Στις 23 Μαρτίου ξεκινά η δίκη για την τραγωδία στα Τέμπη — τη σιδηροδρομική σύγκρουση που στοίχισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους, μετατράπηκε σε εθνικό τραύμα και επανακαθόρισε τη σχέση πολιτών–κράτους.
Μπορεί η κρίσιμη νομική διαδικασία να διεξάγεται ενώπιον των δικαστών, όμως η υπόθεση έχει εδώ και καιρό ξεπεράσει τα στενά όρια μιας ποινικής δικογραφίας.
Τα Τέμπη δεν ήταν «η κακιά στιγμή» ενός σταθμάρχη. Ήταν η σύγκρουση ενός ολόκληρου συστήματος με τις διαχρονικές του αδυναμίες — και μιας κυβέρνησης με τις δικές της πολιτικές επιλογές.
Η κυβέρνηση του Κυριάκοy Μητσοτάκη κουβαλά ένα διπλό βάρος: τι κληρονόμησε στο σιδηρόδρομο και τι έκανε από το 2019 και μετά για να μην λειτουργεί «με ευχές».
Το δεύτερο είναι που τη βαραίνει πολιτικά — και θα τη συνοδεύει, ακόμη κι αν δεν βρίσκεται στο εδώλιο.
Η παραίτηση και το ανεκπλήρωτο «θεσμικό σοκ»
Την επομένη της τραγωδίας, ο τότε υπουργός Μεταφορών Κώστας Καραμανλής παραιτήθηκε, αναλαμβάνοντας την πολιτική ευθύνη και παραδεχόμενος ότι το σιδηροδρομικό σύστημα δεν ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου κράτους.
Η κίνηση είχε συμβολισμό. Δεν συνοδεύτηκε όμως από το θεσμικό σοκ που θα σηματοδοτούσε μια ριζική επανεκκίνηση της ασφάλειας. Το υπουργείο πέρασε σε διαχείριση κρίσης, με τον Γιώργος Γεραπετρίτης να αναλαμβάνει προσωρινά.
Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν υπήρξε ανθρώπινο λάθος. Είναι γιατί ένα λάθος μπορούσε να σκοτώσει 57 ανθρώπους.
Εκεί μπαίνουν τα ημιτελή έργα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, και ειδικά η περιβόητη σύμβαση 717, για την οποία έχει ερευνήσει και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σχετικά με καθυστερήσεις και διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Δεν πρόκειται για τεχνική λεπτομέρεια· πρόκειται για πολιτική ευθύνη.
Η φωτιά, τα ερωτήματα και η δυσπιστία
Στο δημόσιο πεδίο άνοιξε και ένα δεύτερο κεφάλαιο: η φωτιά που ακολούθησε τη σύγκρουση και η συζήτηση για τα έλαια σιλικόνης, με αναφορές σε επιστημονικές εκτιμήσεις του Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Η απουσία κατηγορίας εμπρησμού από το κατηγορητήριο έχει ήδη τροφοδοτήσει ερωτήματα. Όταν μια πτυχή μοιάζει να μένει εκτός κάδρου, η καχυποψία διογκώνεται — και το πολιτικό κόστος επιστρέφει στην κυβέρνηση.
Στο μεταξύ, η παραίτηση του υφυπουργού Πολιτικής Προστασίας Χρήστου Τριαντόπουλου έπειτα από καταγγελίες για τη διαχείριση του χώρου του δυστυχήματος — καταγγελίες που ο ίδιος αρνήθηκε — ενίσχυσε την αίσθηση ότι η υπόθεση δεν αφορά μόνο τα αίτια, αλλά και τον τρόπο διαχείρισης των συνεπειών.
Από τη δικαστική αίθουσα στους δρόμους
Παράλληλα με τη θεσμική διάσταση, η κοινωνία αντέδρασε με πρωτοφανή ένταση.
Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους, σε συγκεντρώσεις που συχνά κατέληξαν σε συγκρούσεις με την αστυνομία. Στη δεύτερη επέτειο, το σύνθημα «Δεν έχω οξυγόνο» έγινε σύμβολο του συλλογικού πένθους και της αγανάκτησης.
Μαζί με τη δίκαιη οργή, όμως, ήρθαν και οι γραφικότητες. Θεωρίες για «κρυφά φορτία», για «εξωτερικά κυκλώματα» που αποσιώπησαν στοιχεία, ακόμη και συζητήσεις για «bots» που χειραγωγούν την κοινή γνώμη, δημιούργησαν ένα τοπίο όπου η αλήθεια συχνά συγχέεται με την υπερβολή.
Ένα επεισόδιο — το σβήσιμο των ονομάτων των θυμάτων μπροστά από τον Άγνωστο Στρατιώτη — μετατράπηκε σε συμβολική σύγκρουση για το ποιος ελέγχει τη μνήμη.
Η πολιτικοποίηση υπήρξε αναπόφευκτη. Η αντιπολίτευση κατηγόρησε την κυβέρνηση για απόκρυψη στοιχείων. Η κυβέρνηση αντέτεινε ότι εργαλειοποιείται μια εθνική τραγωδία.
Προτάσεις μομφής, σκληρές κοινοβουλευτικές αντιπαραθέσεις και ανασχηματισμοί συντήρησαν ένα κλίμα διαρκούς πόλωσης.
Το ερώτημα που επιμένει
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα μιλήσει για διαχρονικές παθογένειες. Και υπάρχουν. Η κοινωνία όμως θέτει ένα απλούστερο ερώτημα: τι κάνατε εσείς, με την εξουσία που είχατε, για να μη συμβεί; Και μετά την τραγωδία, τι κάνατε για να αποκαλυφθεί όλη η αλήθεια χωρίς σκιές;
Στις 23 Μαρτίου ξεκινά μια δίκη. Νομικά, θα κριθούν συγκεκριμένα πρόσωπα. Πολιτικά, όμως, θα αξιολογηθεί μια ολόκληρη διακυβέρνηση και το αφήγημα του «επιτελικού κράτους».
Στα Τέμπη δεν συγκρούστηκαν μόνο δύο τρένα. Συγκρούστηκε η υπόσχεση της θεσμικής επάρκειας με την πραγματικότητα.
Και αυτή η σύγκρουση έχει ονοματεπώνυμο: κυβερνητική ευθύνη — πριν, κατά τη διάρκεια και μετά.
