Σε μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες αλλά και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές της χώρας, την Ανατολική Αττική, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) επιχειρεί να επανακαθορίσει τα όρια για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών.

Το σχέδιο της αναθεώρησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη επιτάχυνσης της «πράσινης μετάβασης» και στις ολοένα αυξανόμενες αντιδράσεις κατοίκων και τοπικών φορέων για τη χωροθέτηση αιολικών έργων στην Αττική.

Το νέο πλαίσιο αντιμετωπίζει την Αττική ως ειδική χωρική κατηγορία λόγω του μητροπολιτικού της χαρακτήρα, κάτι που μεταφράζεται σε αυστηρότερους όρους χωροθέτησης σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας.

Οι περιοχές όπου οι ανεμογεννήτριες απαγορεύονται

Το σχέδιο προβλέπει σαφείς ζώνες αποκλεισμού για αιολικά έργα. Απαγορεύεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών μέσα σε οικισμούς, σε περιοχές επέκτασης σχεδίων πόλης, σε προστατευόμενες περιοχές Natura, σε ζώνες προστασίας της φύσης, σε αρχαιολογικές ζώνες Α’ προστασίας, σε τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, σε ακτές κολύμβησης αλλά και σε περιοχές που χαρακτηρίζονται ως «άνευ δρόμων».

Οι περιορισμοί αυτοί αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στην Ανατολική Αττική, καθώς η περιοχή συνδυάζει υψηλή οικιστική πίεση, εκτεταμένες παραλιακές ζώνες, σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Υμηττός και Πάνειο στο μικροσκόπιο

Στον Υμηττό, τόσο στη δυτική πλευρά προς την Αθήνα όσο και στην ανατολική προς τα Μεσόγεια, οι υφιστάμενες περιβαλλοντικές προστασίες καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη τη χωροθέτηση αιολικών έργων. Ο ορεινός όγκος διαθέτει περιοχές Natura, δασικές εκτάσεις και ειδικό καθεστώς προστασίας, ενώ βρίσκεται σε άμεση επαφή με πυκνοδομημένες περιοχές.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και σε τμήματα του Πάνειου Όρους, όπου το νέο χωροταξικό δεν επιβάλλει οριζόντια απαγόρευση, αλλά ενεργοποιεί σειρά περιορισμών ανάλογα με τη χρήση γης, την περιβαλλοντική αξία κάθε περιοχής και την απόσταση από οικισμούς ή προστατευόμενες ζώνες.

Οι αρχαιολογικές «κόκκινες γραμμές»

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι αρχαιολογικές περιοχές της Ανατολικής Αττικής. Το νέο πλαίσιο απαγορεύει την εγκατάσταση αιολικών εγκαταστάσεων μέσα σε κηρυγμένα μνημεία και αρχαιολογικές ζώνες αυστηρής προστασίας.

Αυτό επηρεάζει άμεσα περιοχές γύρω από το Λαύριο, τον Θορικό, τη Βραυρώνα και το Σούνιο, όπου η παρουσία σημαντικών αρχαιολογικών χώρων λειτουργεί ουσιαστικά ως φραγμός για νέα αιολικά έργα.

Τί αλλάζει στον παραλιακό άξονα

Το παραλιακό μέτωπο της Ανατολικής Αττικής προς τον Σαρωνικό αποκτά επίσης αυστηρότερο καθεστώς ελέγχου. Περιοχές όπως η Σαρωνίδα, η Ανάβυσσος, η Παλαιά Φώκαια, το Λαγονήσι, η Κερατέα και το Λαύριο επηρεάζονται από τις προβλέψεις που αφορούν τουριστικές περιοχές, ακτές κολύμβησης, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και οικιστικές επεκτάσεις.

Το νέο πλαίσιο δεν αποκλείει συνολικά την ανάπτυξη αιολικών έργων στον παραλιακό άξονα, όμως περιορίζει σημαντικά τις διαθέσιμες εκτάσεις σε σχέση με το παρελθόν.

Οι γκρίζες ζώνες του νέου σχεδιασμού

Παρά τις ρητές απαγορεύσεις, το νέο χωροταξικό αφήνει και αρκετά περιθώρια ερμηνειών. Όροι όπως «περιοχές άνευ δρόμων», «ευαίσθητα τοπία» ή «περιβαλλοντική ευαισθησία» δεν συνοδεύονται πάντοτε από σαφή γεωγραφικά όρια μέσα στο κείμενο της ΚΥΑ.

Σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνται ειδικοί χάρτες, περιβαλλοντικές μελέτες και πρόσθετες διοικητικές πράξεις για να αποσαφηνιστεί αν μια περιοχή αποκλείεται οριστικά ή μπορεί τελικά να αδειοδοτηθεί.

Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στην Ανατολική Αττική, όπου το τοπίο αποτελεί ένα σύνθετο μωσαϊκό από περιαστικά βουνά, διάσπαρτους οικισμούς, προστατευόμενες εκτάσεις, τουριστικές περιοχές και αρχαιολογικούς χώρους.

Πού μπορούν τελικά να μπουν ανεμογεννήτριες

Με βάση το νέο πλαίσιο, οι περιοχές που παραμένουν θεωρητικά διαθέσιμες για αιολικά έργα είναι εκείνες που βρίσκονται εκτός προστατευόμενων ζωνών, μακριά από οικισμούς, εκτός παραλιακών τουριστικών μετώπων και χωρίς αρχαιολογικούς ή περιβαλλοντικούς περιορισμούς, ενώ παράλληλα διαθέτουν επαρκές αιολικό δυναμικό.

Ωστόσο, στην Ανατολική Αττική οι διαθέσιμες εκτάσεις φαίνεται να περιορίζονται σημαντικά, καθώς η αναθεώρηση του χωροταξικού επιχειρεί –τουλάχιστον σε επίπεδο σχεδιασμού– να βάλει πιο αυστηρά φίλτρα ανάμεσα στην ενεργειακή ανάπτυξη και την προστασία της κατοικίας, του τοπίου και του περιβάλλοντος.

Τί προβλέπεται για τα φωτοβολταϊκά

Σε αντίθεση με τις ανεμογεννήτριες, για τα φωτοβολταϊκά το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ακολουθεί πιο ευέλικτη προσέγγιση, χωρίς όμως να αφήνει ανεξέλεγκτη τη χωροθέτησή τους.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει ότι η εγκατεστημένη ισχύς των φωτοβολταϊκών έχει αυξηθεί «εντυπωσιακά» τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την επανεξέταση των κανόνων χωροταξικής κατανομής τους.

Στην Ανατολική Αττική, η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών παραμένει θεωρητικά επιτρεπτή κυρίως σε αγροτικές, ημιορεινές ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις εκτός προστατευόμενων ζωνών.

Ωστόσο, η έντονη οικιστική ανάπτυξη, η τουριστική πίεση και οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί μειώνουν σημαντικά τις πραγματικά διαθέσιμες εκτάσεις για μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις.

Οι περιορισμοί και οι συγκρούσεις χρήσεων

Παρότι το νέο πλαίσιο δεν προβλέπει τόσο εκτεταμένες ζώνες αποκλεισμού όσο στα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς σε περιοχές Natura, δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, αρχαιολογικές ζώνες και περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Παράλληλα, προβλήματα χωροθέτησης προκύπτουν σε περιοχές με υψηλή οικιστική ή τουριστική αξία, όπως ο παραλιακός άξονας του Σαρωνικού, τμήματα των Μεσογείων αλλά και περιοχές γύρω από τη Βραυρώνα και το Λαύριο.

Το νέο χωροταξικό επιχειρεί έτσι να περιορίσει τις συγκρούσεις ανάμεσα στην ενεργειακή ανάπτυξη και στις υπόλοιπες χρήσεις γης, σε μια περιοχή όπου συνυπάρχουν κατοικία, τουρισμός, γεωργική δραστηριότητα, αρχαιολογικοί χώροι και προστατευόμενα οικοσυστήματα.