Τα τελευταία χρόνια, η Ανατολική Αττική μετατρέπεται σταδιακά σε «γειτονιά» μεγάλων data centers – δηλαδή τεράστιων εγκαταστάσεων όπου αποθηκεύονται και επεξεργάζονται τα δεδομένα που στηρίζουν το ίντερνετ, τα social media, τις τραπεζικές συναλλαγές, το cloud και πλέον την τεχνητή νοημοσύνη.
Τα Σπάτα, η Παιανία, το Κορωπί, περιοχές που μέχρι χθες ήταν γνωστές κυρίως για την κατοικία, την αγροτική δραστηριότητα ή τα μικρά τοπικά δίκτυα επιχειρήσεων, φιλοξενούν ή πρόκειται να φιλοξενήσουν επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, με ισχύ που φτάνει τα 80 και τα 90 MW ανά συγκρότημα.
Ακούγεται τεχνικό. Στην πράξη, σημαίνει ότι πρόκειται για εγκαταστάσεις που καταναλώνουν όσο ρεύμα χρειάζεται μια μικρή πόλη.
Τι είναι τελικά ένα data center και γιατί «καίει» τόσο ρεύμα;
Ένα data center δεν είναι απλώς ένα μεγάλο κτίριο με υπολογιστές. Είναι χιλιάδες servers που λειτουργούν όλο το 24ωρο, κάθε μέρα του χρόνου.
Για να μη «καούν» από τη θερμότητα που παράγουν, χρειάζονται ισχυρά συστήματα ψύξης, τα οποία με τη σειρά τους καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς τα data centers φτάνουν να καταναλώνουν πάνω από 1,5% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, με τις εκτιμήσεις να λένε ότι η κατανάλωση αυτή θα διπλασιαστεί μέσα στα επόμενα χρόνια.
Με απλά λόγια: όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε cloud, πλατφόρμες, τεχνητή νοημοσύνη και ψηφιακές υπηρεσίες, τόσο περισσότερο ρεύμα απαιτούν οι υποδομές που τα στηρίζουν.
Και το νερό; Ένα πρόβλημα που δεν φαίνεται
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο, λιγότερο γνωστό ζήτημα: το νερό. Πολλά data centers, ειδικά μεγάλης κλίμακας, χρησιμοποιούν νερό για την ψύξη των συστημάτων τους.
Σε διεθνές επίπεδο, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου μία μόνο μονάδα καταναλώνει ποσότητες νερού αντίστοιχες με αυτές μιας μικρής πόλης.
Για μια περιοχή όπως η Ανατολική Αττική, που κάθε καλοκαίρι βιώνει πιέσεις στην ύδρευση, με προβλήματα δικτύων και μείωση αποθεμάτων λόγω κλιματικής κρίσης, το ερώτημα είναι εύλογο: Από πού θα καλύπτονται αυτές οι επιπλέον ανάγκες; Και κυρίως: ποιος θα πληρώνει το κόστος όταν οι υποδομές πιεστούν;
Τι σημαίνει αυτό για τον κάτοικο της περιοχής;
Για τον μέσο πολίτη, όλα αυτά μεταφράζονται σε πολύ απλά – αλλά κρίσιμα – ερωτήματα:
- Θα αυξηθούν οι πιέσεις στο ηλεκτρικό δίκτυο και θα χρειαστούν νέες υποδομές που τελικά θα πληρωθούν μέσω των λογαριασμών;
- Θα υπάρξουν περιορισμοί ή προβλήματα στην υδροδότηση σε περιόδους αιχμής;
- Θα επιβαρυνθεί το τοπικό περιβάλλον χωρίς αντίστοιχο όφελος για τις τοπικές κοινωνίες;
- Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας δημιουργούνται πραγματικά σε σχέση με το αποτύπωμα που αφήνουν αυτές οι μονάδες;
Διότι, παρά το μεγάλο ύψος των επενδύσεων, τα data centers είναι ιδιαίτερα αυτοματοποιημένες εγκαταστάσεις και απασχολούν σχετικά περιορισμένο αριθμό εργαζομένων σε μόνιμη βάση.
Η τεχνολογία είναι αναγκαία – αλλά όχι χωρίς όρους
Είναι περισσότερο από σαφές ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να σταματήσει. Τα data centers είναι αναγκαία για να λειτουργεί ο σύγχρονος κόσμος. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν θα υπάρξουν αλλά με ποιους όρους θα υπάρξουν.
Θα υπάρξει σοβαρός σχεδιασμός για τη συνολική ενεργειακή αντοχή της περιοχής, τη διαχείριση των υδατικών πόρων και τη δίκαιη κατανομή του κόστους και του οφέλους;
Ή μήπως για άλλη μια φορά, οι τοπικές κοινωνίες θα κληθούν να πληρώσουν το τίμημα μιας «ανάπτυξης» που αποφασίζεται αλλού;
Το πραγματικό διακύβευμα
Η Ανατολική Αττική δεν είναι ένα άδειο οικόπεδο στον χάρτη. Είναι κατοικημένες περιοχές, με σχολεία, οικογένειες, ηλικιωμένους, αγρότες, επαγγελματίες.
Η μετατροπή της σε κόμβο βαριάς ψηφιακής υποδομής μπορεί να έχει προοπτικές.
Μπορεί όμως και να δημιουργήσει μια νέα μορφή περιβαλλοντικής και κοινωνικής επιβάρυνσης, αν δεν υπάρξει σοβαρός δημόσιος διάλογος και αυστηρός έλεγχος.
Γιατί τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν θέλουμε πρόοδο. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε πρόοδο που να σέβεται και τους ανθρώπους που ζουν δίπλα της.
