Η πιο αιματηρή Πρωτομαγιά της νεότερης ελληνικής ιστορίας — εκείνη του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής — δεν ανήκει πλέον μόνο στη μνήμη και τις μαρτυρίες αλλά και στον φακό. Και, όπως όλα δείχνουν, στον αυθεντικό.
Με επίσημη ανακοίνωση, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη επιβεβαίωσε ότι οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων είναι γνήσιες.
Η διαπίστωση έγινε έπειτα από αυτοψία ειδικού κλιμακίου του υπουργείου Πολιτισμού στη Γάνδη του Βελγίου, όπου φυλάσσεται η αποκαλούμενη «συλλογή Χόιερ».
Πρόκειται για 262 φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στην Ελλάδα την περίοδο 1943-1944 από τον Γερμανό υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ.
Στο δημαρχείο του Έβεργκεμ υπεγράφη προσύμφωνο ανάμεσα στο ελληνικό Δημόσιο και τον Βέλγο συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε, ο οποίος απέσυρε άμεσα το σύνολο του υλικού από την ηλεκτρονική δημοπρασία όπου είχε αναρτηθεί προς πώληση.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η μακροσκοπική εξέταση από στελέχη του Υπουργείου και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα τόσο των φωτογραφιών όσο και των συνοδευτικών εντύπων τεκμηρίων.
Ο ίδιος ο συλλέκτης, μιλώντας σε δημοσιογράφους της ΕΡΤ, δήλωσε «ανακουφισμένος και χαρούμενος» για την εξέλιξη, αποφεύγοντας όμως περαιτέρω σχόλια μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας και ζητώντας ευγενικά να αποχωρήσουν από το σπίτι του.
Από το Χαϊδάρι στο Σκοπευτήριο
Η διαδικασία απόκτησης από το ελληνικό κράτος αφορά ειδικά 12 φωτογραφίες που απεικονίζουν την εκτέλεση της 1ης Μαΐου 1944, αλλά και το σύνολο της συλλογής.
Η αυθεντικότητα των εικόνων θεωρούνταν ήδη σχεδόν βέβαιη: στο πίσω μέρος τους αναγράφεται «Αθήνα» στα γερμανικά και η ημερομηνία 1.5.1944.
Ύστερα από θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το υπουργείο Πολιτισμού κήρυξε το υλικό μνημείο, αναγνωρίζοντας τη μοναδική ιστορική του αξία ως τεκμήριο της ναζιστικής προπαγάνδας και των μηχανισμών κατοχής στην Ελλάδα.
Ο Χέρμαν Χόιερ υπηρετούσε το 1943-1944 στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε εντολή να παρακολουθήσει — ή και να συνδράμει — στην εκτέλεση των κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το Χαϊδάρι στην Καισαριανή.
Οι εικόνες αποτελούν έτσι όχι απλώς φωτογραφικό αρχείο, αλλά σχεδόν υπηρεσιακή καταγραφή ενός εγκλήματος πολέμου.
Η Ελλάδα της Κατοχής μέσα από τα μάτια του κατακτητή
Η συλλογή δεν περιορίζεται στην Καισαριανή. Περιλαμβάνει φωτογραφίες από στρατόπεδα, ελέγχους σε κατοίκους, την περιοχή του Ισθμού της Κορίνθου — στρατηγικό οχυρό των Γερμανών — αλλά και εικόνες από εμβληματικά μνημεία όπως η Ακρόπολη και το Παναθηναϊκό Στάδιο, χρησιμοποιημένα ως σκηνικό ισχύος της κατοχικής εξουσίας.
Παράλληλα υπάρχουν και «ήρεμες» σκηνές καθημερινότητας: γυναίκες με παραδοσιακές φορεσιές, παιδιά, στιγμές που υποτίθεται ότι αποτύπωναν μια ομαλή ζωή υπό γερμανική διοίκηση.
Ήταν άλλωστε μέρος της οδηγίας του Γκέμπελς προς τους στρατιώτες να φωτογραφίζουν όμορφες εικόνες από τις κατεχόμενες χώρες για χρήση στην ευρωπαϊκή προπαγάνδα.
Ωστόσο, πίσω από τη σκηνοθεσία διακρίνονται τα πεινασμένα βλέμματα παιδιών, οι ρακένδυτοι ζητιάνοι και τα αμήχανα χαμόγελα — λεπτομέρειες που τελικά αποκαλύπτουν περισσότερα από όσα επιδίωκε να κρύψει ο φακός.
Η Ελλάδα της Κατοχής, όπως φαίνεται, δεν σώζεται μόνο από τις μαρτυρίες των θυμάτων αλλά και από τις εικόνες του θύτη. Και τώρα, για πρώτη φορά, αυτές οι εικόνες επιστρέφουν θεσμικά στον τόπο όπου τραβήχτηκαν.
