Σε μια ακτογραμμή που τα τελευταία χρόνια θυμίζει περισσότερο «οικόπεδο προς αξιοποίηση» παρά φυσικό τοπίο, η Πολιτεία επιχειρεί να χαράξει —έστω και σε περιορισμένη κλίμακα— ζώνες πλήρους προστασίας.

Οι λεγόμενες «Απάτητες Παραλίες» δεν είναι απλώς ένας επικοινωνιακός όρος, αλλά ένα ειδικό καθεστώς που, στην πράξη, βάζει φρένο σε κάθε μορφή τουριστικής εκμετάλλευσης.

Στην Ανατολική Αττική, ωστόσο, το αποτύπωμα αυτής της πολιτικής είναι μάλλον… λιτό: μόλις δύο περιοχές εντάσσονται στο καθεστώς, μία στον Μαραθώνα και μία στη Λαυρεωτική.

Μαραθώνας: ο «γνωστός» Σχινιάς

Η πρώτη —και πιο αναγνωρίσιμη— περίπτωση είναι το Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα.

Εδώ το καθεστώς «απάτητης» δεν αφορά μόνο την αμμώδη παραλία, αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα: το πευκοδάσος, τον υγρότοπο και τις αμμοθίνες.

Η περιοχή είναι ενταγμένη στο Natura 2000 και θεωρείται από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικά στην Αττική.

Και όμως, η πραγματικότητα παραμένει αντιφατική. Πρόκειται για μία από τις πιο πολυσύχναστες παραλίες της Αττικής, όπου η έννοια της «απάτητης» συνυπάρχει —όχι πάντα αρμονικά— με την καθημερινή πίεση χιλιάδων επισκεπτών.

Λαυρεωτική: η «αόρατη» απάτητη ζώνη

Η δεύτερη περίπτωση είναι λιγότερο προφανής — και σαφώς πιο ενδιαφέρουσα.

Δεν πρόκειται για μία συγκεκριμένη παραλία με όνομα, αλλά για μια εκτεταμένη παράκτια ζώνη στον Δήμο Λαυρεωτικής, που περιλαμβάνει το νοτιοανατολικό άκρο της Αττικής, αντικριστές ακτές προς τη Μακρόνησο και τη νησίδα Πάτροκλος.

Με απλά λόγια, η προστασία εδώ δεν αφορά ένα «brand name», αλλά ολόκληρο το φυσικό ανάγλυφο μιας ακτογραμμής.

«Χαρτογράφηση» της Λαυρεωτικής: ποιες παραλίες πιάνει

Αν μεταφράσει κανείς τον διοικητικό ορισμό σε πραγματικό χάρτη, η «απάτητη» ζώνη φαίνεται να καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τις πιο άγριες και λιγότερο οργανωμένες ακτές της περιοχής.

Πρόκειται για τμήματα γύρω από το Σούνιο με απόκρημνες και βραχώδεις ακτές, για μικρούς όρμους απέναντι από τη Μακρόνησο και για ενδιάμεσα κομμάτια ανάμεσα σε πιο γνωστές παραλίες όπως το ΚΑΠΕ, ο Χάρακας και τα Λεγραινά, κυρίως εκεί όπου δεν υπάρχει οργανωμένη τουριστική δραστηριότητα.

Η προστασία δεν «βαφτίζει» αυτές τις παραλίες με όνομα, αλλά τις εντάσσει ως τμήμα ενός ευρύτερου οικοσυστήματος. Γι’ αυτό και πολλές από αυτές παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό ως «Απάτητες», παρότι εμπίπτουν στο καθεστώς.

Τι σημαίνει «Απάτητη Παραλία» στην πράξη

Σε αντίθεση με το γενικό πλαίσιο που επιτρέπει ελεγχόμενη εκμετάλλευση, οι «Απάτητες» αποτελούν κατηγορία μηδενικής ανοχής.

Δεν επιτρέπονται παραχωρήσεις αιγιαλού, ούτε εγκατάσταση ξαπλωστρών, ομπρελών ή άλλων τουριστικών υποδομών.

Οποιαδήποτε κατασκευή ή παρέμβαση που αλλοιώνει τη φυσική μορφή της ακτής απαγορεύεται.

Η πρόσβαση των πολιτών παραμένει ελεύθερη, αλλά περιορίζεται σε ήπια χρήση. Η παραλία παραμένει δημόσια, όχι όμως διαθέσιμη για εκμετάλλευση.

Η μεγάλη εικόνα (και η αντίφαση)

Το καθεστώς των «Απάτητων Παραλιών» λειτουργεί ως αντίβαρο σε μια γενικότερη πολιτική που, μέσω του Νόμος 5092/2024, επιτρέπει —υπό όρους— την οργανωμένη χρήση των ακτών.

Έτσι διαμορφώνεται ένα διπλό μοντέλο: από τη μία η ελεγχόμενη τουριστική αξιοποίηση και από την άλλη θύλακες πλήρους προστασίας.

Στην Ανατολική Αττική, όμως, η ισορροπία αυτή μοιάζει μάλλον άνιση. Δύο «απάτητες» περιοχές σε μια ακτογραμμή που δέχεται διαρκώς αυξανόμενη πίεση αφήνουν ανοιχτό το ερώτημα για το πραγματικό εύρος της προστασίας.

Το ερώτημα που μένει

Οι «Απάτητες Παραλίες» είναι, αναμφίβολα, ένα ουσιαστικό εργαλείο προστασίας. Το ερώτημα είναι αν αρκούν.

Γιατί, όπως δείχνει η περίπτωση της Λαυρεωτικής, μπορεί μια περιοχή να προστατεύεται θεσμικά αλλά να παραμένει, για το ευρύ κοινό, σχεδόν αόρατη.

Και σε μια χώρα όπου το πρόβλημα δεν είναι πάντα οι νόμοι αλλά η εφαρμογή τους, το στοίχημα παραμένει ανοιχτό.