Από ψηλά, η εικόνα της Σαρωνίδας και του Λαγονησίου μοιάζει ειδυλλιακή: ένας συνεχόμενος παραλιακός ιστός που απλώνεται σε πλαγιές με ήπιες κλίσεις προς τη θάλασσα.
Όμως κάτω από την επιφάνεια αυτού του οικιστικού τοπίου υπάρχει κάτι πολύ πιο σύνθετο – ένα πυκνό, δαιδαλώδες σύστημα ρεμάτων που διατρέχει ολόκληρη την περιοχή, από τις κορυφές της Μερέντας μέχρι την ακτογραμμή.
Η απεικόνιση της Γεωμυθικής το 2017 αποκάλυψε αυτή την κρυφή πραγματικότητα: δεκάδες ρεματικοί κλάδοι, μικροί και μεγάλοι, τέμνουν κάθε σημείο της παραλιακής ζώνης, ένα υδρογραφικό δίκτυο που προϋπήρχε της ανθρώπινης παρουσίας και που συνεχίζει να λειτουργεί κατά τους δικούς του φυσικούς νόμους.
Η άναρχη οικοδόμηση πάνω στις φυσικές κοίτες
Η Σαρωνίδα άρχισε να οικοδομείται στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και το Λαγονήσι ακολούθησε περίπου μία δεκαετία αργότερα.
Η ανάπτυξη έγινε με όρους της εποχής: γρήγορη παραθεριστική οικοδόμηση, κατατμήσεις οικοπέδων και δρόμοι που χαράχθηκαν με βάση τη διαθέσιμη γη και όχι τη μορφολογία του εδάφους.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι η οικιστική εξάπλωση προχώρησε χωρίς οργανωμένο πολεοδομικό και υδρολογικό σχεδιασμό.
Τα περισσότερα ρέματα δεν οριοθετήθηκαν ποτέ και πολλά «εξαφανίστηκαν» πίσω από επιχώσεις, στενώσεις ή υπόγεια περάσματα.
Σημεία που σήμερα εμφανίζονται ως «κανονικές» γειτονιές επιλέχθηκαν τότε χωρίς να ληφθεί υπόψη ότι αποτελούσαν φυσικές διαδρομές απορροής, οι οποίες έχουν τη δική τους μνήμη και επανενεργοποιούνται κάθε φορά που το νερό βρίσκει τον δρόμο του.
Τι σημαίνει ρεματική ζώνη – και γιατί δεν εξαφανίζεται
Ένα ρέμα δεν είναι μια νοητή γραμμή αλλά ένας φυσικός αγωγός που συγκεντρώνει και διοχετεύει το νερό της βροχής από τον ορεινό όγκο προς τη θάλασσα.
Διαμορφωμένο σε βάθος χιλιάδων ετών, διαθέτει όχι μόνο κοίτη αλλά και ζώνη υπερχείλισης, η οποία ενεργοποιείται στις έντονες βροχοπτώσεις.
Ακόμη κι όταν έχει χτιστεί από πάνω, το ρέμα εξακολουθεί να λειτουργεί: το νερό κατεβαίνει όπως πάντα και συχνά ακολουθεί υπόγειες διαδρομές κάτω από δρόμους και κατοικίες, ή παρακάμπτει τα τεχνητά εμπόδια διαρρηγνύοντάς τα.
Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα εκβολικά τμήματα, εκεί όπου συγκλίνουν πολλαπλοί κλάδοι πριν καταλήξουν στη θάλασσα – ζώνες που στην εικόνα αποτυπώνονται καθαρά ως περιοχές υψηλής ευπάθειας και που σήμερα στεγάζουν οικισμούς, δρόμους και υποδομές.
Όταν το τοπίο έχει μνήμη
Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι μια σύγκρουση μεταξύ φυσικού και τεχνητού τοπίου.
Οι σημερινοί κάτοικοι της περιοχής βλέπουν το πρόβλημα σε κάθε έντονη βροχόπτωση: δρόμοι που μετατρέπονται σε χειμάρρους, υπόγεια που πλημμυρίζουν, νερά που κινούνται απρόβλεπτα, ακολουθώντας τις παλιές, «ξεχασμένες» κοίτες.
Με τις κλιματικές μεταβολές να εντείνουν την ένταση και τη συχνότητα των φαινομένων, η ανάγκη για επανεξέταση του υδρολογικού χάρτη και για οριοθετήσεις ρεμάτων δεν είναι πλέον τεχνικό ζήτημα αλλά θέμα ασφάλειας και βιωσιμότητας.
Η εικόνα με το μπλε δίκτυο των ρεμάτων δεν είναι απλώς μια χαρτογράφηση. Είναι μια υπενθύμιση ότι το τοπίο έχει μνήμη και, όταν αυτή αγνοείται, επιστρέφει πάντα με τον ίδιο τρόπο: με το νερό να διεκδικεί τον φυσικό του δρόμο.
