Εντείνεται διαρκώς η αντιπαράθεση στον Δήμο Λαυρεωτικής, μεταξύ της δημοτικής αρχής και της αντιπολίτευσης, για το ενδεχόμενο δημιουργίας μονάδας επεξεργασίας απορριμμάτων στο Επιχειρηματικό Πάρκο Κερατέας.
Πέρα από τις συμφωνίες και διαφωνίες των εμπλεκόμενων πλευρών αξία έχει να δούμε τί ακριβώς είναι αυτά τα εργοστάσια απορριμμάτων αφού θεωρείται δεδομένο ότι, μεταξύ άλλων, συμβάλλουν στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και στην επαναχρησιμοποίηση πόρων.
Τι είναι τα εργοστάσια απορριμμάτων;
Πρόκειται για εγκαταστάσεις που επεξεργάζονται και διαχειρίζονται αστικά ή βιομηχανικά απορρίμματα.
Στόχος τους είναι η μείωση του όγκου των απορριμμάτων που καταλήγουν σε χωματερές. Η ανάκτηση υλικών για ανακύκλωση αλλά και η παραγωγή ενέργειας (σε ορισμένα εργοστάσια).
Τύποι εργοστασίων
Ουσιαστικά υπάρχουν τέσσερις τύποι μονάδων που αφορούν την ανακύκλωση, την κομποστοποίηση, την ενεργειακή αξιοποίηση και τη βιολογική επεξεργασία.
Πιο συγκεκριμένα έχουμε:
1. Μονάδες Ανακύκλωσης: Διαχωρίζουν υλικά (πλαστικά, μέταλλα, χαρτί) για επαναχρησιμοποίηση.
2. Μονάδες Κομποστοποίησης: Επεξεργάζονται οργανικά απορρίμματα για παραγωγή κομπόστ.
3. Μονάδες Ενεργειακής Αξιοποίησης (WTE - Waste-to-Energy): Καίνε απορρίμματα για παραγωγή ενέργειας ή θερμότητας αλλά μπορούν να παράγουν και ηλεκτρισμό για το δίκτυο.
4. Μονάδες Βιολογικής Επεξεργασίας: Χρησιμοποιούν βιολογικές διεργασίες (π.χ. αναερόβια χώνευση) για παραγωγή βιοαερίου.
Τα πλεονεκτήματα
• Περιβαλλοντική προστασία: Μειώνεται η ποσότητα των απορριμμάτων που καταλήγουν σε χωματερές, αποφεύγοντας τη ρύπανση εδάφους, νερού και αέρα.
• Εξοικονόμηση πόρων: Ανακτώνται υλικά που μπορούν να ανακυκλωθούν.
• Παραγωγή ενέργειας: Τα εργοστάσια ενεργειακής αξιοποίησης προσφέρουν μια εναλλακτική πηγή ανανεώσιμης ενέργειας.
• Μείωση εκπομπών μεθανίου: Τα οργανικά απορρίμματα στις χωματερές παράγουν μεθάνιο. Με τη σωστή επεξεργασία, οι εκπομπές μειώνονται.
Προκλήσεις και ανησυχίες
1. Κόστος: Η κατασκευή και λειτουργία των εργοστασίων είναι δαπανηρή.
2. Ρύπανση: Αν δεν τηρηθούν αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα, υπάρχει κίνδυνος εκπομπής ρύπων.
3. Κοινωνικές αντιδράσεις: Οι κάτοικοι ενίοτε αντιδρούν στη δημιουργία εργοστασίων κοντά στις περιοχές τους (φαινόμενο NIMBY – «Not In My Back Yard»).
4. Αποτελεσματικότητα: Η απόδοση εξαρτάται από τη σωστή διαλογή των απορριμμάτων στην πηγή.
Παραδείγματα
Στη Βιέννη (Αυστρία), το εργοστάσιο Spittelau είναι γνωστό για τον μοντέρνο σχεδιασμό του και τη χρήση των απορριμμάτων για θέρμανση.
Στη Στοκχόλμη (Σουηδία), το υπάρχον εργοστάσιο διαχειρίζεται σχεδόν όλα τα απορρίμματα με ανακύκλωση και παραγωγή ενέργειας.
Στο Τόκιο (Ιαπωνία) υπάρχουν εργοστάσια καύσης που μειώνουν τα απορρίμματα με αυστηρά φίλτρα για εκπομπές.
Στην Αττική τέλος, μονάδες όπως αυτές στα Άνω Λιόσια (Αττική) επεξεργάζονται μέρος των απορριμμάτων της πρωτεύουσας.
Η νομοθεσία δημιουργίας εργοστασίων απορριμμάτων στην Ελλάδα
Πέρα από τα γενικά παραπάνω στοιχεία, ένα ερώτημα που τίθεται και απασχολεί το σύνολο της κοινής γνώμης των τοπικών κοινωνιών είναι αν στη χώρα μας επιτρέπεται η δημιουργία εργοστασίων διαχείρισης απορριμμάτων από δήμους.
Η απάντηση είναι ναι όμως πρέπει να διευκρινιστεί ότι η όλη διαδικασία δημιουργίας τους, ρυθμίζεται από συγκεκριμένο νομικό και θεσμικό πλαίσιο.
Το νομικό πλαίσιο
Η διαχείριση απορριμμάτων διέπεται τόσο από την ευρωπαϊκή νομοθεσία όσο και από το ελληνικό δίκαιο:
Σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή νομοθεσία αυτή στηρίζεται στην Οδηγία 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα, που ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με τον Ν. 4042/2012. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλει την ιεράρχηση στη διαχείριση απορριμμάτων: πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση, ενεργειακή αξιοποίηση, ταφή ως τελευταία επιλογή.
Σε ό,τι αφορά το ελληνικό δίκαιο το εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ), καθορίζεται από τον νόμο 4819/2021. Με βάση αυτόν οι δήμοι έχουν την ευθύνη για τη διαχείριση των αστικών απορριμμάτων. Παράλληλα δίνεται η δυνατότητα στους δήμους να υλοποιούν μονάδες μέσω δημοτικών πρωτοβουλιών, Συμπράξεων Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) ή συνεργασιών με φορείς.
Οι αρμοδιότητες
Οι δήμοι έχουν την πρωταρχική ευθύνη για τη συλλογή και μεταφορά των απορριμμάτων. Μπορούν δε να αναλάβουν τη δημιουργία εργοστασίων επεξεργασίας, είτε με ίδιους πόρους, είτε σε συνεργασία με Περιφέρειες ή τον ιδιωτικό τομέα.
Οι Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ), είναι περιφερειακοί ή διαδημοτικοί φορείς που σχεδιάζουν και υλοποιούν έργα διαχείρισης απορριμμάτων αλλά και διαχειρίζονται συχνά μεγάλα εργοστάσια που εξυπηρετούν πολλές περιοχές.
Η διαδικασία που ακολουθείται
Ολοκληρώνεται σε πέντε στάδια ξεκινώντας από τον σχεδιασμό και καταλήγοντας στη λειτουργία ενός τέτοιου εργοστασίου.
• Σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό είναι σαφές πως η δημιουργία εργοστασίου πρέπει να ευθυγραμμίζεται με το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ).
• Δυνατότητες χρηματοδότησης παρέχονται μέσω ΕΣΠΑ, προγραμμάτων της ΕΕ, κρατικών πόρων ή ΣΔΙΤ.
• Αναφορικά με τις αδειοδοτήσεις αυτές περιέχουν την περιβαλλοντική μελέτη (ΜΠΕ) και την έγκριση των περιβαλλοντικών όρων από τις αρμόδιες αρχές (π.χ. υπουργείο Περιβάλλοντος, Περιφέρεια).
• Ακολουθεί η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και η διαβούλευση που όλα μαζί συνθέτουν τη βαθμίδα του δημόσιου διαλόγου.
• Όσον αφορά τη λειτουργία του εργοστασίου, αυτή διαχειρίζεται είτε από τον δήμο είτε από ιδιώτη μέσω σύμπραξης.
Παραδείγματα στην Ελλάδα
Στη χώρα μας λειτουργεί μονάδα κομποστοποίησης οργανικών απορριμμάτων στον Δήμο Χανίων, μονάδα ανακύκλωσης και κομποστοποίησης σε συνεργασία με τον ΕΣΔΑΚ (ΦΟΔΣΑ) στον Δήμο Ηρακλείου Κρήτης ενώ εξελίσσεται διαχείριση απορριμμάτων σε εργοστάσια που εξυπηρετούν δήμους όλης της Περιφέρειας Πελοποννήσου μέσω ΣΔΙΤ.
Τα μείον μιας τέτοιας προσπάθειας
Το σημαντικότερο ίσως σε μια προσπάθεια δημιουργίας ενός τέτοιου εργοστασίου είναι το κόστος υλοποίησης αφού η υλοποίησή του είναι δαπανηρή. Παράλληλα η αδειοδότησή του και οι σχετικές διαδικασίες είναι ιδιαίτερα χρονοβόρες. Επιπροσθέτως, πολλές φορές οι κάτοικοι αντιδρούν λόγω φόβων για ρύπανση ή υποβάθμιση της περιοχής.
Γίνεται σαφές ότι οι δήμοι στην Ελλάδα μπορούν να δημιουργήσουν εργοστάσια διαχείρισης απορριμμάτων, αλλά χρειάζονται συνεργασία με άλλους φορείς, αποτελεσματικό σχεδιασμό και πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία. Η επιλογή της κατάλληλης τεχνολογίας και η ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας είναι κρίσιμα για την επιτυχία.
Ακολουθήστε μας και στο twitter!
