Η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που καταγράφηκε μετά την έναρξη της πολεμικής σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, αναμένεται να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα στο κόστος των τροφίμων.
Αυτό επισημαίνει ανάλυση του Al Jazeera, η οποία εξετάζει πώς οι ενεργειακές αναταράξεις μπορούν να μεταφερθούν γρήγορα στην καθημερινότητα των καταναλωτών.
Για πρώτη φορά από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι, εξαιτίας της έντονης ανησυχίας για τη σταθερότητα των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Σύμφωνα με την ανάλυση, περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου προέρχεται από την περιοχή του Κόλπου και μεγάλο μέρος του μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ, της στενής θαλάσσιας διόδου ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν.
Από το σημείο αυτό διέρχονται καθημερινά πάνω από 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου — ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες. Επιθέσεις σε πλοία αλλά και παρεμβολές σε συστήματα πλοήγησης έχουν οδηγήσει αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες στο να κρατούν τα δεξαμενόπλοια αγκυροβολημένα αντί να επιχειρούν τη διέλευση από το στρατηγικής σημασίας πέρασμα.
Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, πάνω από το 75% της παγκόσμιας μεταφοράς πετρελαίου γίνεται μέσω θαλάσσης, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και μια μερική διακοπή σε κρίσιμα «στενά» σημεία του παγκόσμιου εμπορίου μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Παγκόσμια αγορά σε κατάσταση αβεβαιότητας
Η περιορισμένη προσφορά, σε συνδυασμό με τη σταθερή ζήτηση, ωθεί τις τιμές ανοδικά, επιβαρύνοντας τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα νοικοκυριά.
Παρότι οι τιμές υποχώρησαν προσωρινά έπειτα από δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι ο πόλεμος «πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του», οι αναλυτές θεωρούν ότι η αστάθεια μπορεί να διαρκέσει αν δεν υπάρξει συμφωνία για κατάπαυση των εχθροπραξιών.
Ειδικοί στην εφοδιαστική αλυσίδα επισημαίνουν ότι ακόμη και αν δεν υπάρξει πλήρης αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, ο κίνδυνος επιθέσεων –ιδιαίτερα με τη χρήση φθηνών drones– αρκεί για να διατηρήσει την αβεβαιότητα και να αποθαρρύνει τη διέλευση πλοίων.
Οι χώρες που επηρεάζονται περισσότερο
Η συντριπτική πλειονότητα του πετρελαίου που περνά από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνεται προς την Ασία. Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα αποτελούν τους μεγαλύτερους εισαγωγείς.
Εάν οι μεταφορές παραμείνουν περιορισμένες, οι χώρες του Κόλπου θα αναγκαστούν να χρησιμοποιήσουν εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, η διαθέσιμη δυναμικότητα αυτών των αγωγών είναι πολύ μικρότερη από τον όγκο πετρελαίου που συνήθως μεταφέρεται μέσω των στενών, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορούν να καλύψουν πλήρως το κενό.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η παγκόσμια αγορά θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειμμα έως και 15 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, εάν η διακοπή των θαλάσσιων μεταφορών συνεχιστεί.
Ιστορικές ενεργειακές κρίσεις
Η ανάλυση υπενθυμίζει ότι σημαντικές ενεργειακές κρίσεις στο παρελθόν –όπως το πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973, ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ, ο Πόλεμος του Κόλπου το 1990-91 και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022– προκάλεσαν μεγάλες αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι υψηλές τιμές ενέργειας συνοδεύτηκαν από οικονομική επιβράδυνση ή ακόμη και ύφεση.
Γιατί το πετρέλαιο επηρεάζει άμεσα τις τιμές τροφίμων
Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου δεν επηρεάζει μόνο τα καύσιμα. Όπως εξηγεί η ανάλυση του Al Jazeera, η ενέργεια αποτελεί βασικό παράγοντα σε κάθε στάδιο της παραγωγής και διακίνησης τροφίμων.
Τα λιπάσματα παράγονται σε μεγάλο βαθμό από φυσικό αέριο, ενώ οι καλλιέργειες, η μεταποίηση και η μεταφορά τροφίμων εξαρτώνται από καύσιμα. Από τα αγροτικά μηχανήματα έως τα φορτηγά και τα πλοία που μεταφέρουν προϊόντα στα σούπερ μάρκετ, η ενέργεια διαμορφώνει το τελικό κόστος.
Η αύξηση των ναύλων και των μεταφορικών εξόδων μεταφέρεται τελικά στις τιμές των προϊόντων.
Κίνδυνος για τις φτωχότερες χώρες
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας αυξάνει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού – δηλαδή συνδυασμού υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης.
Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα έντονος για τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου μεγάλο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος δαπανάται για τρόφιμα και όπου οι εισαγωγές σιτηρών και λιπασμάτων είναι κρίσιμες για την επισιτιστική επάρκεια.
Σε αυτές τις οικονομίες, καταλήγει η ανάλυση, η άνοδος της τιμής του πετρελαίου μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε αυξήσεις τιμών ή ακόμη και σε ελλείψεις τροφίμων.
