Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών στο ιδιωτικό δίκαιο φέρνει ο νέος νόμος για το κληρονομικό δίκαιο που ψηφίστηκε από τη Βουλή.

Οι νέες ρυθμίσεις δεν αφορούν μόνο δικηγόρους και συμβολαιογράφους, αλλά χιλιάδες οικογένειες που διαθέτουν σπίτια, οικόπεδα, αγροτικές εκτάσεις ή επιχειρήσεις και θα κληθούν στο μέλλον να διαχειριστούν ζητήματα κληρονομιάς.

Για την Ανατολική Αττική, μάλιστα, η μεταρρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η περιοχή συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό οικογενειακών περιουσιών που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά, αγροτικές εκτάσεις που έχουν κατατμηθεί μέσω διαδοχικών κληρονομιών, αλλά και παραθαλάσσια ακίνητα των οποίων η αξία έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια.

Πρόκειται για μια περιοχή όπου το κληρονομικό δίκαιο δεν αποτελεί απλώς ένα νομικό ζήτημα αλλά μέρος της καθημερινότητας χιλιάδων οικογενειών.

Λιγότερος φόβος για τα χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά

Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή για τον μέσο πολίτη αφορά τα χρέη.

Μέχρι σήμερα, πολλοί κληρονόμοι έσπευδαν να αποποιηθούν μια κληρονομιά φοβούμενοι ότι μαζί με ένα σπίτι ή ένα χωράφι θα κληρονομούσαν και άγνωστες οφειλές προς τράπεζες, εφορία ή ασφαλιστικά ταμεία.

Με το νέο καθεστώς ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτομάτως με τη δική του προσωπική περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας, παρά μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.

Η αλλαγή αυτή αναμένεται να έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές όπως ο Κουβαράς, η Κερατέα, τα Καλύβια, το Μαρκόπουλο και άλλες περιοχές των Μεσογείων, όπου υπάρχουν πολλές παλιές οικογενειακές περιουσίες με σύνθετο ιδιοκτησιακό και οικονομικό ιστορικό.

Το διαχρονικό πρόβλημα των «εξ αδιαιρέτου»

Η Ανατολική Αττική αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του προβλήματος που δημιούργησαν δεκαετίες συνεχών κληρονομικών μεταβιβάσεων.

Χιλιάδες αγροτεμάχια, οικόπεδα και κατοικίες βρίσκονται σήμερα σε καθεστώς συνιδιοκτησίας μεταξύ αδελφών, ξαδέλφων ή ακόμη και δεκάδων συγκληρονόμων.

Σε αρκετές περιπτώσεις, ένα ακίνητο που ανήκε σε έναν παππού έχει καταλήξει να μοιράζεται σε πολλούς απογόνους, με αποτέλεσμα να είναι εξαιρετικά δύσκολη η αξιοποίησή του, η πώλησή του ή ακόμη και η έκδοση οικοδομικής άδειας.

Οι νέες δυνατότητες που δίνει ο νόμος για καλύτερο προγραμματισμό της κληρονομικής διαδοχής επιχειρούν να περιορίσουν τη δημιουργία αντίστοιχων αδιεξόδων στο μέλλον.

Οι γονείς θα μπορούν να οργανώνουν καλύτερα τη μεταβίβαση της περιουσίας

Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες του νέου πλαισίου είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων.

Μέχρι σήμερα, ο βασικός τρόπος ρύθμισης μιας κληρονομιάς ήταν η διαθήκη. Πλέον, δίνεται η δυνατότητα σε κάποιον να προχωρά σε συμβολαιογραφική συμφωνία για τον τρόπο με τον οποίο θα μεταβιβαστεί η περιουσία του μετά τον θάνατό του.

Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη στην Ανατολική Αττική, όπου πολλές οικογένειες διαθέτουν περισσότερα από ένα ακίνητα, αγροτικές εκτάσεις ή μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις και επιθυμούν να αποφύγουν μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ των κληρονόμων.

Μεγάλο ενδιαφέρον για τα παραθαλάσσια ακίνητα

Οι αλλαγές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στις παραθαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Αττικής.

Ακίνητα σε περιοχές όπως το Λαγονήσι, η Σαρωνίδα, η Ανάβυσσος, το Πόρτο Ράφτη, η Αρτέμιδα και η Ραφήνα έχουν πλέον πολύ μεγαλύτερη εμπορική αξία σε σχέση με εκείνη που είχαν πριν από μερικές δεκαετίες.

Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονομικές διαφορές δεν αφορούν πλέον απλώς ένα παλιό εξοχικό ή ένα οικόπεδο χαμηλής αξίας, αλλά περιουσιακά στοιχεία που σε πολλές περιπτώσεις αξίζουν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ.

Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετές οικογενειακές αντιπαραθέσεις στην περιοχή καταλήγουν στα δικαστήρια με αντικείμενο την αξιοποίηση ή την πώληση τέτοιων ακινήτων.

Αλλαγές και για τα δικαιώματα των παιδιών

Ο νέος νόμος μεταβάλλει και το σύστημα της λεγόμενης νόμιμης μοίρας, δηλαδή του ελάχιστου μέρους της κληρονομίας που προστατεύεται υπέρ των παιδιών και άλλων στενών συγγενών ανεξάρτητα από το περιεχόμενο μιας διαθήκης.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της μεταρρύθμισης, καθώς αφορά άμεσα τις ισορροπίες μέσα στην οικογένεια και το κατά πόσο ένας γονέας μπορεί να διαθέσει την περιουσία του όπως ο ίδιος επιθυμεί.

Οι διαθήκες περνούν στην ψηφιακή εποχή

Το νέο πλαίσιο φέρνει και σημαντικό εκσυγχρονισμό στις διαδικασίες. Δημιουργείται ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών, μέσω του οποίου θα γίνεται η δημοσίευση και καταχώριση των διαθηκών μετά τον θάνατο του διαθέτη.

Στόχος είναι να περιοριστούν οι καθυστερήσεις, να μειωθούν οι αμφισβητήσεις και να αποφεύγονται περιπτώσεις όπου διαθήκες εμφανίζονται πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου.

Μια μεταρρύθμιση που θα φανεί στην πράξη

Για την Ανατολική Αττική, όπου συνυπάρχουν παλιές αγροτικές περιουσίες, μεγάλης αξίας παραθαλάσσια ακίνητα και χιλιάδες ιδιοκτησίες που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά, οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα μεγάλο αριθμό οικογενειών.

Το αν θα καταφέρουν να μειώσουν τις οικογενειακές συγκρούσεις, τις αποποιήσεις κληρονομιών και τις πολύχρονες δικαστικές διαμάχες μένει να αποδειχθεί στην πράξη.

Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο οι κάτοικοι της Ανατολικής Αττικής θα κληρονομούν, θα διαχειρίζονται και θα μεταβιβάζουν την περιουσία τους αλλάζει σημαντικά για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες.