Σε μια χώρα που μετρά κάθε καλοκαίρι καμένες εκτάσεις, οι δενδροφυτεύσεις έχουν αποκτήσει σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα.

Ανάμεσα στις πιο προβεβλημένες πρωτοβουλίες βρίσκεται το «Όλοι μαζί μπορούμε», που εδώ και χρόνια οργανώνει μαζικές δράσεις με τη συμμετοχή χιλιάδων εθελοντών.

Η εικόνα είναι γνώριμη: πολίτες με φτυάρια, παιδιά με δενδρύλλια, αισιοδοξία. Το ερώτημα όμως παραμένει λιγότερο φωτογενές: τι απέγιναν αυτά τα δέντρα μετά;

Οι αριθμοί υπάρχουν — τα αποτελέσματα όχι

Το «Όλοι μαζί μπορούμε» ανακοινώνει συστηματικά δράσεις και αριθμούς φυτεύσεων, δίνοντας έμφαση στη συμμετοχή, στην επιλογή «κατάλληλων» ειδών και στη συμβολή στην αποκατάσταση περιοχών.

Ωστόσο, σε αντίθεση με πιο οργανωμένα προγράμματα αναδάσωσης, δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για ποσοστά επιβίωσης των φυτεύσεων, για παρακολούθηση σε βάθος χρόνου ή για την πραγματική οικολογική αποκατάσταση των περιοχών.

Η αξιολόγηση των δράσεων βασίζεται κυρίως σε συμμετοχικές διαδικασίες ή σε ανατροφοδότηση εθελοντών και όχι σε μετρήσιμα δασικά δεδομένα.

Η σύγκριση που αλλάζει την εικόνα

Αν αυτές οι δράσεις συγκριθούν με άλλες πρωτοβουλίες, η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά.

Σε εταιρικές αναδασώσεις, όπως αυτή της Παπαστράτος, τίθενται συγκεκριμένοι στόχοι επιβίωσης —της τάξης του 75%— που συνοδεύονται από φροντίδα και συστηματική παρακολούθηση.

Σε επιστημονικά σχεδιασμένα προγράμματα, όπως εκείνα του WWF σε περιοχές της Αττικής, η επιτυχία δεν μετριέται στον αριθμό των δέντρων αλλά στη δημιουργία ανθεκτικών οικοσυστημάτων, με συνεχή αξιολόγηση και προσαρμογή των πρακτικών.

Αντίθετα, σε πολλές μαζικές καμπάνιες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων του «Όλοι μαζί μπορούμε», το βάρος μετατοπίζεται στον αριθμό των συμμετεχόντων και των φυτεύσεων, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο το τι συμβαίνει μετά.

Τι λέει η πραγματικότητα του δάσους

Η εμπειρία από την Ελλάδα αλλά και διεθνώς δείχνει ότι οι δενδροφυτεύσεις χωρίς συστηματική φροντίδα έχουν συχνά χαμηλά ποσοστά επιβίωσης, ενώ σε μεσογειακά οικοσυστήματα η φυσική αναγέννηση μετά από πυρκαγιά μπορεί να αποδειχθεί πιο αποτελεσματική.

Το κρίσιμο στάδιο δεν είναι η στιγμή της φύτευσης, αλλά τα πρώτα χρόνια ζωής του δέντρου. Εκεί κρίνεται αν θα ριζώσει ή αν θα χαθεί σιωπηλά, χωρίς ποτέ να καταγραφεί.

Από την κινητοποίηση στο αποτέλεσμα

Αυτό δεν αναιρεί τη σημασία των δράσεων του «Όλοι μαζί μπορούμε». Η κινητοποίηση χιλιάδων πολιτών, η ευαισθητοποίηση και η καλλιέργεια μιας κουλτούρας συμμετοχής αποτελούν σημαντικές παραμέτρους.

Ωστόσο, η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται σε αυτές. Χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα, η δενδροφύτευση κινδυνεύει να παραμείνει περισσότερο μια συμβολική πράξη παρά μια τεκμηριωμένη παρέμβαση.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό

Η σύγκριση είναι τελικά αποκαλυπτική. Εκεί όπου υπάρχει επιστημονικός σχεδιασμός, υπάρχουν και δεδομένα.

Εκεί όπου υπάρχει διαχείριση, υπάρχουν και στόχοι. Εκεί όπου υπάρχει μόνο δράση, κυριαρχεί η εικόνα. Και έτσι, το βασικό ερώτημα επιστρέφει, επίμονα και αναπάντητο: τα δέντρα που φυτεύονται κάθε χρόνο γίνονται τελικά δάσος;