Η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια επανέρχεται δειλά στο ελληνικό ενεργειακό λεξιλόγιο, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος ανέφερε ότι η χώρα θα πρέπει να εξετάσει τις δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνολογίας των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMR – Small Modular Reactors).
Μιλώντας σε διεθνή ενεργειακή συνάντηση στο Παρίσι, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι «ήρθε η ώρα να εξερευνήσουμε εάν η πυρηνική ενέργεια μπορεί να παίξει ρόλο στο ενεργειακό σύστημα της Ελλάδας», δίνοντας έμφαση σε αντιδραστήρες νέας γενιάς μικρότερης κλίμακας.
Στο ίδιο πλαίσιο ανακοίνωσε τη δημιουργία διυπουργικής επιτροπής που θα εξετάσει τις τεχνολογικές και οικονομικές προϋποθέσεις μιας τέτοιας επιλογής στο μέλλον.
Η αναφορά στους SMR δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για μια τεχνολογία που προωθείται διεθνώς ως πιο ευέλικτη εναλλακτική των παραδοσιακών πυρηνικών σταθμών.
Τι είναι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες
Οι SMR αποτελούν μικρότερους πυρηνικούς αντιδραστήρες σε σχέση με τα κλασικά πυρηνικά εργοστάσια. Ενώ οι μεγάλοι αντιδραστήρες παράγουν συνήθως πάνω από 1.000 μεγαβάτ ηλεκτρικής ισχύος, οι SMR έχουν ισχύ περίπου 50 έως 300 μεγαβάτ ανά μονάδα.
Το βασικό χαρακτηριστικό τους είναι ότι κατασκευάζονται τμηματικά σε εργοστάσιο και μεταφέρονται στον χώρο εγκατάστασης σχεδόν έτοιμοι, όπου συναρμολογούνται σαν «μονάδες». Από αυτή την αρθρωτή κατασκευή προκύπτει και η ονομασία τους.
Η αρχή λειτουργίας παραμένει η ίδια με εκείνη των συμβατικών πυρηνικών σταθμών: η πυρηνική σχάση παράγει θερμότητα, η θερμότητα μετατρέπει το νερό σε ατμό και ο ατμός κινεί τουρμπίνες που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια.
Πόσο χώρο καταλαμβάνει μια τέτοια εγκατάσταση
Ένα από τα επιχειρήματα υπέρ των SMR είναι το μικρότερο χωρικό τους αποτύπωμα σε σχέση με τους μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.
Μια μεμονωμένη μονάδα SMR μπορεί να απαιτεί περίπου 5 έως 15 εκτάρια γης (δηλαδή περίπου 50 έως 150 στρέμματα), ενώ ένα συγκρότημα με περισσότερους αντιδραστήρες – για παράδειγμα τέσσερις έως δώδεκα μονάδες – μπορεί να καταλαμβάνει 20 έως 40 εκτάρια (περίπου 200 έως 400 στρέμματα).
Μια εγκατάσταση SMR ισχύος περίπου 300 MW μπορεί να καταλαμβάνει χώρο περίπου όσο ένα μεγάλο βιομηχανικό συγκρότημα ή μια μεσαία βιομηχανική ζώνη.
Την ίδια ώρα ένας μεγάλος συμβατικός πυρηνικός σταθμός μπορεί να χρειάζεται
1.000–2.000 στρέμματα ή και περισσότερο.
Η συνολική έκταση δεν αφορά μόνο τον ίδιο τον αντιδραστήρα αλλά και ένα σύνολο υποστηρικτικών εγκαταστάσεων, όπως:
- το κτίριο του αντιδραστήρα
- τις τουρμπίνες και τις γεννήτριες ηλεκτροπαραγωγής
- τα συστήματα ψύξης
- εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμου
- κτίρια ελέγχου και τεχνικών υπηρεσιών
- ζώνες ασφαλείας γύρω από την εγκατάσταση.
Σε αρκετά σχέδια νέας γενιάς, μέρος του αντιδραστήρα τοποθετείται υπόγεια, κάτι που περιορίζει το αποτύπωμα στην επιφάνεια και θεωρείται ότι αυξάνει την ασφάλεια της εγκατάστασης.
Τα επιχειρήματα υπέρ
Οι υποστηρικτές της τεχνολογίας θεωρούν ότι οι μικροί αντιδραστήρες μπορούν να αποτελέσουν ένα ενδιάμεσο εργαλείο στην ενεργειακή μετάβαση. Μεταξύ των πλεονεκτημάτων που προβάλλονται είναι:
- χαμηλότερο αρχικό κόστος σε σχέση με μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς
- μικρότερος χρόνος κατασκευής
- μεγαλύτερη ευελιξία εγκατάστασης σε μικρότερα ηλεκτρικά δίκτυα
- σταθερή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Για χώρες που εγκαταλείπουν σταδιακά τα ορυκτά καύσιμα αλλά χρειάζονται σταθερή ηλεκτροπαραγωγή πέρα από τις ανανεώσιμες πηγές, οι SMR προβάλλονται ως πιθανή λύση.
Οι επιφυλάξεις
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον, η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ελάχιστοι SMR λειτουργούν σήμερα εμπορικά και αρκετοί αναλυτές σημειώνουν ότι:
- το πραγματικό κόστος μπορεί να αποδειχθεί υψηλότερο από τις αρχικές προβλέψεις
- το ζήτημα της διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων παραμένει άλυτο
- εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα ασφάλειας και κοινωνικής αποδοχής.
Προγράμματα ανάπτυξης μικρών αντιδραστήρων βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γαλλία, στην Πολωνία, στη Ρουμανία, στην Κίνα και στη Ρωσία, η οποία έχει θέσει σε λειτουργία ακόμη και πλωτό μικρό πυρηνικό σταθμό.
Η ελληνική διάσταση
Οι δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν συνιστούν απόφαση για κατασκευή πυρηνικού σταθμού στην Ελλάδα, αλλά περισσότερο άνοιγμα μιας στρατηγικής συζήτησης για το μέλλον του ενεργειακού μείγματος της χώρας.
Ωστόσο, το ενδεχόμενο πυρηνικής ενέργειας παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα στην Ελλάδα, τόσο λόγω της υψηλής σεισμικότητας της περιοχής όσο και λόγω της διαχρονικής κοινωνικής και πολιτικής επιφυλακτικότητας απέναντι στην πυρηνική τεχνολογία.
Έτσι, προς το παρόν, η πυρηνική επιλογή φαίνεται να βρίσκεται στο στάδιο της διερεύνησης και της μελέτης, με τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες να παρουσιάζονται ως μια πιθανή – αλλά ακόμη αβέβαιη – τεχνολογική κατεύθυνση για τις επόμενες δεκαετίες.
