Ένα σκάνδαλο διαστάσεων που ξεπερνά τα όρια της απλής κακοδιαχείρισης και φτάνει έως τις παρυφές της πολιτικής συγκάλυψης, ξεδιπλώνεται με επίκεντρο τον ΟΠΕΚΕΠΕ – τον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση των ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων στην Ελλάδα.
Οι αποκαλύψεις, που σοκάρουν, έχουν προκαλέσει αναταράξεις τόσο στην Αθήνα όσο και στις Βρυξέλλες.
Η υπόθεση έλαβε νέα τροπή στις 19 Μαΐου, όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) πραγματοποίησε ταυτόχρονες εφόδους στα κεντρικά γραφεία του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Αθήνα και την Κρήτη.
Σύμφωνα με το Politico, οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς ήρθαν αντιμέτωποι με σωματική παρεμπόδιση και άρνηση συνεργασίας από υπαλλήλους του Οργανισμού.
Χρειάστηκε απειλή σύλληψης για να εξασφαλίσουν τελικά πρόσβαση στα δεδομένα στις 4 τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας.
Οι «αγρότες-φαντάσματα» και οι ψευδείς δηλώσεις
Το σκάνδαλο φέρνει στο φως έναν μηχανισμό μαζικής εξαπάτησης: από το 2017 έως το 2020, κατατίθεντο αιτήσεις για επιδοτήσεις που βασίζονταν σε ανύπαρκτα βοσκοτόπια και καλλιέργειες που δεν έγιναν ποτέ.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η απάτη μπορεί να αγγίζει έως και τα 45 εκατ. ευρώ ετησίως, με τον κίνδυνο απώλειας κοινοτικών κονδυλίων ύψους 3 δισ. ευρώ για τη χώρα.
Ενδεικτικό του σουρεαλισμού της υπόθεσης είναι το παράδειγμα ενός «αγρότη» από την Ηλεία που εμφανιζόταν να καλλιεργεί βιολογικά 200.000 στρέμματα – έκταση που δεν υπάρχει καν στην Ελλάδα – και έλαβε σχεδόν 14 εκατ. ευρώ.
Το όνομά του διαγράφηκε από τις λίστες πληρωμών, ενώ το ποσό χαρακτηρίστηκε «αχρεωστήτως καταβληθέν».
Οι θεσμοί υπήρχαν, αλλά δεν λειτούργησαν
Παρά την ύπαρξη πολλαπλών ελεγκτικών μηχανισμών – από τον ίδιο τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την ΕΥΔ ΠΑΑ, μέχρι την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και την ΑΑΔΕ – οι έλεγχοι είτε δεν έγιναν, είτε ήταν πλημμελείς.
Το σύστημα εμφάνισε πλήρη αδυναμία συντονισμού, αφήνοντας χώρο σε κυκλώματα να δρουν ανενόχλητα.
Η αλλαγή του ΟΣΔΕ από ιδιωτική σε κρατική διαχείριση μέσω gov.gr, αν και είχε στόχο τη διαφάνεια, προκάλεσε τεχνικά προβλήματα και ελλείμματα στους ελέγχους, επιτείνοντας τη δυσλειτουργία.
Πολιτικές ευθύνες και κυβερνητική αμηχανία
Η υπόθεση έχει αναδείξει τη διαχρονική πολιτική ευθύνη για την κατάσταση. Από το 2017 και μετά, τόσο οι κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ όσο και της ΝΔ είχαν την εποπτεία του ΟΠΕΚΕΠΕ, χωρίς να παρέμβουν αποφασιστικά.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Ή θα συγκρουστούμε με το βαθύ κράτος και τη γραφειοκρατία ή θα πέσουμε θύματά τους».
Η πρόταση να περάσει η διαχείριση των επιδοτήσεων στην ΑΑΔΕ εξετάζεται ως λύση για την αποκομματικοποίηση του συστήματος, ωστόσο οι επικριτές επισημαίνουν ότι η μεταφορά δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: Ποιοι άφησαν το σύστημα να σαπίσει;
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σκληραίνει τη στάση της
Η γενική εισαγγελέας της ΕΕ, Λάουρα Κιόβεσι, μιλώντας στο Politico, κατήγγειλε επιθέσεις και εκφοβισμό του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας κατά την επιχείρηση στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δήλωσε ξεκάθαρα:
«Θεωρώ ότι ο άμεσος σκοπός αυτών των προσπαθειών είναι να αποσπάσουν την προσοχή από αυτό που πραγματικά διακυβεύεται: υπήρξε οργανωμένη απάτη και διαφθορά στις γεωργικές επιδοτήσεις, ναι ή όχι;»
Επιπλέον, χαιρέτισε τη μεταγενέστερη συνεργασία των ελληνικών αρχών, αλλά επεσήμανε πως οι ελεγκτικές παρεμβάσεις θα συνεχιστούν.
Τον Ιούλιο αναμένεται νέα επίσκεψη ευρωπαϊκών αρχών για την παρακολούθηση της πορείας της έρευνας, ενώ ο κίνδυνος απώλειας της πιστοποίησης του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι υπαρκτός.
Μια κρίση διαφάνειας, όχι μόνο οικονομική
Το σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σκάνδαλο.
Είναι η αντανάκλαση ενός θεσμικού προβλήματος, όπου ο κρατικός μηχανισμός αποτυγχάνει να επιβάλει κανόνες, να εφαρμόσει τους νόμους και να προστατεύσει τα δημόσια – και ευρωπαϊκά – κονδύλια.
Οι ευθύνες πλέον αγγίζουν τα υψηλότερα επίπεδα της διοίκησης και της πολιτικής.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιοι συμμετείχαν ή σιώπησαν, αλλά και ποιοι θα τολμήσουν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο.
Σε μια χώρα που η διαφάνεια παραμένει ζητούμενο, η αποκάλυψη αυτής της υπόθεσης ίσως αποτελέσει το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης – εφόσον, φυσικά, υπάρξει πολιτική βούληση να πέσει φως μέχρι τέλους.
