Μια απόφαση που εκδόθηκε με αφορμή το ρέμα Κόρμπι στη Βάρη δεν αφορά μόνο τους ιδιοκτήτες των ακινήτων που απαλλοτριώνονται για το συγκεκριμένο έργο.
Αντίθετα, δημιουργεί ένα νέο νομολογιακό δεδομένο, το οποίο μπορεί να επηρεάσει την πορεία μεγάλων αντιπλημμυρικών έργων σε ολόκληρη την Ανατολική Αττική.
Με την υπ' αριθμ. 803/2026 απόφασή του, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η κατασκευή ενός σημαντικού δημόσιου έργου μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και πριν ολοκληρωθεί η συνήθως χρονοβόρα διαδικασία των απαλλοτριώσεων.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που επί δεκαετίες καθυστερεί κρίσιμες παρεμβάσεις αντιπλημμυρικής προστασίας.
Η προσφυγή των ιδιοκτητών
Η υπόθεση ξεκίνησε όταν ιδιοκτήτες ακινήτων που επηρεάζονταν από το έργο διευθέτησης του ρέματος Κόρμπι προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας να ακυρωθεί η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Αττικής, με την οποία είχε κηρυχθεί η αναγκαστική απαλλοτρίωση των εκτάσεών τους.
Υποστήριξαν ότι παραβιάζεται η συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας, αμφισβήτησαν τον χαρακτηρισμό του έργου ως ιδιαίτερα σημαντικού για την οικονομία της χώρας, αλλά και την αναγκαιότητα των συγκεκριμένων απαλλοτριώσεων.
Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, όμως, απέρριψε όλους τους ισχυρισμούς και επικύρωσε τη νομιμότητα της διαδικασίας.
Τι αλλάζει από εδώ και πέρα
Η ουσία της απόφασης βρίσκεται αλλού. Μέχρι σήμερα, πολλά μεγάλα έργα «κόλλαγαν» επί χρόνια επειδή έπρεπε πρώτα να ολοκληρωθούν οι δικαστικές διαδικασίες για τις απαλλοτριώσεις και να καταβληθούν οι αποζημιώσεις στους ιδιοκτήτες.
Το ΣτΕ έκρινε ότι, όταν πρόκειται για έργα που έχουν χαρακτηριστεί ιδιαίτερης σημασίας για τη χώρα, μπορεί να επιτραπεί η έναρξη των εργασιών νωρίτερα, χωρίς όμως να θίγονται τα δικαιώματα των ιδιοκτητών.
Αυτό σημαίνει ότι δεν καταργείται η αποζημίωση ούτε περιορίζεται η δικαστική προστασία.
Αντίθετα, απαιτείται προηγούμενη δικαστική άδεια, καταβολή σημαντικού μέρους της αποζημίωσης και πλήρης διασφάλιση ότι ο ιδιοκτήτης θα εισπράξει ολόκληρο το ποσό που δικαιούται.
Γιατί ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Αν. Αττική
Η Ανατολική Αττική αποτελεί μία από τις περιοχές της χώρας όπου τα προβλήματα των ρεμάτων και των πλημμυρικών κινδύνων είναι ιδιαίτερα έντονα.
Τα τελευταία χρόνια έχουν δρομολογηθεί ή σχεδιάζονται σημαντικά έργα διευθέτησης ρεμάτων, αντιπλημμυρικής προστασίας και αποκατάστασης φυσικών αποδεκτών, αρκετά από τα οποία συναντούν δυσκολίες λόγω απαλλοτριώσεων, ιδιοκτησιακών ζητημάτων και πολύχρονων δικαστικών διαδικασιών.
Η νέα απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί πλέον ένα ισχυρό νομολογιακό προηγούμενο, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί από τη Διοίκηση σε αντίστοιχες περιπτώσεις, εφόσον φυσικά τηρούνται όλες οι προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Με απλά λόγια, έργα που μέχρι σήμερα κινδύνευαν να καθυστερήσουν για χρόνια εξαιτίας των απαλλοτριώσεων ενδέχεται πλέον να αποκτήσουν σημαντικά ταχύτερους ρυθμούς υλοποίησης.
Δεν αποτελεί «λευκή επιταγή»
Η απόφαση, πάντως, δεν σημαίνει ότι το Δημόσιο μπορεί να προχωρά ανεξέλεγκτα σε καταλήψεις ιδιωτικών περιουσιών.
Το ίδιο το ΣτΕ ξεκαθαρίζει ότι κάθε περίπτωση θα εξετάζεται ξεχωριστά. Απαιτείται συγκεκριμένος σχεδιασμός του έργου, ειδική κήρυξη της απαλλοτρίωσης, πλήρης αιτιολόγηση της αναγκαιότητας, προηγούμενος δικαστικός έλεγχος και κατοχύρωση της αποζημίωσης των ιδιοκτητών.
Επίσης, η απόφαση δεν σημαίνει ότι όλα τα ακίνητα που βρίσκονται δίπλα σε ρέματα πρόκειται να απαλλοτριωθούν ή ότι ανοίγει ο δρόμος για μαζικές κατεδαφίσεις.
Το μήνυμα του ΣτΕ
Η απόφαση 803/2026 επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενα δημόσια αγαθά: την προστασία της ιδιωτικής περιουσίας και την ανάγκη να υλοποιούνται εγκαίρως κρίσιμα έργα που προστατεύουν ανθρώπινες ζωές και περιουσίες από πλημμυρικά φαινόμενα.
Για την Ανατολική Αττική, όπου οι συνέπειες της άναρχης δόμησης, της κάλυψης φυσικών ρεμάτων και της κλιματικής κρίσης γίνονται ολοένα και πιο αισθητές, η συγκεκριμένη νομολογία ενδέχεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσουν τα μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα των επόμενων ετών.
Το αν αυτό θα οδηγήσει πράγματι σε ταχύτερη υλοποίηση των απαραίτητων παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί πλέον όχι μόνο από τα δικαστήρια, αλλά κυρίως από την ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών να ωριμάσουν τις μελέτες, να εξασφαλίσουν τις χρηματοδοτήσεις και να κινηθούν έγκαιρα στις διαδικασίες των απαλλοτριώσεων.
