Μια εξαιρετική πρωτοβουλία πήρε φίλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Σπάτων «Οι Φίλοι της Γνώσης» θυμίζοντας στους παλιότερους και μαθαίνοντας τους νεότερους στα Μεσόγεια για τα ήθη και έθιμα της περιοχής που δεν πρέπει να χαθούν.
Η κ. Βασιλική Παπαχρήστου, ζύμωσε και «κέντησε» με τα παραδοσιακά σύμβολα των Μεσογείων (σταφύλι, ελιά και το σπίτι) το ψωμί του Νέου χρόνου.
Είναι αυτό έκοβαν οι παππούδες μας το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, σε όλα τα Μεσογείτικα σπίτια.
Όπως αναφέρουν στοιχεία της παράδοσης την έψηναν στον φούρνο, σε μεγάλο ταψί, που είχαν λαδώσει προηγουμένως. Στα εύπορα σπίτια έριχναν μέσα στο ζυμάρι γλυκάνισο και μαστίχα Χίου, που κοπάνιζαν στο γουδί.
Σε κάποιο σημείο της πίτας, που ήταν μυστικό, βύθιζαν μια δεκάρα, που την ονόμαζαν τυχερό. Επάνω έριχναν σουσάμι και έπλαθαν με το ζυμάρι λεπτούς κυλίνδρους, με τους οποίους σχημάτιζαν στην επιφάνεια ένα σταυρό.
Στις κεραίες του σταυρού, καθώς και στο κέντρο, τοποθετούσαν από ένα ολόκληρο καρύδι. Στην περιφέρεια του ψωμιού σχημάτιζαν γιρλάντες.
Με το σχήμα του σταυρού η πίτα χωριζόταν σε τέσσερα μέρη και σε κάθε ένα απ’ αυτά τοποθετούσαν πλάσματα ζυμαριού, που σχημάτιζαν φιγούρες ανθρώπων, ζώων ή άλλων αγροτικών και ποιμενικών αντικειμένων και εργαλείων.
Υπήρχαν επιδέξιες νοικοκυρές, με ταλέντο, που έπλαθαν με το ζυμάρι αληθινά αριστουργήματα. Τα ειδώλια αυτά διέφεραν από σπίτι σε σπίτι, ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και τις ασχολίες της κάθε οικογένειας και συμβόλιζαν τις επιθυμίες και τις ευχές για ευκαρπία και ευγονία κατά τη νέα χρονιά.
Επειδή κατά τον 19ο αιώνα οι ασχολίες των κατοίκων στα Μεσόγεια ήσαν σε κάθε οικογένεια κατά κύριο λόγο η κτηνοτροφία και κατά δεύτερο η γεωργία, τα θέματα των πλασμάτων αναφέρονταν συνήθως σ’ αυτό το είδος εργασιών.
Έτσι, σε κάθε τεταρτημόριο μιας τυπικής πίτας τοποθετούσαν τα ειδώλια από το ζυμάρι ως εξής:
• Στο επάνω αριστερά πρόβατα, για να αυξηθούν τα κοπάδια τους και για να έχουν μεγάλη παραγωγή γάλακτος.
• Στο επάνω δεξιά ανθρώπους της οικογένειας (άνδρας – γυναίκα – παιδιά), σε ολόσωμη απεικόνιση, για να έχουν υγεία και ευτυχία.
• Στο κάτω αριστερά σχημάτιζαν αλέτρι, που το κρατούσε ο γεωργός, για να έχουν πλούσια σοδειά από τους καρπούς της γης.
• Στο κάτω δεξιά σχημάτιζαν τον βοσκό, με τη χοντρή του κάπα, την κουκούλα και τη γκλίτσα του, προς τιμήν του και για να είναι καλά να βόσκει τα πρόβατα.
