Σαράντα πέντε χρόνια μετά τη χάραξη της Χερσαίας Ζώνης Λιμένα Ραφήνας και τέσσερα χρόνια μετά τις αποφάσεις που άνοιξαν τον δρόμο για την απόδοση του Αγίου Νικολάου στην πόλη, ο δήμος εξακολουθεί το 2026 να χρειάζεται την άδεια του Οργανισμού Λιμένος Ραφήνας ακόμη και για τη διοργάνωση εκδήλωσης στον χώρο.
Το παράδοξο ανέδειξε πρόσφατα η δήμαρχος Δήμητρα Τσεβά. Ωστόσο, η αναδρομή στις αποφάσεις των τελευταίων ετών δείχνει ότι το πρόβλημα δεν γεννήθηκε τώρα ούτε μπορεί να χρεωθεί σε ένα μόνο πρόσωπο.
Αντίθετα, πίσω από τη σημερινή εκκρεμότητα υπάρχει μια αλυσίδα αποφάσεων, υπαναχωρήσεων και διαδικασιών που δεν έφτασαν ποτέ στο τελευταίο και καθοριστικό στάδιο: τον οριστικό αποχαρακτηρισμό και τη δημοσίευσή του σε ΦΕΚ.
Η «κόκκινη γραμμή» του 1981
Η αφετηρία βρίσκεται στο ΦΕΚ 364 Δ΄/7.7.1981, με το οποίο επεκτάθηκε η Χερσαία Ζώνη Λιμένα σε εκτάσεις που σήμερα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της Ραφήνας.
Δεκαετίες αργότερα ωρίμασε η άποψη ότι ορισμένες από αυτές τις εκτάσεις δεν είχαν πλέον ουσιαστική σχέση με λιμενικές λειτουργίες. Το 2019 ο ΟΛΡ προχώρησε προς τον αποχαρακτηρισμό τεσσάρων περιοχών: Μαρίκες, Κόκκινο Λιμανάκι, τμήμα του Πάρκου Καραμανλή και Άγιος Νικόλαος με τον περιβάλλοντα χώρο.
Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ανέλαβε νέα διοίκηση στον ΟΛΡ, με πρόεδρο τον Σπύρο Χρυσοφώτη και διευθύνουσα σύμβουλο τη Δέσποινα Γκικάκη.
Η ανατροπή του 2020 και η ευθύνη του ΟΛΡ
Στις 11 Δεκεμβρίου 2020 ήρθε η πρώτη μεγάλη ανατροπή. Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΛΡ αποφάσισε κατά πλειοψηφία να αφήσει εκτός αποχαρακτηρισμού τον Άγιο Νικόλαο.
Υπέρ της παραμονής του χώρου στον ΟΛΡ ψήφισαν ο πρόεδρος Σπύρος Χρυσοφώτης και τα μέλη Ιωάννης Πέππας, Θεοφάνης Ματσόπουλος και Αλέξανδρος Βαλαβάνης. Αντίθετα, η τότε διευθύνουσα σύμβουλος Δέσποινα Γκικάκη ψήφισε υπέρ της απόδοσης του χώρου στον δήμο.
Το επιχείρημα της πλειοψηφίας ήταν ότι, παρότι ο Άγιος Νικόλαος δεν εξυπηρετούσε άμεσα λιμενικούς σκοπούς, η επικινδυνότητα των πρανών απαιτούσε συνεχή εποπτεία και συντήρηση από τον ΟΛΡ. Προβλήθηκε επίσης ο συμβολισμός του Αγίου Νικολάου ως προστάτη των ναυτικών.
Η απόφαση εκείνη προκάλεσε την έντονη αντίδραση της τότε δημοτικής αρχής, καθώς ανέτρεπε την προηγούμενη κατεύθυνση για επιστροφή του χώρου στην πόλη.
Ο Μπουρνούς αντέδρασε – αλλά δεν πρόλαβε να κλείσει την υπόθεση
Ο τότε δήμαρχος Ευάγγελος Μπουρνούς αντέδρασε δημόσια και θεσμικά. Κατήγγειλε την αλλαγή στάσης του ΟΛΡ και υποστήριξε ότι η επικαιροποιημένη μελέτη της MARNET πρότεινε σαφώς τον αποχαρακτηρισμό του Αγίου Νικολάου.
Η πίεση τελικά απέδωσε. Τον Νοέμβριο του 2021 το Δ.Σ. του ΟΛΡ άλλαξε και πάλι στάση και ψήφισε υπέρ της απόδοσης και των τεσσάρων περιοχών. Αυτή τη φορά θετικά ψήφισαν οι Χρυσοφώτης, Γκικάκη, Πέππας, Ματσόπουλος, Κουρή και Βαλαβάνης.
Τον Φεβρουάριο–Μάρτιο του 2022 ακολούθησε και η έγκριση της Γενικής Συνέλευσης του μετόχου, τότε του ΤΑΙΠΕΔ, με το σκεπτικό ότι οι συγκεκριμένες εκτάσεις δεν ήταν απαραίτητες για τη λειτουργία του λιμανιού.
Εδώ όμως αρχίζει και η πολιτική ευθύνη της διοίκησης Μπουρνούς. Ο ίδιος γνώριζε ότι οι αποφάσεις του ΟΛΡ και του ΤΑΙΠΕΔ δεν αρκούσαν και ότι απαιτούνταν τα επόμενα διοικητικά στάδια, οι εγκρίσεις των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και τελικά η έκδοση ΦΕΚ.
Από τον Μάρτιο του 2022 μέχρι τη λήξη της θητείας του στις 31 Δεκεμβρίου 2023 μεσολάβησαν περίπου 22 μήνες. Παρά την πρόοδο που είχε επιτευχθεί, η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε.
Επομένως δύσκολα μπορεί να ειπωθεί ότι ο Μπουρνούς «παρέδωσε» τον Άγιο Νικόλαο στον ΟΛΡ. Μπορεί όμως απολύτως να ερωτηθεί γιατί μια υπόθεση που είχε φτάσει τόσο κοντά στην τελική λύση δεν οδηγήθηκε επί των ημερών του μέχρι το ΦΕΚ.
Η ευθύνη του κράτους
Η υπόθεση δεν εξαρτιόταν μόνο από δήμο και ΟΛΡ. Για την τελική αλλαγή της Χερσαίας Ζώνης απαιτούνται πράξεις της κεντρικής διοίκησης και έλεγχοι από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Άρα σημαντικό μέρος της ευθύνης για την πολυετή καθυστέρηση βαραίνει και τον κρατικό μηχανισμό. Το γεγονός ότι οι βασικές αποφάσεις είχαν ληφθεί ήδη από το 2022, αλλά τέσσερα χρόνια αργότερα ο Άγιος Νικόλαος εξακολουθεί να βρίσκεται στη λιμενική δικαιοδοσία, δείχνει ότι η υπόθεση δεν είναι μόνο τοπική.
Η Τσεβά παρέλαβε ώριμη εκκρεμότητα
Η Δήμητρα Τσεβά ανέλαβε τον δήμο την 1η Ιανουαρίου 2024. Δεν δημιούργησε το πρόβλημα ούτε ευθύνεται για τις αποφάσεις που είχαν προηγηθεί.
Ωστόσο έχουν πλέον περάσει περισσότερα από δυόμισι χρόνια διοίκησής της και η εκκρεμότητα παραμένει.
Η σημερινή δημοτική αρχή έχει κινητοποιηθεί έντονα για το Master Plan και γενικότερα για τη σχέση της πόλης με το λιμάνι, ενώ μέσα στο 2026 ασχολείται ενεργά και με άλλες τροποποιήσεις της Χερσαίας Ζώνης που αφορούν ακίνητα και καταστήματα του λιμανιού.
Ακριβώς γι' αυτό γεννάται εύλογα το ερώτημα: γιατί δεν έχει ολοκληρωθεί παράλληλα και η ήδη ώριμη υπόθεση του Αγίου Νικολάου;
Η κα Τσεβά έχει δίκιο να επισημαίνει το παράδοξο ότι ο δήμος χρειάζεται άδεια για έναν χώρο που θεωρεί κομμάτι της πόλης. Από τη στιγμή όμως που διοικεί από το 2024, οφείλει πλέον να εξηγήσει και ποιες συγκεκριμένες ενέργειες έγιναν ώστε η απόφαση του 2022 να μετατραπεί σε οριστική διοικητική πράξη.
Η παρέμβαση Πιστικίδη και η νέα δήλωση Τσεβά
Στη δημόσια συζήτηση παρενέβη και ο πρώην δήμαρχος Βασίλης Πιστικίδης, ο οποίος ανέδειξε το ιστορικό της «κόκκινης γραμμής» του 1981 και υπενθύμισε ότι η σημερινή κατάσταση έχει βαθιές διοικητικές ρίζες.
Η Δήμητρα Τσεβά, σχολιάζοντας την παρέμβασή του (το απόγευμα της Τετάρτης), επέλεξε να μην αντιπαρατεθεί μαζί του. Αντίθετα, αναγνώρισε δημόσια τη γνώση και την εμπειρία του, σημειώνοντας:
«Η αυτοδιοικητική γνώση του τ. Δημάρχου κ. Πιστικίδη είναι σημαντική. Οι επικρίσεις και η άγνοια κάποιων, δίχως διάθεση να γνωρίσουν, δεν βοηθούν τις θετικές εξελίξεις.....».
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Αφενός δείχνει ότι η σημερινή δήμαρχος θεωρεί πως το ιστορικό του θέματος πρέπει να αντιμετωπίζεται με γνώση και όχι με εύκολους καταλογισμούς. Αφετέρου, όμως, η φράση περί «θετικών εξελίξεων» ανοίγει ένα νέο και κρίσιμο ερώτημα.
Ποιες ακριβώς είναι αυτές οι θετικές εξελίξεις; Αφορούν την ολοκλήρωση του αποχαρακτηρισμού του Αγίου Νικολάου; Έχει προχωρήσει ο φάκελος σε κάποιο συγκεκριμένο υπουργείο ή υπηρεσία; Υπάρχει χρονοδιάγραμμα για το ΦΕΚ;
Αν πράγματι υπάρχει νέα πρόοδος, τότε αυτή είναι η ουσιαστικότερη εξέλιξη στην υπόθεση και πρέπει να γίνει γνωστή.
Και ο σημερινός ΟΛΡ έχει πλέον τη δική του ευθύνη
Ο Σπύρος Χρυσοφώτης παρέμεινε πρόεδρος του ΟΛΡ μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Στη συνέχεια πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος ανέλαβε ο Θεοφάνης–Παναγιώτης Ματσόπουλος, ο οποίος είχε ήδη συμμετάσχει στις κρίσιμες αποφάσεις της προηγούμενης περιόδου.
Ο ίδιος είχε ψηφίσει το 2020 υπέρ της παραμονής του Αγίου Νικολάου στον ΟΛΡ και το 2021 υπέρ του αποχαρακτηρισμού του.
Συνεπώς ούτε η σημερινή διοίκηση του ΟΛΡ μπορεί να αντιμετωπίζει την υπόθεση ως ξένη. Γνωρίζει πλήρως το ιστορικό της και έχει συμμετάσχει στις αποφάσεις που οδήγησαν στην κατεύθυνση της επιστροφής του χώρου στην πόλη.
Το βασικό ερώτημα λοιπόν παραμένει απλό: Αν δήμος, ΟΛΡ και μέτοχος είχαν συμφωνήσει ήδη από το 2022 ότι ο Άγιος Νικόλαος δεν είναι απαραίτητος για τη λειτουργία του λιμανιού, ποιος και γιατί δεν ολοκλήρωσε επί τέσσερα χρόνια αυτό που είχε ήδη αποφασιστεί;
Μέχρι να δοθεί σαφής απάντηση, η Ραφήνα θα συνεχίζει να ζει το ίδιο παράδοξο: να θεωρεί τον Άγιο Νικόλαο κομμάτι της πόλης, αλλά να χρειάζεται άδεια για να τον χρησιμοποιήσει.
