Διαστάσεις που ξεπερνούν τα όρια της συνηθισμένης πολιτικής αντιπαράθεσης λαμβάνει τις τελευταίες ώρες δημόσια συζήτηση σε δήμο της Αττικής γύρω από πρόσφατες προσλήψεις προσωπικού.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν περιορίζεται πλέον στις ίδιες τις διοικητικές αποφάσεις, αλλά μετατοπίζεται επικίνδυνα στην προσωπική ζωή και στις κοινωνικές σχέσεις ανθρώπων που επιχειρείται να εμφανιστούν ως πολιτικά ύποπτοι εξαιτίας των γνωριμιών ή των δεσμών τους.
Το τελευταίο διάστημα καταγράφεται μια επικίνδυνη διολίσθηση στον δημόσιο λόγο: η αντίληψη ότι κάποιος καθίσταται αυτομάτως ύποπτος, πολιτικά ένοχος ή κοινωνικά στιγματισμένος μόνο και μόνο επειδή συνδέεται προσωπικά με κάποιο πολιτικό πρόσωπο.
Πρόκειται για μια λογική συλλογικής ευθύνης που δεν έχει θέση ούτε στη δημοκρατία ούτε στον πολιτικό πολιτισμό.
Η σκοτεινή επιστροφή της συλλογικής ευθύνης
Η κριτική στις δημοτικές αρχές είναι θεμιτή και αναγκαία. Οι πολίτες έχουν κάθε δικαίωμα να ελέγχουν αποφάσεις, διαδικασίες και πολιτικές πρακτικές.
Όταν όμως η δημόσια συζήτηση εγκαταλείπει τα πραγματικά δεδομένα και μετατρέπεται σε κυνήγι σχέσεων, συγγενειών, συντροφικών ή κοινωνικών δεσμών, τότε η πολιτική αντιπαράθεση αποκτά μια σκοτεινή δυσωδία αυταρχισμού.
Η ιστορία έχει δείξει πού οδηγεί η θεωρία της συλλογικής ευθύνης. Η ιδέα ότι η προσωπική σχέση αρκεί για να μεταφέρει ενοχή, πολιτική καχυποψία ή δημόσιο διασυρμό θυμίζει πρακτικές που άνθισαν σε ολοκληρωτικά καθεστώτα του περασμένου αιώνα.
Γι’ αυτό και πολλοί κάνουν λόγο για μια «ναζιστική δυσωδία» που αρχίζει να εισχωρεί επικίνδυνα στον δημόσιο διάλογο: όχι επειδή υπάρχουν ναζί, αλλά επειδή επανεμφανίζονται μέθοδοι κοινωνικής στοχοποίησης που αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο όχι ως αυτόνομη προσωπικότητα αλλά ως προέκταση των γνωριμιών του.
Σε μια δημοκρατική κοινωνία, η ευθύνη είναι ατομική. Οι πράξεις κρίνονται, όχι οι παρέες, οι συγγένειες ή οι προσωπικές σχέσεις.
Από τη στιγμή που αυτό το όριο καταρρέει, ανοίγει ο δρόμος για έναν δημόσιο βίο δηλητηριασμένο από υπαινιγμούς, ενοχοποίηση μέσω σύνδεσης και πολιτικό κανιβαλισμό.
