Μία κάλπη, μία ψήφος, αλλά… δύο επιλογές. Αυτό φαίνεται να είναι το βασικό χαρακτηριστικό του νέου τρόπου εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών που εισάγει το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το παραδοσιακό μοντέλο της δεύτερης Κυριακής αλλάζει και αντικαθίσταται από ένα σύστημα «εναλλακτικής ψήφου», όπου ο πολίτης θα καλείται να δηλώνει από την πρώτη στιγμή όχι μόνο ποιον θέλει για δήμαρχο, αλλά και ποιον θα προτιμούσε ως δεύτερη επιλογή αν ο πρώτος αποκλειστεί.
Με απλά λόγια, ο ψηφοφόρος θα πηγαίνει μία μόνο φορά στην κάλπη, αλλά το ψηφοδέλτιο θα λειτουργεί σαν να περιλαμβάνει και τον δεύτερο γύρο.
Σήμερα ο εκλογέας επιλέγει έναν συνδυασμό και βάζει σταυρούς στους δημοτικούς συμβούλους που προτιμά.
Αν κανείς υποψήφιος δήμαρχος δεν ξεπεράσει το απαιτούμενο ποσοστό, ακολουθεί δεύτερη Κυριακή μεταξύ των δύο πρώτων.
Με το νέο σύστημα, η δεύτερη Κυριακή φαίνεται να καταργείται και να αντικαθίσταται από μία δεύτερη φάση καταμέτρησης που γίνεται πάνω στα ίδια ψηφοδέλτια της πρώτης Κυριακής.
Το σχέδιο προβλέπει ότι δήμαρχος εκλέγεται από την πρώτη Κυριακή εφόσον ο συνδυασμός του συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 42% συν μία ψήφο.
Αν κανείς δεν φτάσει αυτό το ποσοστό, τότε ενεργοποιείται το λεγόμενο «δεύτερο στάδιο προσμέτρησης».
Πώς θα λειτουργεί η «εναλλακτική ψήφος»
Εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι οι λεγόμενες «εναλλακτικές ψήφοι».
Στην πράξη, το νέο ψηφοδέλτιο αναμένεται να λειτουργεί περίπου ως εξής: ο πολίτης θα επιλέγει κανονικά τον βασικό συνδυασμό που στηρίζει και θα βάζει σταυρούς στους δημοτικούς συμβούλους της παράταξης.
Παράλληλα όμως θα έχει τη δυνατότητα να δηλώσει και ποιον άλλο συνδυασμό προτιμά ως εναλλακτική επιλογή.
Για παράδειγμα, ένας ψηφοφόρος μπορεί:
- να ψηφίσει ως πρώτη επιλογή τον Συνδυασμό Α,
- αλλά να δηλώσει ως δεύτερη επιλογή τον Συνδυασμό Γ.
Αν ο Συνδυασμός Α περάσει στη δεύτερη φάση, η δεύτερη επιλογή δεν θα χρησιμοποιηθεί ποτέ.
Αν όμως αποκλειστεί, τότε η ψήφος του εκλογέα θα μεταφερθεί αυτόματα στον Συνδυασμό Γ, χωρίς ο πολίτης να χρειαστεί να επιστρέψει στην κάλπη.
Τι θα συμβαίνει αν κανείς δεν ξεπερνά το 42%
Έτσι, αν σε έναν δήμο τα αποτελέσματα της πρώτης καταμέτρησης είναι:
- 38% ο πρώτος συνδυασμός,
- 35% ο δεύτερος,
- 17% ο τρίτος,
- 10% ο τέταρτος,
κανείς δεν θα εκλέγεται άμεσα, αφού δεν θα έχει ξεπεράσει το 42%. Οι δύο πρώτοι θα περνούν στη δεύτερη φάση και οι ψήφοι των μικρότερων συνδυασμών θα ανακατανέμονται με βάση τις δεύτερες επιλογές που έχουν ήδη δηλώσει οι ψηφοφόροι.
Ουσιαστικά, η δεύτερη Κυριακή «μεταφέρεται» μέσα στο ίδιο το ψηφοδέλτιο.
Τι αλλάζει για τους ψηφοφόρους και τις παρατάξεις
Το νέο σύστημα μοιάζει με μοντέλα προτιμησιακής ψήφου που εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Αυστραλία και η Ιρλανδία και στόχο έχει να περιορίσει την αποχή και το κόστος της επαναληπτικής εκλογής.
Ταυτόχρονα όμως αλλάζει πλήρως και τη στρατηγική των παρατάξεων, καθώς οι υποψήφιοι δεν θα κυνηγούν μόνο την πρώτη ψήφο των πολιτών, αλλά και να αποτελούν τη «δεύτερη επιλογή» για όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους.
Σε κάθε περίπτωση, η τελική μορφή του ψηφοδελτίου αναμένεται να αποσαφηνιστεί στις εφαρμοστικές διατάξεις του νέου νόμου.
Ωστόσο, από τα άρθρα του σχεδίου νόμου προκύπτει ήδη καθαρά ότι ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες θα εκλέγουν δήμαρχο και περιφερειάρχη αλλάζει θεαματικά.
Δείτε παρακάτω ένα παράδειγμα ψηφοδελτίου με βάση τις νέες σχετικές διατάξεις του Κώδικά Τοπικής Αυτοδιοίκησης:
