Όταν μιλάμε για κτηνοτροφία, το μυαλό πάει συνήθως στην επαρχία. Κι όμως, λίγα μόλις χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, στην Ανατολική Αττική, οι στάβλοι και τα κοπάδια αιγοπροβάτων δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο.
Από το Μενίδι μέχρι τα Καλύβια και την Κερατέα, η κτηνοτροφία εξακολουθεί να επιβιώνει – κόντρα σε όλες τις αντιξοότητες.
Εδώ και χρόνια, ο Κτηνοτροφικός Σύλλογος Περιφέρειας Αττικής «Άγιος Γεώργιος» παλεύει για να λυθούν χρόνια προβλήματα: οι χρήσεις γης, η αδειοδότηση, αλλά και ζητήματα πιο καθημερινά, όπως η διάθεση του γάλακτος και των τυριών στην αγορά.
Πρόεδρος και γραμματέας του Συλλόγου είναι δύο αδέλφια, ο Γιάννης και η Μάγδα Κοντογιάννη — τέταρτη γενιά κτηνοτρόφων — που μεγαλώνουν τα γιδοπρόβατά τους στο Μενίδι.
Διατηρούν μια μικρή μονάδα περίπου 50 ζώων και, όπως λένε, προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε ένα καθεστώς διαρκούς διωγμού, εξαιτίας της έλλειψης σταθερής χρήσης γης.
Το ΑΠΕ-ΜΠΕ κατέγραψε την πραγματικότητα της κτηνοτροφίας με ένα τηλεοπτικό οδοιπορικό που ξεκινά από το Μενίδι και φτάνει μέχρι την Κερατέα, με υπογραφή του δημοσιογράφου Γιώργου Κουβαρά.
Από το Λαύριο μέχρι τον Αυλώνα
Η αστικοποίηση της Αττικής προχώρησε με βασανιστικό τρόπο, όπως εξηγεί ο Γιάννης Κοντογιάννης.
Μέχρι και τη δεκαετία του '70 έβλεπες κοπάδια ακόμα και σε περιοχές όπως η Καλλιθέα, το Μοσχάτο ή το Περιστέρι. «Διώχθηκαν τότε οι κτηνοτρόφοι, γιατί δεν τους έδωσαν σταθερές χρήσεις γης ούτε τους εκσυγχρόνισαν», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Σήμερα, έχουν απομείνει περίπου 1.200 κτηνοτροφικές μονάδες σε όλη την Αττική, από τις 1.800 που υπήρχαν.
«Οι περισσότερες βρίσκονται στην Ανατολική Αττική: από τον Αυλώνα μέχρι το Λαύριο, στην Παιανία, τα Καλύβια, το Μαρκόπουλο, την Κερατέα, αλλά και στα νησιά του Αργοσαρωνικού», εξηγεί η Μάγδα Κοντογιάννη. «Όλο γύρω-γύρω από την Ομόνοια», λέει με χιούμορ.
Από τον στάβλο στο ράφι
Το γάλα και τα τυροκομικά είναι ο βασικός πλούτος αυτών των μονάδων. Όμως, όπως καταγγέλλουν οι παραγωγοί, η κατάσταση είναι ασφυκτική: οι τιμές είναι χαμηλές για τους ίδιους και υψηλές για τον καταναλωτή, καθώς μεσολαβούν μεσάζοντες και ασαφές θεσμικό πλαίσιο.
«Ο παραγωγός παίρνει μόλις το 10% της τελικής τιμής», λέει η Μάγδα Κοντογιάννη. «Το υπόλοιπο πάει στα logistics, στους αποθηκευτικούς χώρους, στην ενέργεια, στην τυποποίηση. Ο κόσμος νομίζει ότι τα προϊόντα φεύγουν πανάκριβα από τον στάβλο. Δεν είναι έτσι».
Και προσθέτει με νόημα: «Εμείς τα πουλάμε φτηνά. Ο καταναλωτής όμως τα πληρώνει ακριβά».
Όσο για τη γενικότερη αντιμετώπιση του επαγγέλματος, ο Γιάννης Κοντογιάννης είναι καυστικός: «Εδώ και 55 χρόνια βλέπω την ίδια νομοθετική αντίληψη. Η κτηνοτροφία είναι πάντα το επάγγελμα που διώκεται, που υποτιμάται. Έχουμε επαγγελματικό ρατσισμό».
Στα Καλύβια: μια μικρή μονάδα στον αγώνα
Στα Καλύβια, συναντήσαμε τον Ανδρέα Καρακώστα. Είναι από τους «μικρούς», με παράδοση από το 1974. Διατηρεί τη μονάδα του σχεδόν μόνος.
«Πέρυσι, ο έμπορός μου έπαιρνε 16 τόνους γάλα κάθε τρεις μέρες. Φέτος, παίρνει 10 κάθε τέσσερις», λέει με απόγνωση.
Τον ρωτάμε αν έχει σταθερούς πελάτες. «Ο πελάτης μου είναι ο έμπορος», απαντά. «Όπου βρω τιμή, εκεί πάω. Δεν μπορώ να κρατήσω άλλο. Δύο-τρία χρόνια ακόμα, μετά τέλος. Θα τα διαλύσω».
Μια κτηνοτροφία χωρίς μέλλον ή μια τελευταία ευκαιρία;
Η κτηνοτροφία στην Ανατολική Αττική δεν είναι ούτε φολκλόρ, ούτε κατάλοιπο του παρελθόντος.
Είναι μια σύγχρονη, ζωντανή δραστηριότητα που συντηρεί οικογένειες, τροφοδοτεί την αγορά και διατηρεί τη συνέχεια της υπαίθρου μέσα στην Αττική.
Το ερώτημα είναι αν η Πολιτεία θα την αφήσει να επιβιώσει — ή αν θα την αφήσει να σβήσει αθόρυβα, όπως τόσα άλλα.
