Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες θα ενημερώνονται πριν αποφασίσουν αν θα αποδεχθούν μια κληρονομιά προωθεί το υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η βασική ιδέα είναι απλή: ο κληρονόμος να μπορεί να γνωρίζει συγκεντρωμένα όχι μόνο τι περιουσία αφήνει πίσω του ο άνθρωπος που έφυγε από τη ζωή, αλλά και τι χρέη τον ακολουθούν. Και όλα αυτά χωρίς να χρειάζεται να απευθύνεται ξεχωριστά σε τράπεζες, εφορίες, ασφαλιστικά ταμεία και κτηματολογικές υπηρεσίες.
Το πρόβλημα των «κρυφών» χρεών
Μέχρι σήμερα, η πλήρης εικόνα μιας κληρονομιάς δεν είναι πάντα εύκολο να αποκτηθεί. Ένας πολίτης μπορεί να γνωρίζει, για παράδειγμα, ότι κληρονομεί ένα ακίνητο, αλλά να μην έχει εξαρχής σαφή εικόνα για δάνεια, φορολογικές οφειλές ή άλλες οικονομικές υποχρεώσεις του θανόντος.
Ακριβώς αυτό το πρόβλημα επιχειρεί να αντιμετωπίσει η νέα ρύθμιση. Το υπουργείο Δικαιοσύνης κάνει λόγο για προστασία των πολιτών από «αφανή χρέη» και για περιορισμό της γραφειοκρατίας που σήμερα απαιτεί αναζήτηση στοιχείων σε διαφορετικές υπηρεσίες.
Μία ψηφιακή «ακτινογραφία» της κληρονομιάς
Κεντρικό εργαλείο του νέου συστήματος θα είναι η δημιουργία Κεντρικής Ψηφιακής Πλατφόρμας Κληρονομιάς.
Μέσω αυτής, ο πιστοποιημένος κληρονόμος θα μπορεί, με μία αίτηση, να αποκτά συνολική εικόνα της οικονομικής κατάστασης που έχει αφήσει πίσω του ο κληρονομούμενος.
Στην ίδια πλατφόρμα προβλέπεται να συγκεντρώνονται στοιχεία από τη φορολογική διοίκηση, τις τράπεζες, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα υποθηκοφυλακεία ή κτηματολογικά γραφεία.
Με απλά λόγια, αντί ο κληρονόμος να ψάχνει μόνος του σε πολλαπλές υπηρεσίες, στόχος είναι τα διαθέσιμα στοιχεία να συγκεντρώνονται σε μία ενιαία ηλεκτρονική εικόνα.
Τι θα εμφανίζεται ως περιουσία
Στην πλευρά του ενεργητικού, δηλαδή σε όσα έχουν οικονομική αξία, θα μπορούν να εμφανίζονται ακίνητα, τραπεζικές καταθέσεις, επενδυτικά προϊόντα και εταιρικές συμμετοχές.
Έτσι, ο ενδιαφερόμενος θα μπορεί να γνωρίζει πολύ πιο γρήγορα ποια είναι η πραγματική αξία της περιουσίας που καλείται να κληρονομήσει.
Και κυρίως: ποια χρέη υπάρχουν
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο της μεταρρύθμισης αφορά το παθητικό, δηλαδή τις οικονομικές υποχρεώσεις.
Η πλατφόρμα προβλέπεται να δίνει εικόνα για οφειλές προς την ΑΑΔΕ και τον e-ΕΦΚΑ, τραπεζικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, αλλά και άλλα βεβαιωμένα χρέη προς τρίτους.
Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης θα μπορεί να σταθμίσει πολύ καλύτερα αν μια κληρονομιά αποτελεί πραγματικό περιουσιακό όφελος ή αν συνοδεύεται από βάρη που αλλάζουν ουσιαστικά την εικόνα της.
Δεν λειτουργεί ακόμη η πλατφόρμα
Υπάρχει πάντως μία σημαντική διευκρίνιση: η ψηφιακή πλατφόρμα δεν αποτελεί σήμερα έτοιμη υπηρεσία στην οποία μπορεί ήδη να συνδεθεί ο πολίτης.
Το υπουργείο έχει αναθέσει σε ομάδα εργασίας, υπό τον καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Γιώργο Λέκκα, τη διαμόρφωση του κατάλληλου νομικού πλαισίου. Η ίδια η επίσημη ανακοίνωση χρησιμοποιεί διατύπωση μέλλοντος για τους βασικούς πυλώνες της νομοθεσίας που «θα περιλαμβάνουν» τα συγκεκριμένα εργαλεία.
Προστασία των προσωπικών δεδομένων
Επειδή η νέα πλατφόρμα θα συγκεντρώνει εξαιρετικά ευαίσθητες οικονομικές πληροφορίες, το υπουργείο προβλέπει και αυστηρούς κανόνες πρόσβασης και ασφάλειας.
Η ενημέρωση θα αφορά πιστοποιημένους κληρονόμους και οι διαδικασίες, σύμφωνα με την ανακοίνωση, θα πρέπει να είναι πλήρως εναρμονισμένες με το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Τι σημαίνει πρακτικά για τον πολίτη
Στην πράξη, η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στο ότι ο κληρονόμος θα μπορεί να γνωρίζει πολύ νωρίτερα τι πραγματικά έχει μπροστά του.
Ένα σπίτι μπορεί να συνοδεύεται από δάνειο. Μια τραπεζική κατάθεση μπορεί να συνυπάρχει με σημαντικές φορολογικές οφειλές. Και μια φαινομενικά αξιόλογη περιουσία μπορεί τελικά να έχει πολύ μικρότερη καθαρή αξία λόγω των χρεών.
Η επιδίωξη του νέου συστήματος είναι ακριβώς αυτή η οικονομική «ακτινογραφία» να προηγείται της κρίσιμης απόφασης του κληρονόμου, περιορίζοντας τις δυσάρεστες εκπλήξεις και τη σημερινή ταλαιπωρία αναζήτησης στοιχείων από υπηρεσία σε υπηρεσία.
