Μια ημέρα που τα τελευταία χρόνια αποκτά όλο και μεγαλύτερο βάρος, καθώς η κλιματική κρίση πολλαπλασιάζει τα ακραία φαινόμενα και δοκιμάζει τις αντοχές κρατικού μηχανισμού και κοινωνίας.
Αν όμως η Πολιτική Προστασία σήμερα αποτελεί κεντρικό πυλώνα διαχείρισης κρίσεων, αυτό οφείλεται και σε ανθρώπους που έβαλαν τα θεμέλια δεκαετίες πριν γίνει «μόδα» ο όρος.
Ένας από αυτούς είναι ο μετεωρολόγος που σημάδεψε τη μεταδικτατορική Ελλάδα, ο Νίκος Καντερές – δικαίως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο «πατέρας» της σύγχρονης Πολιτικής Προστασίας στη χώρα.
Από τις εξετάσεις του 1971 στην πρώτη τηλεοπτική πρόγνωση
Ήταν Μάρτιος του 1971 όταν, έπειτα από γραπτές εξετάσεις, πέρασε μαζί με άλλους 16 επιτυχόντες στην Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ). Ακολούθησαν 18 μήνες εκπαίδευσης και έξι μήνες πρακτικής άσκησης μέχρι να αποκτήσει τον τίτλο του μετεωρολόγου.
Οι πρώτες βάρδιες – πρωινές, απογευματινές, νυχτερινές – ήταν σχολείο ευθύνης. Ανάλυση χαρτών επιφανείας και ανώτερης ατμόσφαιρας, προσαρμογή μετώπων, έκδοση TAF για τα ελληνικά και διεθνή αεροδρόμια, δελτία ναυτιλίας και προειδοποιήσεις θυελλωδών ανέμων.
Η χώρα καλυπτόταν σε 24ωρη βάση, σε μια εποχή που η τεχνολογία δεν συγχωρούσε λάθη.
Στις 21 Νοεμβρίου 1975 τόλμησε κάτι πρωτοποριακό: παρουσίασε το πρώτο δελτίο καιρού στην ΥΕΝΕΔ, αρχικά τέσσερις φορές τον μήνα. Το δελτίο έγινε σύντομα καθημερινό, ενώ καθιερώθηκαν και οι αντίστοιχες μεταδόσεις στην ΕΡΤ1.
Η πρόγνωση έπαψε να είναι μια τεχνική ενημέρωση για «ειδικούς» και μπήκε στα σπίτια των πολιτών.
Με την καθιέρωση επταήμερου αγροτικού δελτίου με γεωργικές πληροφορίες, η ΕΜΥ έγινε σημείο αναφοράς για τον πρωτογενή τομέα. Ο καιρός μετατράπηκε σε εργαλείο παραγωγής και προστασίας.
Η ιδέα των έκτακτων δελτίων όταν οι κακοκαιρίες ήταν «λίγες»
Πριν από περίπου 48 χρόνια, ο Νίκος Καντερές πρότεινε κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο: την έκδοση έκτακτων δελτίων για τις κακοκαιρίες, πέραν της καθημερινής πρόγνωσης. Τότε τα ακραία φαινόμενα ήταν σαφώς λιγότερα. Η ανάγκη όμως για έγκαιρη προειδοποίηση είχε ήδη αναγνωριστεί.
Ως τμηματάρχης Μετεωρολογικής Επαγρύπνησης συμμετείχε σε διυπουργικές συσκέψεις στο υπουργείο Γεωργίας, ενόψει καλοκαιριού και χειμώνα, για την προετοιμασία απέναντι σε επικίνδυνα φαινόμενα.
Σε περιόδους καύσωνα, ακόμη και η μετακίνηση εναέριων μέσων γινόταν βάσει μετεωρολογικών εκτιμήσεων. Η πρόγνωση είχε ήδη συνδεθεί με τον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Ως διευθυντής προγνώσεων, καθιερώθηκε η πεντάβαθμη κλίμακα επικινδυνότητας πυρκαγιάς – ένα σύστημα που αποτέλεσε βασικό εργαλείο πρόληψης.
Από την πρόγνωση στη διοίκηση: Η Πολιτική Προστασία στην πράξη
Το 2000, ως νομαρχιακός σύμβουλος και αντινομάρχης Ανατολικής Αττικής επί 12 χρόνια, προχώρησε σε κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό: οργάνωσε δομές Πολιτικής Προστασίας στους δήμους της περιοχής.
Εξοπλισμός, επιχειρησιακά σχέδια, ενίσχυση εθελοντισμού. Η τοπική αυτοδιοίκηση απέκτησε σταδιακά μηχανισμούς άμεσης επέμβασης. Η κοινωνία μπήκε ενεργά στο σύστημα πρόληψης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία της φιλοσοφίας του: Η Πολιτική Προστασία είναι πρωτίστως υπόθεση καιρού. Πλημμύρες. Χιονοπτώσεις. Καύσωνες. Θυελλώδεις άνεμοι.
Αλλά πάνω απ’ όλα: ΠΡΟΛΗΨΗ. ΠΡΟΛΗΨΗ. Και ύστερα ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ.
Στην εποχή της κλιματικής κρίσης
Σήμερα, με τα ακραία φαινόμενα να αυξάνονται σε ένταση και συχνότητα, η Πολιτική Προστασία έχει αποκτήσει διαστάσεις που πριν δεκαετίες φάνταζαν υπερβολικές.
Όμως οι βάσεις της – η έγκαιρη πρόγνωση, η προειδοποίηση, ο συντονισμός, η τοπική ετοιμότητα – είχαν τεθεί ήδη από ανθρώπους που αντιλήφθηκαν νωρίς ότι ο καιρός δεν είναι απλώς ενημέρωση. Είναι στρατηγικός παράγοντας ασφάλειας.
Η Παγκόσμια Ημέρα Πολιτικής Προστασίας δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε επιχειρησιακό σχέδιο, κάθε χάρτη επικινδυνότητας και κάθε μήνυμα προειδοποίησης, υπάρχει μια μακρά διαδρομή γνώσης και επιμονής.
Και σε αυτή τη διαδρομή, το όνομα του Νίκου Καντερέ παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας της πρόγνωσης και της πρόληψης.
Διαβάστε επίσης: Κυβερνητική σύσκεψη για την Πολιτική Προστασία: Πριν ανάψουν οι φωτιές, ανάβουν οι διαβεβαιώσεις
Αυτές είναι οι ομάδες Πολιτικής Προστασίας της Αν. Αττικής που βραβεύτηκαν από την ΚΕΔΕ
