Σε μια περίοδο κατά την οποία ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας επιχειρεί να βάλει τάξη σε δεκαετίες πολεοδομικής πολυνομίας, ένα παλιό Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (που δημοσιοποιήθηκε από κάτοικο της περιοχής) έρχεται να υπενθυμίσει ότι πολλές από τις απαντήσεις για το σήμερα βρίσκονται συχνά στο παρελθόν.
Πρόκειται για το ΦΕΚ 59/Δ΄ της 20ής Μαρτίου 1969, με το οποίο εγκρίθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο του οικισμού του Οικοδομικού και Παραθεριστικού Συνεταιρισμού «Νέος Βουτζάς» στην περιοχή της Αγίας Βαρβάρας Ραφήνας.
Με μια πρώτη ματιά, ίσως πρόκειται απλώς για ένα παλιό διοικητικό έγγραφο. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα βασικά θεμέλια πάνω στα οποία στηρίζεται η πολεοδομική φυσιογνωμία του Νέου Βουτζά.
Η «ταυτότητα» του Νέου Βουτζά γράφτηκε πριν από 57 χρόνια
Το διάταγμα του 1969 δεν καθόρισε απλώς δρόμους και οικοδομικά τετράγωνα. Καθόρισε τον χαρακτήρα ολόκληρης της περιοχής.
Σύμφωνα με το ΦΕΚ, τα οικόπεδα έπρεπε να έχουν ελάχιστο εμβαδόν 1.000 τετραγωνικά μέτρα, πρόσωπο τουλάχιστον 16 μέτρων και βάθος 26 μέτρων.
Παράλληλα, η κάλυψη των οικοπέδων δεν μπορούσε να ξεπερνά το 20% της συνολικής τους επιφάνειας, ενώ τα κτίρια περιορίζονταν σε δύο ορόφους και μέγιστο ύψος οκτώ μέτρων.
Με απλά λόγια, ο Νέος Βουτζάς σχεδιάστηκε ως ένας οικισμός χαμηλής δόμησης, με μεγάλα οικόπεδα, αρκετό ελεύθερο χώρο και περιορισμένη οικοδομική επιβάρυνση.
Ήταν το μοντέλο του παραθεριστικού οικισμού της εποχής, μέσα σε μια περιοχή με έντονο φυσικό περιβάλλον και χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.
Γιατί έχει σημασία σήμερα;
Το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι τι σχέση μπορεί να έχει ένα πολεοδομικό διάταγμα του 1969 με τον σημερινό Νέο Βουτζά. Η απάντηση είναι απλή: πολύ μεγαλύτερη από όση φαντάζονται οι περισσότεροι.
Οι βασικοί όροι δόμησης που θεσπίστηκαν τότε εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκε η περιοχή. Η μορφή των οικοπέδων, η χαμηλή δόμηση, η ύπαρξη μεγάλων ακαλύπτων χώρων και η συνολική εικόνα του οικισμού συνδέονται άμεσα με τις προβλέψεις εκείνου του ΦΕΚ.
Με άλλα λόγια, η σημερινή εικόνα του Νέου Βουτζά δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα πολεοδομικών επιλογών που έγιναν πριν από σχεδόν έξι δεκαετίες.
Τι αλλάζει με τον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας;
Τις τελευταίες ημέρες έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση γύρω από τον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας που ψηφίστηκε από τη Βουλή και συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο νομοθέτημα εκατοντάδες διάσπαρτες πολεοδομικές και χωροταξικές διατάξεις.
Για πολλούς ιδιοκτήτες ακινήτων η πρώτη ανησυχία είναι αν αλλάζουν τα δεδομένα σε περιοχές όπως ο Νέος Βουτζάς.
Η πραγματικότητα είναι ότι ο νέος Κώδικας δεν καταργεί τα εγκεκριμένα σχέδια πόλης ούτε εξαφανίζει τα ειδικά πολεοδομικά καθεστώτα που έχουν θεσπιστεί κατά το παρελθόν.
Αντίθετα, έρχεται κυρίως να κωδικοποιήσει και να οργανώσει τη νομοθεσία που ίσχυε μέχρι σήμερα, ώστε πολίτες, μηχανικοί, δικηγόροι και υπηρεσίες να μπορούν να γνωρίζουν ευκολότερα ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο.
Έτσι, για τον Νέο Βουτζά, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στις νέες διατάξεις όσο στο γεγονός ότι εξακολουθούν να έχουν καθοριστική σημασία οι προβλέψεις του ιστορικού ΦΕΚ του 1969.
Τι θα συνέβαινε αν ο Νέος Βουτζάς σχεδιαζόταν σήμερα;
Το ερώτημα μπορεί να ακούγεται θεωρητικό, όμως έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Αν επιχειρούνταν σήμερα η πολεοδόμηση μιας αντίστοιχης περιοχής από μηδενική βάση, θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη πολύ αυστηρότερα περιβαλλοντικά, χωροταξικά και πολεοδομικά κριτήρια, καθώς και σύγχρονες απαιτήσεις που σχετίζονται με την κλιματική κρίση, τις υποδομές και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Ωστόσο, το γεγονός ότι ο Νέος Βουτζάς διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο πόλης ήδη από το 1969 του προσδίδει μια ιδιαίτερη πολεοδομική σταθερότητα, η οποία συνεχίζει να επηρεάζει τόσο τις δυνατότητες δόμησης όσο και την αξία των ακινήτων της περιοχής.
Ένα παλιό ΦΕΚ με σύγχρονη σημασία
Σε μια εποχή που οι πολεοδομικές ρυθμίσεις βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, ο Νέος Βουτζάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο αποφάσεις που ελήφθησαν πριν από δεκαετίες εξακολουθούν να επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Το ΦΕΚ του 1969 δεν είναι απλώς ένα ιστορικό έγγραφο που φυλάσσεται σε κάποιο αρχείο. Είναι το κείμενο που εξακολουθεί να καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, τι μπορεί να χτιστεί, πώς μπορεί να αναπτυχθεί η περιοχή και ποια φυσιογνωμία θα διατηρήσει στο μέλλον.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της υπόθεσης: ότι πίσω από τον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, τις σύγχρονες νομοθετικές αλλαγές και τις συζητήσεις για το μέλλον της δόμησης, εξακολουθούν να βρίσκονται αποφάσεις που γράφτηκαν σε κιτρινισμένες σελίδες της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως πριν από περισσότερο από μισό αιώνα.
