Ιδιαίτερα ισχυρό αποτύπωμα στην έκτακτη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Κρωπίας για τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στον τομέα της ύδρευσης άφησε η παρέμβαση της προέδρου του Σώματος και νομικού, Μαρίας Πιτσάκη.
Με μια συγκροτημένη, αναλυτική και σαφώς τεκμηριωμένη τοποθέτηση, η κα Πιτσάκη επιχείρησε να «ξεγυμνώσει» τις πλέον προβληματικές νομικές πτυχές της κυβερνητικής πρωτοβουλίας, η οποία ενισχύει σημαντικά τον ρόλο της ΕΥΔΑΠ στην Αττική και ανοίγει τον δρόμο για την ένταξη δημοτικών δικτύων ύδρευσης σε ένα περισσότερο συγκεντρωτικό σύστημα διαχείρισης.
Αξιοποιώντας τη νομική της ιδιότητα, η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου δεν περιορίστηκε στην πολιτική διάσταση της υπόθεσης ούτε σε μια γενική καταγγελία της επιχειρούμενης αλλαγής.
Αντιθέτως, εστίασε στον ίδιο τον μηχανισμό που σχεδιάζεται για τη μεταφορά των δημοτικών υποδομών ύδρευσης, στα ζητήματα αποτίμησης και αποζημίωσης, στον ρόλο της ρυθμιστικής αρχής και στις δυνατότητες που θα έχουν οι δήμοι να υπερασπιστούν τα συμφέροντα και την περιουσία τους.
Η παρέμβασή της, μάλιστα, προσέδωσε στη συνολική αντίδραση του Δήμου Κρωπίας μια ισχυρή νομική διάσταση, αναδεικνύοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά απλώς το ποιος θα διαχειρίζεται αύριο το νερό, αλλά και το τι συμβαίνει με μια περιουσία που έχει δημιουργηθεί και χρηματοδοτηθεί επί δεκαετίες από την τοπική κοινωνία.
Μεταφορά του δικτύου πριν ξεκαθαρίσει η αποζημίωση
Στο επίκεντρο της τοποθέτησης της Μαρίας Πιτσάκη βρέθηκε ο τρόπος με τον οποίο προβλέπεται να πραγματοποιηθεί η μεταφορά των δημοτικών υποδομών ύδρευσης στο νέο καθεστώς.
Σύμφωνα με τη νομική ανάλυση που παρουσίασε, το σχεδιαζόμενο πλαίσιο εμφανίζει σοβαρές αποκλίσεις από τις εγγυήσεις που χαρακτηρίζουν τις συνήθεις διαδικασίες αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, καθώς δημιουργείται η δυνατότητα μεταφοράς της κυριότητας ή κρίσιμων περιουσιακών δικαιωμάτων πριν από τον οριστικό καθορισμό και την καταβολή της σχετικής αποζημίωσης.
Αυτό σημαίνει, στην πράξη, ότι ένας δήμος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με μια εξαιρετικά δυσμενή πραγματικότητα: να έχει ήδη απολέσει τον έλεγχο ενός δικτύου που δημιούργησε, χρηματοδότησε και συντήρησε επί σειρά ετών, χωρίς προηγουμένως να έχει προσδιοριστεί με σαφήνεια η οικονομική του αξία και χωρίς να έχει διασφαλιστεί το ακριβές ύψος της αποζημίωσης.
Για την κα Πιτσάκη, αυτή ακριβώς η αντιστροφή της συνήθους σειράς των πραγμάτων αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία του σχεδιασμού, καθώς πρώτα φαίνεται να δημιουργείται το τετελεσμένο της μεταφοράς και στη συνέχεια να ακολουθεί η συζήτηση για το οικονομικό αντάλλαγμα.
Ασαφή κριτήρια για την πραγματική αξία των δημοτικών δικτύων
Εξίσου σημαντική ήταν η αναφορά της προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου στον τρόπο με τον οποίο θα αποτιμώνται τα δίκτυα που θα εντάσσονται στο νέο σύστημα.
Όπως επισήμανε, δεν προκύπτουν εξαρχής απολύτως σαφή, συγκεκριμένα και αντικειμενικά κριτήρια που να διασφαλίζουν στους δήμους ότι η περιουσία τους θα αποτιμηθεί με τρόπο δίκαιο και ανταποκρινόμενο στην πραγματική της αξία.
Κατά την ανάλυσή της, κρίσιμες λεπτομέρειες φαίνεται να παραπέμπονται σε μεταγενέστερες κανονιστικές ρυθμίσεις, γεγονός που σημαίνει ότι οι δήμοι ενδέχεται να γνωρίζουν πως το δίκτυό τους θα υπαχθεί στο νέο καθεστώς χωρίς, όμως, να γνωρίζουν εκ των προτέρων όλους τους κανόνες με τους οποίους θα υπολογιστεί η αξία του.
Η συγκεκριμένη επισήμανση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τον Δήμο Κρωπίας, καθώς το δίκτυο ύδρευσης δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική υποδομή, αλλά ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο της τοπικής κοινωνίας, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι που απλώς αλλάζει διαχειριστή με μια νομοθετική ρύθμιση.
Τεχνικοί σύμβουλοι με παρουσία, αλλά χωρίς πραγματική δύναμη
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης της κας Πιτσάκη αφορούσε και τον ρόλο των τεχνικών συμβούλων που θα μπορούν να ορίζουν οι δήμοι στη διαδικασία αποτίμησης.
Παρότι η παρουσία τους προβλέπεται θεσμικά, η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου έθεσε σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο αυτή η συμμετοχή θα είναι πραγματικά ουσιαστική ή θα περιορίζεται περισσότερο σε έναν ρόλο παρατηρητή.
Σύμφωνα με όσα ανέλυσε, οι τεχνικοί σύμβουλοι μπορεί να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα της αποτίμησης, δεν φαίνεται όμως να διαθέτουν αντίστοιχα ισχυρά μέσα για να αμφισβητήσουν αποτελεσματικά μια εκτίμηση με την οποία ο δήμος διαφωνεί ή να επιβάλουν τη συνεκτίμηση διαφορετικής τεχνικής προσέγγισης.
Έτσι, όπως εύστοχα προέκυψε από την τοποθέτησή της, δημιουργείται ο κίνδυνος ο δήμος να είναι τυπικά παρών στη διαδικασία αποτίμησης της δικής του περιουσίας, χωρίς όμως να έχει πραγματικά ισότιμο λόγο στην τελική διαμόρφωση της αξίας της.
Ο καθοριστικός ρόλος της ρυθμιστικής αρχής
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η Μαρία Πιτσάκη και ως προς τον ενισχυμένο ρόλο που αποκτά η αρμόδια ρυθμιστική αρχή στο νέο σύστημα.
Όπως επισήμανε, η αρχή αυτή φαίνεται να αποκτά καθοριστική αρμοδιότητα στον μηχανισμό αποτίμησης των δικτύων, την ώρα που τα ακριβή κριτήρια βάσει των οποίων θα γίνεται αυτή η διαδικασία δεν αποσαφηνίζονται πλήρως εξαρχής στο ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο.
Η μεταφορά κρίσιμων λεπτομερειών σε κανονιστικές αποφάσεις που θα ακολουθήσουν δημιουργεί, κατά την πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου, ένα σαφές ζήτημα ασφάλειας δικαίου.
Οι δήμοι καλούνται ουσιαστικά να εισέλθουν σε μια διαδικασία γνωρίζοντας το τελικό αποτέλεσμα —ότι δηλαδή το δίκτυό τους μπορεί να ενταχθεί σε ένα περισσότερο συγκεντρωτικό σύστημα με κυρίαρχο ρόλο της ΕΥΔΑΠ— χωρίς όμως να γνωρίζουν από την πρώτη στιγμή όλους τους οικονομικούς και διαδικαστικούς κανόνες που θα καθορίσουν τους όρους αυτής της μεταβολής.
Τα ερωτήματα για τη δικαστική προστασία των δήμων
Ιδιαίτερο βάρος είχε και η αναφορά της κας Πιτσάκη στις δυνατότητες δικαστικής προστασίας που θα διαθέτουν οι δήμοι σε περίπτωση διαφωνίας για την αποτίμηση και την αποζημίωση.
Παρότι η προσφυγή στη Δικαιοσύνη παραμένει ως δυνατότητα, η συνολική δομή του μηχανισμού, όπως την περιέγραψε, δημιουργεί ένα εξαιρετικά σύνθετο πλέγμα αρμοδιοτήτων μεταξύ των δικαστηρίων, της ρυθμιστικής αρχής και των εμπλεκόμενων φορέων, μεταξύ των οποίων και η ΕΥΔΑΠ.
Το ουσιαστικό ερώτημα που ανέδειξε είναι τι συμβαίνει στην περίπτωση που ο δήμος έχει ήδη χάσει τον έλεγχο του δικτύου του και στη συνέχεια καλείται να διεκδικήσει δικαστικά μια διαφορετική αποτίμηση της περιουσίας του.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, σύμφωνα με το πνεύμα της παρέμβασής της, θα μπορούσε να φέρει τους δήμους σε μειονεκτική θέση, καθώς η μεταφορά θα έχει προηγηθεί και η διεκδίκηση της δίκαιης αποζημίωσης θα ακολουθεί εκ των υστέρων, μέσα από μια πιθανώς χρονοβόρα και σύνθετη διαδικασία.
«Δημόσια ωφέλεια» χωρίς ξεκάθαρη απάντηση για το Κορωπί
Ένα από τα πλέον πολιτικά αλλά ταυτόχρονα και νομικά ισχυρά σημεία της τοποθέτησης της Μαρίας Πιτσάκη ήταν η αμφισβήτηση της ίδιας της δημόσιας ωφέλειας που θα προκύψει για τον Δήμο Κρωπίας από την υποχρεωτική ένταξη του δημοτικού δικτύου σε ένα συγκεντρωτικότερο μοντέλο με ενισχυμένο τον ρόλο της ΕΥΔΑΠ.
Η κα Πιτσάκη έθεσε ουσιαστικά το αυτονόητο ερώτημα: ποιο είναι το συγκεκριμένο και αποδεδειγμένο όφελος για τον Δήμο και τους δημότες του;
Η επίκληση μιας γενικής ανάγκης για ενιαία διαχείριση του νερού στην Αττική δεν αρκεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από σαφείς απαντήσεις για το εάν θα βελτιωθούν οι υπηρεσίες ύδρευσης, εάν θα γίνουν συγκεκριμένες επενδύσεις στο δίκτυο, εάν θα μειωθούν τα προβλήματα και, τελικά, τι θα κερδίσει στην καθημερινότητά του ο πολίτης του Κορωπίου από αυτή τη μεγάλη αλλαγή.
Γιατί να μην εξαιρεθεί ο Δήμος Κρωπίας;
Πάνω σε αυτό το σκεπτικό στηρίχθηκε και ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα της παρέμβασής της: ότι δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη η υπαγωγή του Δήμου Κρωπίας στο νέο καθεστώς.
Εφόσον δεν τεκμηριώνεται ένα σαφές και συγκεκριμένο δημόσιο όφελος και εφόσον το ίδιο το ευρύτερο πλαίσιο μπορεί να προβλέπει εξαιρέσεις για συγκεκριμένες περιπτώσεις, τότε ο δήμος έχει κάθε λόγο να ζητήσει να εξαιρεθεί από μια ρύθμιση που επηρεάζει άμεσα την περιουσία, τις υποδομές και την αυτονομία του.
Η θέση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από τη στιγμή που, όπως προέκυψε από την τοποθέτηση της κας Πιτσάκη, η μεταφορά του δικτύου δεν συνοδεύεται εξαρχής από απολύτως ξεκάθαρους όρους αποτίμησης, αποζημίωσης και ουσιαστικής συμμετοχής του δήμου στη διαδικασία.
Έτσι, η διεκδίκηση εξαίρεσης δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια πολιτική επιλογή της δημοτικής αρχής, αλλά ως μια θέση που μπορεί να στηριχθεί σε συγκεκριμένα νομικά και θεσμικά επιχειρήματα.
Μια παρέμβαση που έδωσε νομικό βάθος στη συζήτηση
Η παρέμβαση της Μαρίας Πιτσάκη ήταν αναμφίβολα από τις πλέον ουσιαστικές της έκτακτης συνεδρίασης.
Με νομική ακρίβεια, καθαρή επιχειρηματολογία και χωρίς να εγκλωβιστεί σε γενικόλογες πολιτικές διατυπώσεις, ανέδειξε τα κρίσιμα σημεία ενός σχεδιασμού που δεν αφορά μόνο το μέλλον της ύδρευσης στην Αττική, αλλά και τη σχέση του κράτους με την περιουσία και την αυτονομία των δήμων.
Κυρίως, η πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου κατάφερε να μεταφέρει τη συζήτηση στο πραγματικό της διακύβευμα.
Τα δημοτικά δίκτυα ύδρευσης δεν είναι απλές σωληνώσεις που μπορούν να αλλάξουν φορέα διαχείρισης με μια διοικητική απόφαση.
Αποτελούν περιουσιακά στοιχεία που δημιουργήθηκαν με χρήματα των τοπικών κοινωνιών, συντηρήθηκαν από τους δήμους και συνδέονται άμεσα με μια από τις σημαντικότερες υπηρεσίες που παρέχεται στους πολίτες.
Αυτό ακριβώς ήταν και το ισχυρότερο σημείο της παρέμβασης της Μαρίας Πιτσάκη: ότι πίσω από τις τεχνικές διατάξεις και τους νομικούς όρους ανέδειξε τρία απολύτως συγκεκριμένα ερωτήματα για το Κορωπί.
Ποιος θα ελέγχει αύριο το δημοτικό δίκτυο ύδρευσης, με ποιους κανόνες θα καθοριστεί η αξία του και ποιο πραγματικό όφελος θα έχουν οι δημότες από την παράδοσή του σε ένα περισσότερο συγκεντρωτικό σύστημα με κυρίαρχο ρόλο της ΕΥΔΑΠ.
Ερωτήματα στα οποία, όπως κατέδειξε η ιδιαίτερα εύστοχη και τεκμηριωμένη νομική παρέμβασή της, η κυβέρνηση οφείλει να δώσει σαφείς και πειστικές απαντήσεις πριν δημιουργήσει μη αναστρέψιμα τετελεσμένα.
Διαβάστε επίσης: Δήμος Κρωπίας: Καθολικό «όχι» στην κυβερνητική αρπαγή του δικτύου ύδρευσης
