Στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής συζήτησης επανέρχεται το ζήτημα των αυθαιρέτων κατηγορίας 5, μετά την επίκαιρη ερώτηση που κατέθεσε ο βουλευτής Ανατολικής Αττικής Γιώργος Βλάχος προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Αφορμή αποτέλεσε η νέα παράταση για την τακτοποίηση αυθαιρεσιών των κατηγοριών 1 έως 4, η οποία άφησε εκ νέου εκτός ρύθμισης χιλιάδες ιδιοκτήτες που ανήκουν στην πλέον προβληματική κατηγορία.
Η παρέμβαση Βλάχου επιχειρεί να αναδείξει ένα χρόνιο πρόβλημα που δεν αφορά μόνο την πολεοδομία, αλλά την ίδια τη σχέση Πολιτείας και πολίτη.
Τι είναι τα αυθαίρετα κατηγορίας 5 και γιατί παραμένουν άλυτο ζήτημα
Τα αυθαίρετα κατηγορίας 5 περιλαμβάνουν κτίρια χωρίς οικοδομική άδεια, κατασκευές με πολύ μεγάλες υπερβάσεις δόμησης ή ύψους, καθώς και ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές αυξημένης περιβαλλοντικής προστασίας.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν προβλέπει την οριστική τακτοποίησή τους ούτε την πλήρη εξαίρεσή τους από την κατεδάφιση.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες ιδιοκτήτες βρίσκονται σε μόνιμη νομική εκκρεμότητα: δεν μπορούν να μεταβιβάσουν τα ακίνητά τους, να τα αξιοποιήσουν ή να προγραμματίσουν με ασφάλεια το μέλλον της περιουσίας τους.
Η Ανατολική Αττική ως «κόμβος» του προβλήματος
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ανατολική Αττική, μια περιοχή που διαχρονικά συγκεντρώνει υψηλό αριθμό αυθαίρετων κατασκευών.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν κατά καιρούς παρουσιαστεί από θεσμικούς φορείς, η Ανατολική Αττική συγκαταλέγεται στις πρώτες περιοχές πανελλαδικά σε δηλώσεις αυθαιρεσιών.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της πυρόπληκτης περιοχής του Ματιού, όπου μεγάλο ποσοστό των καταγεγραμμένων αυθαιρέτων κατατάχθηκε στην κατηγορία 5.
Παράλληλα, σοβαρές πολεοδομικές εκκρεμότητες έχουν καταγραφεί σε περιοχές όπως ο Μαραθώνας, η Ραφήνα, το Πικέρμι, η Λαυρεωτική και το Μαρκόπουλο.
Κοινός παρονομαστής σε πολλές από αυτές τις περιοχές είναι η εκτός σχεδίου δόμηση, η καθυστέρηση στην ολοκλήρωση πολεοδομικών σχεδίων, οι δασικοί χάρτες και οι αλλεπάλληλες θεσμικές αλλαγές που μετέφεραν παλιές πρακτικές σε νέες, αυστηρότερες κατηγορίες αυθαιρεσίας.
Οι εγκλωβισμένοι ιδιοκτήτες πίσω από τους αριθμούς
Ο Γιώργος Βλάχος επισημαίνει ότι πίσω από την κατηγορία 5 δεν βρίσκονται μόνο περιπτώσεις συνειδητής παραβατικότητας.
Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για ιδιοκτήτες που δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν σε παλαιότερες προθεσμίες, που επηρεάστηκαν από οικονομική αδυναμία ή που βρέθηκαν αντιμέτωποι με δικαστικές και διοικητικές εκκρεμότητες που «πάγωσαν» κάθε διαδικασία.
Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μιας μεγάλης κοινωνικής ομάδας πολιτών που παραμένει αποκλεισμένη από κάθε δυνατότητα ρύθμισης, χωρίς σαφή προοπτική εξόδου από το αδιέξοδο.
Το ζήτημα της ίσης μεταχείρισης
Σημαντικό στοιχείο της κοινοβουλευτικής παρέμβασης αποτελεί και η αναφορά στο αίσθημα άνισης μεταχείρισης.
Ο βουλευτής επισημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ακινήτων που πέρασαν σε επενδυτικά σχήματα και Funds δόθηκαν δυνατότητες ρύθμισης που δεν υπήρξαν ποτέ διαθέσιμες για τους απλούς πολίτες.
Η επισήμανση αυτή δεν λειτουργεί ως αίτημα γενικευμένης νομιμοποίησης, αλλά ως πρόσκληση για θεσμική συνέπεια και κοινωνική δικαιοσύνη.
Μια πολιτική παρέμβαση με τοπικό βάθος
Η ερώτηση του Γιώργου Βλάχου δεν ζητά εύκολες ή αντισυνταγματικές λύσεις. Ζητά να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί ένα υπαρκτό πρόβλημα, με σεβασμό στο περιβάλλον και στο κράτος δικαίου, αλλά και με επίγνωση των πραγματικών κοινωνικών συνθηκών.
Σε μια περιοχή όπως η Ανατολική Αττική, όπου το ζήτημα των αυθαιρέτων έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα, η πολιτική πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συνδέει το θεσμικό πλαίσιο με τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.
Τα αυθαίρετα κατηγορίας 5 παραμένουν ένα από τα πιο δύσκολα και ανοιχτά ζητήματα της πολεοδομικής πολιτικής.
Η ανάδειξή τους από τον Γιώργο Βλάχο δεν συνιστά υπόσχεση εύκολων λύσεων, αλλά προσπάθεια να τεθεί το πρόβλημα εκεί που ανήκει: στο κέντρο της πολιτικής ευθύνης.
Σε μια περιφέρεια που έχει πληρώσει ακριβά την άναρχη ανάπτυξη, η συζήτηση αυτή δεν μπορεί να αναβάλλεται επ’ αόριστον.
