονομική βιωσιμότητα, διαφάνεια, οργανωμένο προσωπικό και συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν η «Αναπτυξιακή Αττικής» και ο «ΕΥΔΗΜΟΣ». Είναι αν, μέσα στο νέο αυστηρότερο περιβάλλον, θα αποδειχθούν πραγματικά χρήσιμα εργαλεία που θα φέρνουν έργα και χρηματοδοτήσεις στους δήμους ή αν θα περιοριστούν στον ρόλο ακόμη δύο εταιρικών δομών της Αυτοδιοίκησης.
