Κάθε καλοκαίρι, οι ανακοινώσεις του ΠΑΚΟΕ για την ποιότητα των νερών κολύμβησης σε παραλίες της χώρας προκαλούν έντονες συζητήσεις, αντιπαραθέσεις και συχνά αντιδράσεις από δήμους, επαγγελματίες του τουρισμού και κρατικούς φορείς.

Το ερώτημα που επανέρχεται διαρκώς είναι απλό: πόσο αξιόπιστες είναι οι μετρήσεις του;

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη. Από τη μία πλευρά, το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ) αποτελεί έναν από τους παλαιότερους περιβαλλοντικούς φορείς της χώρας, με πολυετή παρουσία σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και δημόσιας υγείας.

Από την άλλη, η μεθοδολογία και το θεσμικό καθεστώς των μετρήσεών του έχουν αποτελέσει αντικείμενο αμφισβήτησης από επίσημους φορείς και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Το ζήτημα της διαπίστευσης

Το βασικότερο σημείο της συζήτησης αφορά τη διαπίστευση των εργαστηρίων.

Το ίδιο το ΠΑΚΟΕ έχει αναφέρει δημόσια ότι τα εργαστήριά του είναι πιστοποιημένα, αλλά δεν διαθέτουν διαπίστευση από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), η οποία αποτελεί προϋπόθεση για τη διενέργεια επίσημων ελέγχων στο πλαίσιο κρατικών προγραμμάτων παρακολούθησης.

Το ΠΑΚΟΕ υποστηρίζει ότι η πιστοποίηση των εργαστηρίων του επαρκεί για την αξιοπιστία των αναλύσεων που πραγματοποιεί, ενώ παράλληλα επιμένει ότι οι μετρήσεις του βασίζονται σε επιστημονικά κριτήρια και διεθνώς αναγνωρισμένες παραμέτρους.

Τι λένε οι κρατικοί φορείς

Από την άλλη πλευρά, κρατικοί παράγοντες έχουν κατά καιρούς εκφράσει επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι μετρήσεις αυτές μπορούν να χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων σχετικά με την καταλληλότητα μιας παραλίας.

Σε παλαιότερη δημόσια τοποθέτησή του, ο τότε Ειδικός Γραμματέας Υδάτων είχε επισημάνει ότι η αξιολόγηση των υδάτων κολύμβησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν βασίζεται σε μία ή δύο μεμονωμένες δειγματοληψίες, αλλά σε ένα σύστημα επαναλαμβανόμενων μετρήσεων που πραγματοποιούνται σε βάθος χρόνου και ακολουθούν συγκεκριμένα πρωτόκολλα της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, η ποιότητα των υδάτων μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά από παράγοντες όπως οι καιρικές συνθήκες, τα ρεύματα ή η βροχόπτωση, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την αξιολόγηση πολλών δειγμάτων και όχι ενός μεμονωμένου αποτελέσματος.

Οι συγκρούσεις με τους δήμους

Οι δημοσιοποιήσεις αποτελεσμάτων του ΠΑΚΟΕ έχουν οδηγήσει αρκετές φορές σε έντονες αντιπαραθέσεις με δήμους.

Χαρακτηριστική ήταν η σύγκρουση με τον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, ο οποίος αμφισβήτησε δημόσια τα αποτελέσματα μετρήσεων για παραλίες της περιοχής και προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι τα συμπεράσματα του ΠΑΚΟΕ δεν ανταποκρίνονταν στα επίσημα στοιχεία των αρμόδιων αρχών.

Ανάλογες αντιδράσεις έχουν καταγραφεί και από άλλους ΟΤΑ, ενώ η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) έχει επίσης ασκήσει κριτική στις πρακτικές και τα συμπεράσματα του φορέα.

Η άλλη πλευρά της εικόνας

Το ΠΑΚΟΕ απορρίπτει τις αιτιάσεις περί αναξιοπιστίας και υποστηρίζει ότι διαχρονικά έχει αναδείξει περιβαλλοντικά προβλήματα τα οποία αργότερα επιβεβαιώθηκαν ή οδήγησαν σε παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.

Στις ανακοινώσεις του τονίζει ότι οι έλεγχοι πραγματοποιούνται από επιστημονικό προσωπικό, ότι χρησιμοποιούνται αναγνωρισμένοι μικροβιολογικοί δείκτες και ότι οι παρεμβάσεις του έχουν ως αποκλειστικό στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.

Τι μπορεί να συμπεράνει ο πολίτης

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, οι μετρήσεις του ΠΑΚΟΕ δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αυτομάτως ούτε αναξιόπιστες ούτε όμως και ισοδύναμες με τις επίσημες κρατικές αξιολογήσεις των υδάτων κολύμβησης.

Αποτελούν ανεξάρτητες περιβαλλοντικές δειγματοληψίες που συχνά αναδεικνύουν ζητήματα προς διερεύνηση, όμως η αξιολόγησή τους αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής και θεσμικής διαφωνίας.

Για τον λόγο αυτό, όταν προκύπτουν ευρήματα που προκαλούν ανησυχία, η ασφαλέστερη πρακτική είναι να εξετάζονται παράλληλα τόσο οι ανακοινώσεις του ΠΑΚΟΕ όσο και τα επίσημα αποτελέσματα των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και των διαπιστευμένων εργαστηρίων που συμμετέχουν στο εθνικό πρόγραμμα παρακολούθησης των υδάτων κολύμβησης.

Με άλλα λόγια, το ΠΑΚΟΕ παραμένει ένας ενεργός και συχνά παρεμβατικός περιβαλλοντικός φορέας, όμως η εγκυρότητα των μετρήσεών του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο δημόσιας συζήτησης και αντιπαράθεσης μεταξύ επιστημονικών, αυτοδιοικητικών και κρατικών παραγόντων.