Κάθε φορά που μια νέα αυτοκτονία εφήβου συγκλονίζει τη χώρα, το ίδιο ερώτημα επιστρέφει όλο και πιο βαρύ πάνω από τη δημόσια συζήτηση: τελικά τι απέδωσε όλη αυτή η τεράστια κινητοποίηση για την «ψυχική υγεία των νέων» που διαφημίστηκε τα τελευταία χρόνια ως εθνική προτεραιότητα;
Από την πανδημία και μετά, η πολιτεία ανακοίνωσε αλλεπάλληλες δράσεις για τη στήριξη μαθητών και εφήβων.
Ψυχολόγοι στα σχολεία, κοινωνικοί λειτουργοί, προγράμματα ανθεκτικότητας, παρεμβάσεις κατά του bullying, δομές πρόληψης, δράσεις για την αντιμετώπιση της βίας ανηλίκων.
Τα ποσά που διατέθηκαν μέσω ΕΣΠΑ και κρατικών χρηματοδοτήσεων ήταν μεγάλα. Μόνο το πρόγραμμα 2023-2025 για την «κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη και ανθεκτικότητα» των μαθητών ξεπερνά τα 17 εκατομμύρια ευρώ, ενώ είχαν προηγηθεί χιλιάδες προσλήψεις ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία μετά το 2020.
Η κυβέρνηση συνέδεσε ανοιχτά αυτές τις παρεμβάσεις με την αύξηση της νεανικής βίας, της ψυχολογικής πίεσης, της επιθετικότητας και της κοινωνικής απορρύθμισης που άφησε πίσω της η πανδημία.
Κι όμως, όσο αυξάνονταν οι εξαγγελίες, τόσο η κοινωνία συνέχιζε να παρακολουθεί εικόνες ανήλικης βίας που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητες.
Μαθητές να ξυλοκοπούν συμμαθητές τους, ανήλικες συμμορίες, σχολεία που δηλώνουν αδυναμία διαχείρισης ολοένα πιο δύσκολων περιστατικών, παιδιά βυθισμένα στην απομόνωση και στην ψυχική εξάντληση.
Και πάνω από όλα, ένα φαινόμενο που κανένα επικοινωνιακό αφήγημα δεν μπορεί να καλύψει: τις αυτοκτονίες νέων ανθρώπων που έρχονται να υπενθυμίσουν ότι πίσω από τα προγράμματα και τις παρουσιάσεις υπάρχει μια πραγματικότητα πολύ πιο σκοτεινή.
Τα εκατομμύρια και η πραγματικότητα
Εδώ ακριβώς αρχίζει να γεννιέται το αμείλικτο ερώτημα. Πού πήγαν τελικά όλα αυτά τα εκατομμύρια; Πόσα από αυτά μετατράπηκαν σε πραγματική, καθημερινή στήριξη για τα παιδιά που κατέρρεαν ψυχολογικά; Πόσοι ψυχολόγοι βρίσκονταν ουσιαστικά μέσα στα σχολεία και όχι απλώς καταγεγραμμένοι σε έναν πίνακα χρηματοδότησης; Πόσοι μαθητές είχαν τη δυνατότητα σταθερής παρακολούθησης και όχι μιας περιστασιακής επαφής λίγων ωρών την εβδομάδα;
Γιατί μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ουσιαστική δημόσια αποτίμηση των αποτελεσμάτων αυτών των πολιτικών.
Δεν υπάρχουν σαφείς δείκτες που να αποδεικνύουν ότι η κατάσταση των εφήβων βελτιώθηκε. Δεν υπάρχουν απαντήσεις για το αν μειώθηκαν οι κρίσεις ψυχικής υγείας, αν περιορίστηκε η βία, αν τα παιδιά αισθάνονται περισσότερο προστατευμένα ή λιγότερο μόνα.
Υπάρχουν μόνο ανακοινώσεις, αριθμοί προσλήψεων και διαρκείς εξαγγελίες νέων δράσεων.
Και όσο αυτά τα ερωτήματα μένουν αναπάντητα, τόσο μεγαλώνει η αίσθηση ότι η ψυχική υγεία των νέων μετατράπηκε σε έναν ακόμη τομέα διαχείρισης ευρωπαϊκών κονδυλίων χωρίς ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα.
Η ψυχική υγεία ως πολιτικό αφήγημα
Τα τελευταία χρόνια η «ψυχική ανθεκτικότητα» έγινε σχεδόν κυβερνητικό σύνθημα. Κάτω από αυτή την ομπρέλα μπήκαν τα πάντα: bullying, παραβατικότητα, εξαρτήσεις, κοινωνική απομόνωση, βία ανηλίκων, ακόμη και η γενικευμένη αίσθηση αδιεξόδου που βιώνουν πολλοί νέοι άνθρωποι.
Όμως η διαχείριση ενός τόσο βαθιού κοινωνικού τραύματος δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικά projects, σε συμβάσεις ορισμένου χρόνου και σε παρουσιάσεις προγραμμάτων.
Γιατί η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή από τις κυβερνητικές παρουσιάσεις. Πίσω από κάθε παιδί που φτάνει στα όριά του υπάρχει συνήθως μια αλυσίδα αποτυχιών: οικογένειες που δεν ξέρουν πού να απευθυνθούν, σχολεία χωρίς επαρκείς δομές, ειδικοί που τρέχουν να καλύψουν δεκάδες περιπτώσεις ταυτόχρονα, υπηρεσίες υποστελεχωμένες και ένα κράτος που συχνά δείχνει να αντιδρά μόνο όταν μια τραγωδία παίρνει δημοσιότητα.
Κάθε αυτοκτονία εφήβου δεν είναι απλώς ένα τραγικό περιστατικό της επικαιρότητας. Είναι μια βίαιη υπενθύμιση ότι πίσω από τα εκατομμύρια, τις εξαγγελίες και τις πολιτικές καμπάνιες εξακολουθούν να υπάρχουν παιδιά που δεν βρήκαν έγκαιρα κάποιον να τα ακούσει, να τα στηρίξει, να τα κρατήσει πριν φτάσουν στο σκοτάδι.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό μέτρο μιας πολιτικής ψυχικής υγείας. Όχι οι χρηματοδοτήσεις που ανακοινώθηκαν, ούτε οι δομές που παρουσιάστηκαν στα χαρτιά. Αλλά το αν τα παιδιά αυτής της χώρας αισθάνονται ότι έχουν πράγματι κάπου να κρατηθούν όταν όλα γύρω τους καταρρέουν.
