Μια σημαντική διευκρίνιση για το πώς πρέπει να εξετάζεται το έγκλημα του βιασμού έδωσε ο Άρειος Πάγος, με αφορμή υπόθεση όπου υπήρχε καταδίκη για απόπειρα βιασμού και επικίνδυνη σωματική βλάβη.

Το ανώτατο δικαστήριο δεν έμεινε μόνο στο αν η συγκεκριμένη απόφαση ήταν σωστή ή λάθος. Προχώρησε ένα βήμα παραπέρα και εξήγησε τι σημαίνει στην πράξη «εξαναγκασμός» στον Ποινικό Κώδικα και τι ακριβώς πρέπει να αναζητούν τα δικαστήρια όταν εξετάζουν αν υπάρχει βιασμός.

Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: για να θεωρηθεί ότι υπάρχει βιασμός δεν χρειάζεται το θύμα να παλεύει ή να αντιστέκεται σωματικά. Αρκεί η σεξουαλική πράξη να γίνεται χωρίς τη θέλησή του.

Τι είναι ο «εξαναγκασμός» στο έγκλημα του βιασμού

Ο Άρειος Πάγος εξηγεί ότι ο εξαναγκασμός δεν σημαίνει μόνο χτυπήματα ή έντονη πάλη. Σημαίνει ότι κάποιος στερείται τη δυνατότητα να αποφασίσει ελεύθερα για τη σεξουαλική του ζωή.

Ο νόμος προστατεύει τη γενετήσια ελευθερία, δηλαδή το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να επιλέγει αν, πότε και με ποιον θα έχει οποιαδήποτε ερωτική επαφή.

Εξαναγκασμός υπάρχει όταν ένα άτομο υποχρεώνεται να κάνει ή να ανεχθεί κάτι αντίθετο με τη θέλησή του.

Και για να υπάρξει βιασμός, ο δράστης πρέπει να καταλαβαίνει ότι το άλλο πρόσωπο δεν θέλει — και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζει. Δεν αρκεί δηλαδή μόνο πίεση· απαιτείται συνειδητή επιβολή.

Δεν υπάρχει «υποχρέωση αντίστασης» του θύματος

Το δικαστήριο ξεκαθαρίζει ότι το κεντρικό ζήτημα είναι η άρνηση του θύματος, όχι η ένταση της αντίδρασής του. Η σωματική αντίσταση δεν αποτελεί προϋπόθεση.

Η άρνηση μπορεί να φανεί με πολλούς τρόπους: με λόγια, με στάση σώματος, με φόβο, με ακινησία. Αρκεί να γίνεται αντιληπτή από τον δράστη.

Ο Άρειος Πάγος τονίζει ότι κάθε άνθρωπος αντιδρά διαφορετικά όταν φοβάται. Η ηλικία, η προσωπικότητα, η σχέση με τον δράστη και η ψυχολογική κατάσταση επηρεάζουν τη συμπεριφορά. Συνεπώς το ότι δεν υπήρξε πάλη δεν σημαίνει ότι υπήρξε συναίνεση.

Τι θεωρείται απειλή

Απειλή υπάρχει όταν το θύμα πιστεύει ότι κινδυνεύει σοβαρά η ζωή ή η σωματική του ακεραιότητα, ακόμη κι αν αργότερα αποδειχθεί ότι ο κίνδυνος ίσως να μην μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Σημασία έχει πώς βιώθηκε εκείνη τη στιγμή.

Με τον ίδιο τρόπο, για τη σωματική βία δεν μετρά μόνο η ένταση αλλά αν ήταν αρκετή για να λυγίσει τη θέληση του ανθρώπου που την υφίσταται.

Γιατί ακυρώθηκε η καταδίκη

Παρά τις διευκρινίσεις αυτές, η συγκεκριμένη καταδικαστική απόφαση ακυρώθηκε. Ο Άρειος Πάγος διαπίστωσε ότι δεν ήταν επαρκώς αιτιολογημένη και περιείχε αντιφάσεις.

Στο σκεπτικό του δικαστηρίου υπήρχαν αμφιβολίες για το αν υπήρχε σουγιάς που χρησιμοποιήθηκε ως απειλή, ενώ στο διατακτικό αναφερόταν ότι πράγματι υπήρχε και χρησιμοποιήθηκε για να εξαναγκαστεί η παθούσα. Έτσι δεν ήταν σαφές ποια περιστατικά δέχτηκε τελικά το δικαστήριο ως αποδεδειγμένα.

Με αυτές τις αντιφάσεις δεν μπορούσε να ελεγχθεί αν εφαρμόστηκε σωστά ο νόμος, γι’ αυτό και η απόφαση αναιρέθηκε.

Γιατί έχει σημασία η απόφαση

Η απόφαση δεν αλλάζει τον νόμο, αλλά εξηγεί πώς πρέπει να εφαρμόζεται. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι πόσο αντιστάθηκε το θύμα αλλά αν υπήρξε πραγματική συναίνεση.

Η βία μπορεί να είναι και ψυχολογική και η απειλή αξιολογείται με βάση τον φόβο που προκαλεί στον άνθρωπο που τη βιώνει.

Με άλλα λόγια, ο Άρειος Πάγος υπενθυμίζει μια βασική αρχή: στο έγκλημα του βιασμού δεν εξετάζεται αν το θύμα πάλεψε αρκετά, αλλά αν η πράξη έγινε ελεύθερα ή επιβλήθηκε.

Με στοιχεία από lawspot.gr