Σημαντική δικαστική εξέλιξη για την πολεοδομική ανασυγκρότηση στο Μάτι αποτελεί η απόφαση 640/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία απορρίφθηκε στο σύνολό της η αίτηση ακύρωσης του προεδρικού διατάγματος που ενέκρινε το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο στην πυρόπληκτη περιοχή Νέας Μάκρης και Ραφήνας.

Η απόφαση διατηρεί σε ισχύ το πλαίσιο που καθορίζει τις ζώνες πολεοδόμησης, τις χρήσεις γης, τους όρους και περιορισμούς δόμησης, καθώς και τις οριογραμμές των ρεμάτων στην περιοχή.

Η συγκεκριμένη απόφαση δεν πρέπει να συγχέεται με παλαιότερα δημοσιεύματα για τη θετική γνωμοδότηση του ΣτΕ επί του σχεδιασμού το 2022. Τότε επρόκειτο για τον έλεγχο του σχεδίου προεδρικού διατάγματος πριν από την έκδοσή του. Με την απόφαση 640/2026, το δικαστήριο απορρίπτει την αίτηση ακύρωσης κατά του ήδη εκδοθέντος διατάγματος. Πρόκειται, επομένως, για διαφορετική και μεταγενέστερη δικαστική κρίση.

Στην εκδίκαση της υπόθεσης παρέστη ως πληρεξούσιος δικηγόρος ο Απόστολος Παπακωνσταντίνου, της δικηγορικής εταιρείας «Απ. Παπακωνσταντίνου – Ν.Κ. Χλέπας & Συνεργάτες».

Γιατί έχει ιδιαίτερη σημασία

Η βαρύτητα της απόφασης βρίσκεται στο αντικείμενο της προσφυγής: οι αιτούντες ζητούσαν να ακυρωθεί το προεδρικό διάταγμα της 7ης Ιουνίου 2022, δηλαδή η πράξη έγκρισης του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου.

Η απόρριψη της αίτησης σημαίνει ότι ο σχεδιασμός δεν ανατρέπεται μέσω της συγκεκριμένης δικαστικής διαδικασίας και διατηρείται η θεσμική βάση για τα επόμενα στάδια της ανασυγκρότησης.

Για τους κατοίκους, αυτό έχει πρακτική σημασία. Οι προβλέψεις για την οργάνωση της περιοχής και την προστασία των ρεμάτων παραμένουν σε ισχύ, χωρίς να απαιτείται επανεκκίνηση του σχεδιασμού εξαιτίας αυτής της προσφυγής.

Στη δίκη είχε παρέμβει υπέρ της διατήρησης του διατάγματος ο Δήμος Ραφήνας–Πικερμίου, ζητώντας την απόρριψη της αίτησης ακύρωσης.

Τι κρίθηκε για το ρέμα Παππά

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της απόφασης αφορά τη χάραξη του ρέματος Παππά στο τμήμα προς τη θάλασσα.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου και τις μελέτες που εξετάστηκαν, από τη διασταύρωση με την οδό Καρπάθου έως την εκβολή, η κοίτη του ρέματος έχει υποστεί καταπατήσεις και αλλοιώσεις, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σε αβαθές χαντάκι.

Το ΣτΕ δέχθηκε ότι η προτεινόμενη χάραξη αποσκοπεί στην ανασύσταση του ρέματος, του οποίου η ιστορική κοίτη έχει αλλοιωθεί, και απέρριψε τον ισχυρισμό ότι δημιουργείται ανοιχτό ρέμα χωρίς τεχνική τεκμηρίωση.

Παράλληλα, δέχθηκε την τεκμηρίωση υπέρ της επιλογής κυρίως ανοιχτής κοίτης. Η εναλλακτική λύση, που προέβλεπε κλειστή διατομή για συνεχές μήκος σχεδόν 900 μέτρων, είχε απορριφθεί λόγω υδραυλικής ανεπάρκειας, μεγάλων απαιτούμενων εκσκαφών και περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων.

Η λύση που προκρίθηκε αξιολογήθηκε ως φιλικότερη προς το περιβάλλον, καθώς διατηρεί το οικοσύστημα και ακολουθεί την υφιστάμενη φυσική οδό απορροής των νερών.

Παραμένει η πρόβλεψη για τμήματα δύο δρόμων

Άμεσο τοπικό ενδιαφέρον έχει και η απόρριψη των αντιρρήσεων για την προβλεπόμενη κατάργηση τμημάτων των οδών Αργυράς Ακτής και Πανορμιτών Τήνου, ώστε να διαμορφωθεί ανοιχτή κοίτη για τη διέλευση του ρέματος.

Η πρόβλεψη αφορά συγκεκριμένα τμήματα και όχι το σύνολο των δύο δρόμων. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι η παρέμβαση υπηρετεί την ανασύσταση του ρέματος σε θέση όπου η ιστορική του κοίτη έχει πλήρως αλλοιωθεί.

Όπως αναφέρεται στην απόφαση, στη συγκεκριμένη θέση επιδιώκεται ο περιορισμός των αρνητικών οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων. Η περιγραφόμενη λύση δεν θίγει εκεί κτίσματα, αλλά μάντρες και άλλες διαμορφώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι οδοί.

Τι ισχύει για τις δασικές εκκρεμότητες

Το ΣτΕ εξέτασε και αντιρρήσεις που συνδέονται με τον δασικό χαρακτήρα εκτάσεων και την επίδρασή του στην πολεοδομική τους μεταχείριση.

Έκρινε ότι η Διοίκηση νόμιμα στηρίχθηκε στα δεδομένα του ήδη αναρτημένου δασικού χάρτη κατά την εκπόνηση του σχεδίου. Δεν μπορούσε να παραβλέψει ούτε τον χάρτη ούτε τις υφιστάμενες πράξεις αναδάσωσης.

Η αμφισβήτηση αυτών των πράξεων και χαρακτηρισμών πρέπει να εξετάζεται μέσα από τις αντίστοιχες προβλεπόμενες διαδικασίες. Εάν προκύψουν αλλαγές, αυτές μπορούν να συνεκτιμηθούν σε ενδεχόμενο μελλοντικό σχεδιασμό των επηρεαζόμενων περιοχών.

Αυτό σημαίνει ότι η απόφαση δεν επιλύει οριστικά τον δασικό χαρακτήρα κάθε επιμέρους ιδιοκτησίας, αλλά αποδέχεται τη χρήση των δεδομένων που ίσχυαν όταν καταρτίστηκε το σχέδιο.

Ποια βήματα απομένουν για τα έργα

Το δικαστήριο απέρριψε επίσης ενστάσεις για τη νόμιμη σύνθεση του αρμόδιου πολεοδομικού συμβουλίου και για τον τρόπο περιβαλλοντικής έγκρισης του σχεδίου.
Η διατήρηση, ωστόσο, του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου δεν σημαίνει αυτόματη έναρξη όλων των προβλεπόμενων παρεμβάσεων.

Ειδικά για τα έργα διευθέτησης των ρεμάτων, η απόφαση διακρίνει τον γενικό σχεδιασμό από την έγκριση κατασκευής. Στο επίπεδο του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου εξετάζεται προκαταρκτικά η αναγκαιότητα των έργων, χωρίς να εγκρίνονται όλες οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες ή η άμεση υλοποίησή τους.

Πριν από την κατασκευή πρέπει να ολοκληρωθεί η απαιτούμενη περιβαλλοντική αδειοδότηση και να ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες του επόμενου σταδίου. Μέχρι να υλοποιηθούν τα έργα διευθέτησης, ισχύουν οι οριογραμμές που έχουν καθοριστεί για την κατάσταση χωρίς αυτά.

Η απόφαση αποτελεί σημαντικό δικαστικό βήμα για τη συνέχεια της ανασυγκρότησης, χωρίς να υποκαθιστά τις απαιτούμενες εγκρίσεις ή να καθορίζει χρονοδιάγραμμα κατασκευής. Η πρακτική της αξία θα αποτυπωθεί στην πρόοδο των επόμενων σταδίων και στην υλοποίηση των παρεμβάσεων που χρειάζεται η περιοχή.