Για χρόνια, ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές θεωρούνταν κυρίως μια άμεση απειλή για την αναπνοή και την καρδιά.
Βήχας, δύσπνοια, ερεθισμένα μάτια, κρίσεις άσθματος και αυξημένος κίνδυνος για ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες ήταν οι πιο γνωστές συνέπειες.
Όμως νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται να προσθέσουν μια πολύ πιο ανησυχητική διάσταση: την πιθανή σύνδεση της μακροχρόνιας έκθεσης στον καπνό από πυρκαγιές με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο του American Association for Cancer Research (AACR) 2026 και δείχνουν ότι ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα έκθεσης σε καπνό από πυρκαγιές μπορεί να συνδέονται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής-Ογκολογίας-Αιματολογίας Θάνος Δημόπουλος, η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από την αμερικανική PLCO Cancer Screening Trial, μία από τις μεγαλύτερες μακροχρόνιες έρευνες για τον καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 91.460 συμμετέχοντες και συνέδεσαν δεδομένα ατμοσφαιρικής ρύπανσης με δορυφορικές καταγραφές καπνού από πυρκαγιές από το 2006 και μετά.
Για τον υπολογισμό της έκθεσης εξετάστηκαν κυρίως τα μικροσωματίδια PM2.5, ο μαύρος άνθρακας και ο αριθμός ημερών κατά τις οποίες οι περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων καλύπτονταν από νέφη καπνού.
Οι καρκίνοι που συνδέθηκαν με τον καπνό
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην έκθεση στον καπνό από πυρκαγιές και στον αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων μορφών καρκίνου.
Συγκεκριμένα, κάθε αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στο μέσο επίπεδο έκθεσης σε PM2.5 μέσα σε διάστημα τριών ετών συνδέθηκε με:
- 92% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα,
- 131% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου,
- 109% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού,
- 249% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης,
- και 63% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνους του αίματος.
Αντίθετα, για τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι συσχετίσεις αυτές δεν εμφανίστηκαν μόνο σε ακραίες περιπτώσεις έκθεσης.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι ακόμη και επίπεδα καπνού που μπορεί να θεωρούνται «συνηθισμένα» για μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις μακροπρόθεσμα.
Μια νέα πρόκληση δημόσιας υγείας
Οι ερευνητές εξηγούν ότι η βιολογική βάση αυτής της σύνδεσης δεν είναι παράλογη. Ο καπνός από τις πυρκαγιές περιέχει πλήθος τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες.
Παρότι η πρώτη επαφή αυτών των ουσιών γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι συνέπειες δεν περιορίζονται μόνο στο αναπνευστικό σύστημα.
Οι τοξικές ενώσεις μπορούν να περάσουν στο αίμα και να διασπαρούν σε ολόκληρο τον οργανισμό, ενώ παράλληλα ο καπνός προκαλεί φλεγμονή — μια κατάσταση που συνδέεται εδώ και χρόνια με την ανάπτυξη καρκίνου.
Η έρευνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη ότι οι δασικές πυρκαγιές γίνονται ολοένα συχνότερες και πιο έντονες λόγω της κλιματικής κρίσης.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές εξελίσσεται πλέον σε μία από τις σημαντικότερες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ακυρώνοντας σε έναν βαθμό την πρόοδο δεκαετιών στον περιορισμό της ρύπανσης του αέρα.
Με άλλα λόγια, οι πυρκαγιές δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντικό ή κλιματικό πρόβλημα, αλλά και μια αναδυόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία.
Βέβαια, οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν και τους περιορισμούς της μελέτης. Τα διαθέσιμα δορυφορικά δεδομένα ξεκινούσαν από το 2006, γεγονός που δεν επέτρεψε να εξεταστεί πλήρως η επίδραση της έκθεσης στην αρχική εμφάνιση του καρκίνου, καθώς συχνά μεσολαβούν πολλά χρόνια μέχρι τη διάγνωση.
Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων, χωρίς να μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια πόσο χρόνο περνούσαν σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους.
Παρά τους περιορισμούς, το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι σαφές: ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές ίσως έχει πολύ βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες συνέπειες από όσες πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Και όσο οι πυρκαγιές γίνονται συχνότερες, τόσο η ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση, πρόληψη και περαιτέρω έρευνα γίνεται πιο επιτακτική.
