Σημαντικές αλλαγές στο ισχύον πλαίσιο για τον ετήσιο καθαρισμό οικοπέδων, ενόψει της αντιπυρικής περιόδου, φέρνουν τα άρθρα 37-39 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη».
Σύμφωνα με ανακοίνωση της ΠΟΜΙΔΑ, οι ρυθμίσεις κινούνται σε γενικές γραμμές προς πιο ρεαλιστική και λειτουργική κατεύθυνση για τους ιδιοκτήτες, χωρίς ωστόσο να λείπουν οι επισημάνσεις για αστοχίες και εκκρεμότητες.
Η διαβούλευση για το προσχέδιο νόμου ολοκληρώνεται τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, στις 08:00 π.μ., ενώ οι σχετικές αλλαγές θα αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης και στο 43ο Πανελλήνιο Συνέδριο της ΠΟΜΙΔΑ (31.1.2026, ΕΒΕΑ).
Δίμηνη προθεσμία καθαρισμού
Η πιο ουσιαστική αλλαγή αφορά τη χρονική περίοδο καθαρισμού, η οποία παύει να περιορίζεται στον Απρίλιο και επεκτείνεται πλέον στο διάστημα 1 Απριλίου – 31 Μαΐου, με δυνατότητα παράτασης με υπουργική απόφαση.
Η ΠΟΜΙΔΑ θεωρεί ότι η ρύθμιση αυτή ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό το πάγιο αίτημά της για δίμηνο χρονικό περιθώριο, επιμένει όμως ότι πιο ρεαλιστική λύση θα ήταν η καταληκτική ημερομηνία να μεταφερθεί τουλάχιστον έως τις 15 Ιουνίου.
Παράλληλα, με το νέο καθεστώς, οι δήμοι αποκτούν τη δυνατότητα να ξεκινούν ελέγχους από την 1η Ιουνίου. Αυτό σημαίνει ότι στο διάστημα 1–15 Ιουνίου μπορούν να επιβάλλουν πρόστιμο για μη καθαρισμό, αλλά όχι για μη υποβολή δήλωσης στην πλατφόρμα «Ακαθάριστα Οικόπεδα».
Διπλασιασμός προστίμου για μη καθαρισμό
Το πρόστιμο για τη μη εκπλήρωση της υποχρέωσης καθαρισμού διπλασιάζεται: από 0,5 ευρώ/τ.μ. ανεβαίνει σε 1 ευρώ/τ.μ., με το κατώτατο όριο να παραμένει στα 200 ευρώ.
Η ΠΟΜΙΔΑ προειδοποιεί ότι η αύξηση αυτή μπορεί να αποδειχθεί εξοντωτική για μεγάλες ιδιοκτησίες, ιδίως όταν προστίθενται και τα κόστη αυτεπάγγελτου καθαρισμού από τους δήμους, τα οποία χαρακτηρίζει «ουσιαστικά ανεξέλεγκτα».
Για τον λόγο αυτό προτείνει να θεσπιστεί και ανώτατο όριο προστίμου, στο δεκαπλάσιο του κατώτατου, δηλαδή στα 2.000 ευρώ.
Δήλωση καθαρισμού έως 15 Ιουνίου
Ως προθεσμία για την υποβολή δήλωσης καθαρισμού ορίζεται η 15η Ιουνίου, επίσης με δυνατότητα παράτασης.
Η πρόταση της ΠΟΜΙΔΑ είναι πιο σαφής: η προθεσμία να μετατεθεί στις 30 Ιουνίου, χωρίς περιθώριο νέων παρατάσεων, ώστε να αποφεύγεται η ετήσια σύγχυση.
Σημαντική μείωση προστίμων για μη δήλωση
Θετική κρίνεται η δραστική μείωση των προστίμων για τη μη υποβολή δήλωσης καθαρισμού:
- 500 ευρώ όταν δεν έχει γίνει καθαρισμός (από 1.000 ευρώ)
- 100 ευρώ όταν έχει γίνει καθαρισμός (από 1.000 ευρώ)
Η ΠΟΜΙΔΑ χαρακτηρίζει τη ρύθμιση «εξαιρετική», καθώς διορθώνει μια από τις πιο παράλογες πτυχές του προηγούμενου καθεστώτος, όπου ακόμη και συνεπείς ιδιοκτήτες κινδύνευαν με υπέρογκα πρόστιμα λόγω τυπικής παράλειψης.
Ποινικές κυρώσεις για ψευδή δήλωση
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι η υποβολή ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού θα τιμωρείται με χρηματική ποινή 5.000 ευρώ και φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών.
Η ΠΟΜΙΔΑ σημειώνει ότι πρόκειται για σημαντική βελτίωση σε σχέση με το προηγούμενο, «δρακόντειο» πλαίσιο, το οποίο προέβλεπε φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και πρόστιμα έως 54.000 ευρώ.
Δυνατότητα δήλωσης μέσω Πυροσβεστικής
Εισάγεται, επίσης, η δυνατότητα υποβολής δήλωσης καθαρισμού στην Πυροσβεστική Υπηρεσία για πολίτες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν την ηλεκτρονική πλατφόρμα (λόγω ηλικίας, αναπηρίας κ.λπ.), με τις λεπτομέρειες να καθορίζονται σε υπουργική απόφαση.
Η ΠΟΜΙΔΑ θεωρεί τη ρύθμιση θετική, αν και υπογραμμίζει ότι πιο λογικό θα ήταν η σχετική υποστήριξη να παρέχεται από τους δήμους και όχι από την Πυροσβεστική.
Τα ζητήματα που μένουν ανοιχτά
Παρά τις βελτιώσεις, η ΠΟΜΙΔΑ επισημαίνει ότι δύο κρίσιμα θέματα παραμένουν ουσιαστικά άλυτα:
- Αποκομιδή υπολειμμάτων καθαρισμού: Αν και στην πράξη οι πολίτες αδυνατούν να διαχειριστούν μόνοι τους τα υπολείμματα και η αποκομιδή γίνεται συνήθως από τους δήμους, η υποχρέωση αυτή δεν προβλέπεται ρητά στο σχέδιο νόμου.
- Ορισμός του “καθαρισμού”: Το περιεχόμενο της έννοιας, όπως αποτυπώνεται στην Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024, κρίνεται ότι χρειάζεται εξορθολογισμό, καθώς περιλαμβάνει και την αποκομιδή, χωρίς όμως να αποσαφηνίζεται ποιος έχει την ευθύνη.
Σε μια περίοδο όπου η πρόληψη των πυρκαγιών μετατρέπεται –τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής– σε εθνική προτεραιότητα, το νέο πλαίσιο δείχνει να επιχειρεί μια πιο ρεαλιστική ισορροπία ανάμεσα στην ευθύνη των πολιτών και στη λειτουργικότητα των κανόνων.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν, πέρα από τις προθεσμίες και τα πρόστιμα, θα υπάρξει τελικά και ένας καθαρός καταμερισμός ευθυνών μεταξύ κράτους, δήμων και ιδιοκτητών.
