Για χρόνια θεωρούνταν ο πιο ισχυρός άνθρωπος στο Ιράν που σχεδόν κανείς δεν είχε ακούσει να μιλά δημόσια.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του επί δεκαετίες ανώτατου ηγέτη Ali Khamenei, διατηρούσε χαμηλό προφίλ αλλά βαθιά επιρροή στο εσωτερικό του θεοκρατικού καθεστώτος, με ισχυρούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η επιλογή από τη Συνέλευση των Ειδικών
Παρά το γεγονός ότι δεν έχει θέσει ποτέ υποψηφιότητα σε εκλογές ούτε έχει εκφωνήσει δημόσιες πολιτικές ομιλίες, θεωρείται εδώ και χρόνια κεντρικό πρόσωπο στους μηχανισμούς εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η επιρροή του ενισχύθηκε ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, καθώς εμφανιζόταν ως ένας από τους βασικούς παράγοντες στον στενό κύκλο του πατέρα του και πιθανός διάδοχός του.
Μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου που, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ επιλέχθηκε ως νέος ανώτατος ηγέτης της χώρας.
Ο 56χρονος σκληροπυρηνικός κληρικός φέρεται να επέζησε από την επίθεση στο συγκρότημα κατοικιών του πατέρα του στην Τεχεράνη. Στην ίδια επίθεση σκοτώθηκαν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η μητέρα του, η σύζυγος του πατέρα του και μία από τις αδελφές του, ενώ ο ίδιος δεν βρισκόταν στο σημείο τη στιγμή των βομβαρδισμών.
Η Συνέλευση των Ειδικών —το 88μελές σώμα κληρικών που έχει την αρμοδιότητα να επιλέγει τον ανώτατο ηγέτη της χώρας— κάλεσε τους Ιρανούς να διατηρήσουν την ενότητα και να στηρίξουν τη νέα ηγεσία.
Σε ανακοίνωση που μεταδόθηκε από κρατικά μέσα ενημέρωσης την Κυριακή, αναφέρεται ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ επιλέχθηκε έπειτα από «αποφασιστική ψηφοφορία». Το σώμα κάλεσε όλους τους Ιρανούς —«ιδίως τις ελίτ και τους διανοούμενους των θεολογικών σχολών και των πανεπιστημίων»— να «επιδείξουν πίστη στην ηγεσία και να διατηρήσουν την ενότητα».
Στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Παρότι δεν είχε ποτέ θεσμικό πολιτικό ρόλο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θεωρείται ότι είχε για χρόνια σημαντική επιρροή στους μηχανισμούς εξουσίας, κυρίως μέσω των σχέσεών του με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Οι δεσμοί αυτοί ξεκινούν από τη νεαρή του ηλικία, όταν συμμετείχε στο τάγμα Habib των Φρουρών της Επανάστασης κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στον πόλεμο Ιράν - Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Πολλοί από τους συμπολεμιστές του κατέλαβαν στη συνέχεια υψηλές θέσεις στους μηχανισμούς ασφάλειας και πληροφοριών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η ανάδειξή του στην ηγεσία ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη ότι οι σκληροπυρηνικές τάσεις στο ιρανικό κατεστημένο διατηρούν τον έλεγχο της εξουσίας, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει τις πιθανότητες άμεσης προσέγγισης ή διαπραγματεύσεων με τη Δύση.
Κατηγορίες για ρόλο στην καταστολή διαδηλώσεων
Το όνομα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει συνδεθεί εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες με την καταστολή κινητοποιήσεων στο Ιράν.
Το μεταρρυθμιστικό στρατόπεδο της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον είχε κατηγορήσει ήδη από το 2009 ότι παρενέβη στις εκλογές και αξιοποίησε τη δύναμη των Basij για να καταστείλει τις μαζικές διαδηλώσεις του Πράσινου Κινήματος, που ξέσπασαν μετά την αμφιλεγόμενη επανεκλογή του τότε προέδρου Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ.
Οι παραστρατιωτικές δυνάμεις Μπασίτζ έχουν έκτοτε βρεθεί στο επίκεντρο της καταστολής επανειλημμένων κυμάτων διαδηλώσεων. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στις πιο πρόσφατες κινητοποιήσεις πριν από δύο μήνες, κρατικές δυνάμεις σκότωσαν χιλιάδες ανθρώπους — κυρίως τις νύχτες της 8ης και 9ης Ιανουαρίου.
Η ιρανική ηγεσία αποδίδει τις ταραχές σε «τρομοκράτες» και «ταραχοποιούς» που, όπως υποστηρίζει, υποστηρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Οικονομική επιρροή και κυρώσεις
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται επίσης υπό κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα δυτικών μέσων ενημέρωσης, έχει συνδεθεί με ένα εκτεταμένο οικονομικό δίκτυο που περιλαμβάνει περιουσιακά στοιχεία σε διάφορες χώρες.
Αν και το όνομά του δεν εμφανίζεται άμεσα σε συναλλαγές, αναφέρεται ότι δισεκατομμύρια δολάρια έχουν διακινηθεί επί χρόνια μέσω συνεργατών και προσώπων που συνδέονται με το ιρανικό κατεστημένο.
Το πρακτορείο Bloomberg έχει συνδέσει τον Χαμενεΐ με τον επιχειρηματία Αλί Ανσαρί, ο οποίος βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας όταν η τράπεζά του, Bank Ayandeh, τέθηκε σε αναγκαστική εκκαθάριση μετά από χρεοκοπία, λόγω χορήγησης δανείων σε άγνωστους αποδέκτες και συσσώρευσης μεγάλων χρεών.
Η κατάρρευση της τράπεζας συνέβαλε στην περαιτέρω άνοδο του ήδη υψηλού πληθωρισμού στο Ιράν, καθώς μέρος των ζημιών καλύφθηκε από δημόσιους πόρους.
Ζήτημα θρησκευτικής νομιμοποίησης
Ένα ακόμη σημείο συζήτησης αφορά τη θρησκευτική του ιδιότητα. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρει τον τίτλο του χοτζατολαμισλάμ, βαθμίδα χαμηλότερη από εκείνη του αγιατολάχ.
Ωστόσο, ούτε ο πατέρας του είχε τον τίτλο του αγιατολάχ όταν ανέλαβε την ηγεσία το 1989, γεγονός που τότε οδήγησε σε τροποποίηση της νομοθεσίας ώστε να καταστεί δυνατή η ανάδειξή του. Ένα αντίστοιχο θεσμικό προηγούμενο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και στη σημερινή περίπτωση.
Παραμένει πάντως ασαφές πότε και με ποιον τρόπο το Ιράν θα προχωρήσει σε πλήρεις ανακοινώσεις για τη νέα πολιτική και θεσμική διάταξη της ηγεσίας της χώρας, καθώς οι αρχές έχουν επιβάλει εκ νέου εκτεταμένους περιορισμούς στη ροή πληροφοριών και στο διαδίκτυο, εν μέσω των εντατικών βομβαρδισμών που πλήττουν τη χώρα.
Με στοιχεία από arynews.tv και aljazeera.com
