Σε πιλοτική λειτουργία τέθηκε από τη Δευτέρα 16 Μαρτίου 2026 η Ψηφιακή Τράπεζα Γης, ενεργοποιώντας εκ νέου τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης – ένα εργαλείο που για δεκαετίες παρέμενε ουσιαστικά ανενεργό.

Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως μια σημαντική θεσμική τομή, που επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα πεδίο όπου η πολεοδομική πραγματικότητα, ιδίως στην Ανατολική Αττική, χαρακτηρίζεται από ασάφειες, πιέσεις και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα.

Η νέα πλατφόρμα, μέσω του gov.gr, φιλοδοξεί να απλοποιήσει και να ψηφιοποιήσει τη διαδικασία, επιτρέποντας την καταχώριση τίτλων μεταφοράς συντελεστή με τη συμμετοχή μηχανικών και την ηλεκτρονική επιβεβαίωση των ιδιοκτητών.

Στην πιλοτική φάση θα ενταχθούν παλαιοί τίτλοι που διαθέτουν υπόλοιπο δόμησης, ανοίγοντας έναν κύκλο εφαρμογής που –τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο– φιλοδοξεί να λύσει χρόνια προβλήματα.

Ένα εργαλείο που «κουμπώνει» σε μια πιεσμένη γεωγραφία

Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης αφορά κυρίως περιπτώσεις όπου η ιδιοκτησία δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως, όπως σε διατηρητέα κτίρια ή δεσμευμένους κοινόχρηστους χώρους.

Το δικαίωμα δόμησης μεταφέρεται αλλού, σε συγκεκριμένες περιοχές που ορίζονται ως Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον για την Ανατολική Αττική. Πρόκειται για μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της οικιστικής πίεσης, με εκτός σχεδίου δόμηση, καθυστερημένα πολεοδομικά σχέδια και διαρκείς συγκρούσεις ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η ενεργοποίηση της Τράπεζας Γης θα μπορούσε, θεωρητικά, να λειτουργήσει ως εργαλείο αποσυμφόρησης: να περιορίσει την άναρχη δόμηση και να κατευθύνει την ανάπτυξη σε συγκεκριμένες ζώνες.

Ωστόσο, στην πράξη, το ερώτημα είναι αν θα συμβεί το αντίθετο – αν δηλαδή θα εντείνει τις πιέσεις σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές, ιδίως αν οι Ζώνες Υποδοχής καθοριστούν χωρίς σαφή πολεοδομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.

Μεταρρύθμιση με ψηφιακή υπογραφή και παλιές εκκρεμότητες

Η κυβέρνηση εντάσσει την πρωτοβουλία στο ευρύτερο πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», που στοχεύει στην κάλυψη του μεγαλύτερου μέρους της χώρας με σύγχρονα πολεοδομικά σχέδια.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ψηφιακή Τράπεζα Γης παρουσιάζεται ως εργαλείο που συνδέει την προστασία του περιβάλλοντος με την αξιοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας.

Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας, με διασύνδεση σε μητρώα όπως το Κτηματολόγιο και η ΑΑΔΕ, επιχειρεί να απαντήσει σε ένα διαχρονικό πρόβλημα: τη γραφειοκρατία και την αδιαφάνεια.

Όμως η εμπειρία δείχνει ότι τα βασικά εμπόδια δεν ήταν ποτέ μόνο τεχνικά.

Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης έχει κατ’ επανάληψη «σκοντάψει» σε νομικά ζητήματα και αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, που ανέδειξαν αδυναμίες στον σχεδιασμό της.

Το γεγονός ότι σήμερα επανέρχεται με ψηφιακό μανδύα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα προβλήματα αυτά έχουν επιλυθεί.

Το στοίχημα στην Ανατολική Αττική

Σε μια περιοχή όπως η Ανατολική Αττική, όπου η πολεοδομική πραγματικότητα παραμένει ρευστή και συχνά αντιφατική, η εφαρμογή της Τράπεζας Γης θα αποτελέσει ένα κρίσιμο τεστ.

Από τη μία πλευρά, μπορεί να συμβάλει στην προστασία ελεύθερων χώρων και διατηρητέων στοιχείων, δίνοντας διέξοδο σε ιδιοκτήτες που σήμερα βρίσκονται σε αδιέξοδο. Από την άλλη, μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός μεταφοράς πίεσης, επιβαρύνοντας περαιτέρω περιοχές που ήδη δοκιμάζονται από την άναρχη ανάπτυξη.

Η πιλοτική λειτουργία είναι μόνο η αρχή. Το αν η Ψηφιακή Τράπεζα Γης θα αποτελέσει εργαλείο εξορθολογισμού ή έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των ημιτελών μεταρρυθμίσεων θα φανεί στην πράξη – και ιδίως σε περιοχές όπως η Ανατολική Αττική, όπου το διακύβευμα δεν είναι απλώς τεχνικό, αλλά βαθιά χωρικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό.